Alicante i wojna: Stanbrook, targ i obozy
Historia · Alicante

Alicante i wojna: Stanbrook, targ i obozy

Ostatnie wielkie republikańskie miasto, które upadło, bombardowanie ukrywane przez dziesięciolecia i angielski statek, który uratował 2638 osób. Dwugodzinna trasa, której prawie nikt nie przechodzi.

Czas czytania: 9 min · Zaktualizowano w 2026
🎧 Na trasie Explanada, port i Postiguet

Alicante było ostatnim wielkim miastem Republiki, które upadło, w marcu 1939 roku, i właśnie dlatego stało się miejscem, w którym zbiegło się wszystko, co uciekało. W jego centrum zachowały się cztery sceny tamtej historii, przez które dziś codziennie się przechodzi, nie zwracając na nie uwagi: targ, plac, arena walk byków i nabrzeże.

Żadne z tych miejsc nie jest pomnikiem. To działający targ, plac z ogródkami kawiarni, arena walk byków i kawałek portu. Ten kontrast między zwyczajnością a skalą tego, co się wydarzyło, jest właśnie tematem.

25 maja 1938: zapomniana Guernica

Tego dnia, w środku przedpołudnia, włoskie bombowce Aviación Legionaria, które Mussolini oddał do dyspozycji Franco, wystartowały ze swoich baz na Majorce, przeleciały nad morzem i zrzuciły bomby na centrum Alicante. Nadleciały z zaskoczenia i ledwie zdążono ogłosić alarm.

Trafiły w Mercado Central, pełen ludzi robiących zakupy, i w targ warzywny na sąsiednim Plaza de Balmes. Skutkiem była masakra: ponad trzysta zabitych, w tym dziesięcioro dzieci, i blisko tysiąc rannych.

To jedno z najkrwawszych bombardowań ludności cywilnej w całej wojnie w Hiszpanii, a mimo to prawie nie ma go w ogólnej opowieści o konflikcie. Przez dziesięciolecia dyktatura przedstawiała je jako wypadek, i to przemilczenie tłumaczy jego nieobecność w zbiorowej pamięci.

Uznanie przyszło bardzo późno: w 2010 roku plac zmienił nazwę, żeby nosić wyrytą datę, a w 2013 roku, w siedemdziesiątą piątą rocznicę, w nawierzchni umieszczono pomnik pamięci. Co roku 25 maja mieszkańcy zbierają się tutaj.

1Mercado Central

Mercado Central

📍 Obok Rambli

Wciąż działa jako targ, z prawie trzystoma stoiskami i wesołym gwarem na co dzień. Wejdź na schody i spójrz na fasadę ze świadomością tego, co te mury widziały 25 maja 1938 roku w środku przedpołudnia.

2Plaza del 25 de Mayo

Plaza del 25 de Mayo

📍 Dwie minuty od targu

Dawniej nazywał się Plaza de Balmes i był tu targ warzywny. Pomnik pamięci jest w nawierzchni, to dzieło Eleny Albajar i Ruth Céspedes, umieszczone w 2013 roku. Przechodząc przez plac, spójrz pod nogi.

🎧 Z Viavoy

Zwiedzaj Alicante we własnym tempie

Pobierz aplikację i odkrywaj Alicante offline, kiedy chcesz. Przejdź trasę Explanada, port i Postiguet z lokalnym przewodnikiem w słuchawkach.

Dowiedz się więcej o Viavoy →

Marzec 1939: port i Stanbrook

Kiedy reszta Hiszpanii była już zajęta, Alicante wciąż się broniło, i do jego portu ruszyli wszyscy uciekający. Przybywali z połowy Hiszpanii w tym, co mieli na sobie, z dziećmi na rękach, w nadziei, że zdążą wsiąść na statek, zanim nadejdą wojska.

Ale statki nie przypływały. Tysiące ludzi tłoczyły się na nabrzeżach całymi dniami, bez jedzenia, bez snu, wpatrzone w horyzont. 28 marca pojawił się jeden: Stanbrook, stary brytyjski węglowiec, którego kapitan, Walijczyk Archibald Dickson, postanowił złamać rozkazy i zabrać wszystkich, którzy się zmieszczą.

Wypłynął tej nocy z 2638 osobami stłoczonymi nawet w ładowni na węgiel, tak głęboko zanurzony, że wyglądał, jakby miał zatonąć. Był ostatnim, któremu udało się wyjść z portu. Dotarł do Oranu we francuskiej Algierii, gdzie władze przez prawie miesiąc trzymały pasażerów stłoczonych na pokładzie, nie pozwalając im zejść na ląd.

Dickson zginął kilka miesięcy później, storpedowany razem z całą załogą. Kiedy wiadomość dotarła do obozów wygnańców, uchodźcy, których uratował, uczcili go minutą ciszy.

3Nabrzeża wygnania

Nabrzeża wygnania

📍 Port w Alicante

Dziś to czynna strefa portowa, z pomnikiem upamiętniającym, na który trzeba było czekać dziesięciolecia. Widać tylko kawałek spokojnej wody: cała wartość tego miejsca tkwi właśnie w tym kontraście.

Ci, którzy zostali: miasto zamienione w więzienie

Tych, którzy zostali na lądzie, dziesiątki tysięcy ludzi, schwytano i stłoczono w każdym dostępnym miejscu. Arena walk byków służyła jako obóz koncentracyjny jeszcze długo w 1939 roku, podobnie jak zamek San Fernando na szczycie góry Tossal.

Najsmutniej sławny był zaimprowizowany obóz na obrzeżach, pod drzewami migdałowymi, gdzie tysiące ludzi tygodniami cierpiały głód i pragnienie pod gołym niebem. Przetrwał w literaturze dzięki Maxowi Aubowi, który poświęcił mu powieść zatytułowaną właśnie Campo de los almendros, „pole migdałowców”.

Takie wykorzystanie obiektów sportowych i zabytkowych jako masowych więzień nie było niczym wyjątkowym dla Alicante, ale tutaj skupisko więźniów było wyjątkowo gęste, bo miasto było ostatnim punktem oporu i celem wszystkich uciekających.

Całą trasę (Mercado Central, Plaza del 25 de Mayo, arena walk byków, nabrzeża portu i, jeśli chcesz, zamek San Fernando) przejdziesz pieszo w około dwie godziny i nic cię nie kosztuje.

4Arena corridy w Alicante

Arena corridy w Alicante

📍 Centrum miasta

Jedna z najstarszych wciąż istniejących aren walk byków w regionie Walencji, otwarta na nowo w 1888 roku występem Lagartija i Guerrity. I obóz koncentracyjny w 1939 roku. To, że miejsce stworzone do zabawy stało się więzieniem dla pokonanych, sporo mówi o tamtych latach.

Najczęstsze pytania

Co się wydarzyło 25 maja 1938 roku w Alicante?

Włoskie bombowce Aviación Legionaria, stacjonujące na Majorce, zaatakowały z zaskoczenia centrum miasta w środku przedpołudnia, trafiając w Mercado Central i pobliski targ warzywny. Zginęło ponad trzysta osób, w tym dziesięcioro dzieci, a blisko tysiąc zostało rannych. Było to jedno z najkrwawszych bombardowań ludności cywilnej w tej wojnie.

Dlaczego nazywa się je zapomnianą Guernicą?

Bo jego skala jest porównywalna z bombardowaniem Guerniki, a jego oddźwięk był za to prawie żaden. Przez dziesięciolecia dyktatura przedstawiała je jako zwykły wypadek, i to przemilczenie tłumaczy, dlaczego prawie nie ma go w ogólnej opowieści o konflikcie. Pomnik pamięci umieszczono w 2013 roku, siedemdziesiąt pięć lat później.

Czym był Stanbrook?

Starym brytyjskim węglowcem, którego kapitan, Walijczyk Archibald Dickson, postanowił złamać rozkazy i zabrać z portu w Alicante wszystkich, którzy się zmieszczą. Wypłynął w nocy 28 marca 1939 roku z 2638 osobami stłoczonymi nawet w ładowni na węgiel. Był ostatnim statkiem, któremu udało się wyjść z portu.

Co stało się z kapitanem Dicksonem?

Zginął kilka miesięcy później, kiedy jego statek został zatopiony przez okręt podwodny z całą załogą na pokładzie. Kiedy wiadomość dotarła do obozów wygnańców w Afryce Północnej, uchodźcy, których uratował, uczcili go minutą ciszy.

Czym był Campo de los almendros?

Zaimprowizowanym obozem jenieckim na obrzeżach miasta, pod drzewami migdałowymi, gdzie tysiące ludzi schwytanych po upadku Alicante tygodniami cierpiały głód i pragnienie pod gołym niebem. Przetrwał w literaturze dzięki Maxowi Aubowi, który poświęcił mu powieść o właśnie takim tytule.

Ile czasu zajmuje ta trasa?

Około dwóch godzin pieszo, wszystko w centrum i bez żadnych kosztów: Mercado Central, Plaza del 25 de Mayo, arena walk byków i nabrzeża portu. Jeśli chcesz ją uzupełnić, zamek San Fernando na górze Tossal także służył jako obóz koncentracyjny i jest pół godziny drogi pieszo stąd.

Informacje praktyczne

TrasaMercado Central · Plaza del 25 de Mayo · arena walk byków · nabrzeża portu.
Ile czasuOkoło dwóch godzin pieszo, wszystko w centrum i bez kosztów.
UzupełnienieZamek San Fernando na górze Tossal także był obozem koncentracyjnym.
Stanbrook2638 osób, 28 marca 1939 roku. Był ostatnim statkiem, któremu udało się wyjść z portu.
Ważna dataCo roku 25 maja mieszkańcy zbierają się na placu, który nosi tę datę.
LekturaCampo de los almendros Maxa Auba, o obozie jenieckim na obrzeżach miasta.

Na mapie

🎧 Z Viavoy

Spaceruj po Alicante i słuchaj we własnym tempie

Pobierz Viavoy i zwiedzaj Alicante offline, kiedy chcesz.

od 2,99 €· płatność jednorazowa
City Pass · 9,99 €3 dni, wszystkie trasy w Alicante
Dowiedz się więcej o Viavoy →
Aplikacja Viavoy

Czytaj dalej

Inne artykuły

Trasy

Alicante w 2 dni: zamek, stare miasto, muzea i plaża

Sztuka i architektura

Muzea Alicante: darmowy Picasso i Europejskie Muzeum Roku

Historia

Zamek Santa Bárbara: jak wejść na górę, co zobaczyć i ile to kosztuje

Przyroda

Parki i punkty widokowe Alicante: darmowy cień i widoki bez kolejki