Pierwszego dnia uniwersytet i katedry, drugiego klasztory i pałace, a o zachodzie słońca zejście nad Tormes. Z dwiema rzeczami, których trzeba poszukać, i dokładną porą na złoty kamień.
Salamanka to małe, zupełnie płaskie miasto z takim zagęszczeniem zabytków na metr kwadratowy, jakie trudno znaleźć gdziekolwiek indziej w Hiszpanii. Dwa dni w zupełności wystarczą, a jedyne kryterium planowania, które się liczy, to światło: kamień z Villamayor, z którego zbudowano wszystko, zmienia się całkowicie w zależności od pory dnia, a w południe spłaszcza się i fasady tracą rzeźbę.
Kamień z Villamayor wychodzi z kamieniołomu miękki – to on umożliwił detal plateresku – i twardnieje na powietrzu, tworząc skorupę z tlenku żelaza. To właśnie ten tlenek nadaje mu złoty kolor.
Dzień 1, rano: Plaza Mayor i uniwersytet
I pierwsza rzecz, której trzeba poszukać.
Zacznij od Plaza Mayor, która uchodzi za najpiękniejszy plac Hiszpanii, a jej efekt bierze się z powtórzenia: osiemdziesiąt osiem identycznych łuków, trzy piętra balkonów w tym samym rytmie i wszystko z tego samego kamienia. Zbudowano ją między 1729 a 1755 rokiem i nie była miejscem do spacerów: była areną, i dlatego jest zamknięta.
Przyjrzyj się medalionom nad łukami, z popiersiami królów i postaci historycznych. Seria była uzupełniana przez wieki, niektóre miejsca celowo wciąż stoją puste, a bywało, że medaliony usuwano z powodów politycznych: to dość wierny termometr tego, jak zmieniała się Hiszpania.
Potem zejdź Rúa Mayor do Patio de Escuelas, gdzie czeka obowiązkowe poszukiwanie. Na platereskowej fasadzie uniwersytetu, na prawym pilastrze dolnej kondygnacji, siedzi na czaszce maleńka żaba. Trudno ją znaleźć bez pomocy, a tradycja mówi, że kto wypatrzy ją sam, zda rok.
Jej prawdziwe znaczenie jest mniej sympatyczne: żaba i czaszka były symbolami rozpusty i śmierci, moralną przestrogą skierowaną do młodych studentów. W środku sala Fray Luis de León zachowała długie ławy bez oparć, wytarte przez pokolenia, dokładnie takie, jakie były.
Nie jest kwadratem: żaden bok nie ma tej samej długości i żaden kąt nie jest prosty, bo trzeba ją było wpasować w istniejącą siatkę ulic. Jednolitość elewacji całkowicie to ukrywa. O zmierzchu, kiedy zapala się oświetlenie, złoty kamień robi się niemal pomarańczowy.
Kamienne retabulum, które nie porządkuje drzwi, lecz wizerunki: na dole Królowie Katoliccy z inskrypcją po grecku, pośrodku herb cesarski, na górze papież. Uniwersytet oddawał się pod te trzy opieki i zapisywał to na swoich drzwiach.
Założony przez Alfonsa IX w 1218 roku, najstarszy wciąż działający uniwersytet w Hiszpanii. Tutaj szkoła z Salamanki – Vitoria, Suárez – sformułowała podstawy prawa międzynarodowego w czasie sporu o podbój Ameryki. Starą Bibliotekę ogląda się od drzwi.
Pobierz aplikację i odkrywaj Salamanca offline, kiedy chcesz. Przejdź trasę Plaza Mayor, Clerecía i Las Conchas z lokalnym przewodnikiem w słuchawkach.
Przejdź przez Patio de Escuelas i wejdź do Escuelas Menores, które prawie wszyscy pomijają, choć są w tym samym bilecie. Kryją Niebo Salamanki, fresk Fernanda Gallega, który przedstawiał firmament z gwiazdozbiorami i zodiakiem. Zachowała się tylko jedna trzecia.
Dwie minuty dalej są katedry, w liczbie mnogiej: dwie kompletne budowle z różnych epok, przyklejone do siebie i dzielące mur, z jednym biletem. Nową zaczęto w 1513 roku i ukończono w 1733, czyli gotycką, kiedy renesans był we Włoszech od prawie stulecia, i to z wyboru.
Na jednej z archiwolt jej Puerta de Ramos jest druga rzecz, której trzeba poszukać: astronauta w skafandrze kosmicznym, a obok smok jedzący lody. Wyrzeźbił je kamieniarz Miguel Romero podczas restauracji w 1992 roku, zgodnie z cechowym zwyczajem podpisywania prac współczesnym elementem.
Potem zejdź do Starej, romańskiej z XII wieku, a kontrast jest brutalny: niższa, ciemniejsza, masywniejsza. Kryje retabulum z pięćdziesięciu trzech tablic Nicolása Florentina i Sąd Ostateczny w absydzie. I wyjdź na Patio Chico, żeby zobaczyć Torre del Gallo, jej wieżę nad skrzyżowaniem naw pokrytą kamiennymi łuskami.
Astronauta jest na portalu od strony placu, po lewej i dość wysoko: trudno go dostrzec, jeśli nikt go nie wskaże. Poszukaj też śladu trzęsienia ziemi w Lizbonie z 1755 roku, które spękało wieżę i zmusiło do wypełnienia jej podstawy, przez co jest grubsza, niż przewidywał projekt.
Jej wieża nad skrzyżowaniem naw, Torre del Gallo, to żebrowa kopuła pokryta kamiennymi łuskami o wpływach bizantyjskich, a jej najbliższe krewne są w Zamorze i w Toro. W jednej z kaplic krużganka zachowały się średniowieczne organy, na których wciąż można grać.
Trasa po wysokościach obu katedr: idziesz przejściami technicznymi wykutymi w grubości murów i wychodzisz na tarasy. Osobny bilet, około 4 euro. Co roku 31 października ktoś wchodzi na górę z fletem, żeby podziękować, że budowla przetrwała trzęsienie ziemi.
Ruszaj na wschód calle San Pablo, mijając Torre del Clavero, ośmioboczną wieżę zwieńczoną ośmioma wysuniętymi wieżyczkami strażniczymi, jedyną pozostałość po pałacu z XV wieku, który zniknął bez śladu. Stoi wolno pośrodku placu, którego nie było, kiedy ją budowano.
Na Plaza del Concilio de Trento stoją naprzeciw siebie San Esteban i Las Dueñas. Fasada San Esteban to kamienne retabulum wysokie na trzydzieści metrów, jeden ze szczytów plateresku, a w środku wydarzyło się coś ważnego: tutaj Kolumb znalazł poparcie zakonnika Diega de Dezy, kiedy eksperci już go odrzucili.
I odrzucili go słusznie, trzeba to powiedzieć: nie dlatego, że wierzyli w płaską Ziemię, ale dlatego, że Kolumb źle obliczył obwód Ziemi. Dotarł do Ameryki, bo po drodze był kontynent, którego nikt się nie spodziewał.
Naprzeciwko Las Dueñas ma krużganek na nieregularnym, niemal pięciokątnym planie, z kapitelami rzeźbionymi jeden po drugim na górnej galerii: potwory, syreny, czaszki, zniekształcone twarze. Żaden się nie powtarza, są wysoko i trzeba ich szukać. Zakonnice sprzedają słodycze przez obrotowe okienko.
Tutaj nauczał Francisco de Vitoria, który dowodził, że ludy Ameryki mają własne prawa i suwerenność, a odkrycie nie daje tytułu do podboju. Jego Krużganek Królów prowadzi na schody Soto, wspornikowe i bez środkowej podpory.
Nieregularność krużganka wynika z tego, że trzeba go było wpasować w istniejący wcześniej pałac, i działa na jego korzyść: ponieważ żadne dwa odcinki nie są takie same, perspektywa zmienia się w marszu, a dziedziniec wydaje się większy. Skrócone godziny otwarcia z przerwą w południe.
Jego strop kasetonowy w stylu mudéjar z XV wieku przez trzysta lat był zasłonięty barokowym sufitem i to właśnie ta estetyczna pogarda zachowała go nietkniętym. Dziś oglądasz go z kładki na jego wysokości. Zwiedzanie tylko z przewodnikiem, jedno z najmniej znanych na starym mieście.
Wejdź na północ starego miasta, do dzielnicy szlacheckiej, gdzie chodzi znacznie mniej ludzi. Stoi tam pałac Monterrey, najbardziej wpływowy renesansowy pałac w Hiszpanii, z którego projektu zbudowano tylko jedną czwartą: ten fragment stał się wzorem, który skopiowały dziesiątki kastylijskich pałaców.
Krok dalej Casa de las Muertes, z czterema małymi czaszkami na wspornikach, z których miasto zrobiło mroczną legendę, a które w rzeczywistości są konwencjonalnym memento mori. I Plaza de los Bandos, która przypomina coś prawdziwego: przez dwa wieki Salamanka była podzielona na dwa szlacheckie stronnictwa, które się nawzajem zabijały.
Zakończ dzień zejściem nad rzekę. Od katedr, wzdłuż murów, dochodzi się do Huerto de Calixto y Melibea, ogrodu na tarasach nazwanego od bohaterów „La Celestina”, najcichszego miejsca na starym mieście. Obok Casa Lis, secesyjna, z 1905 roku, z całą fasadą z witraży.
A na koniec rzymski most. Przejdź go w całości na drugi brzeg i odwróć się: most na pierwszym planie, mury, a nad nimi dwie katedry odcinające się od nieba. O zachodzie słońca, kiedy kamień płonie, to obraz, który streszcza miasto.
Masywna dolna kondygnacja, ażurowa górna galeria i grzebień z kominami potraktowanymi jak małe świątynki. Uznanie, że sylwetka na tle nieba jest częścią projektu, było w Hiszpanii nowym pomysłem. Otwarty dla zwiedzających z przewodnikiem w ograniczonych godzinach.
Fernando de Rojas napisał „La Celestina”, kiedy był tu studentem, i w 1499 roku wydał dzieło bez bohaterów, które rozbiera na części miłość dworską. Ogród, z XX wieku, założono na pozostałościach średniowiecznych murów. Wstęp jest wolny i to tutaj siadają z książką studenci.
Piętnaście jego łuków to oryginalne łuki rzymskie; resztę odbudowano po powodzi z 1626 roku, która zmiotła przedmieścia. Był częścią Vía de la Plata i to z jego powodu miasto leży właśnie tutaj. Na jego początku stoi wettoński verraco z „Lazarillo de Tormes”.
Z zapasem. Stare miasto jest małe, zupełnie płaskie i obchodzi się je pieszo, bez żadnego transportu. Dwa dni wystarczą na Plaza Mayor, zespół uniwersytecki, dwie katedry, dzielnicę klasztorów na wschodzie, pałace na północy i zejście nad rzekę. Mając tylko jeden dzień, trzeba wybrać między klasztorami a rzeką.
Gdzie jest żaba na uniwersytecie?
Na platereskowej fasadzie od strony Patio de Escuelas, na prawym pilastrze dolnej kondygnacji, siedzi na czaszce. Jest maleńka i trudno ją znaleźć bez pomocy. Studencka tradycja mówi, że kto ją wypatrzy, zanim mu ją ktoś wskaże, zda rok; jej pierwotne znaczenie to moralna przestroga przed rozpustą i śmiercią.
A gdzie jest astronauta?
Na Nowej Katedrze, na archiwolcie Puerta de Ramos, tej od strony placu, po lewej i dość wysoko. Wyrzeźbił go kamieniarz Miguel Romero podczas restauracji w 1992 roku. Obok jest smok jedzący lody. To cechowy podpis, dzięki któremu można odróżnić części odnowione od oryginalnych.
Czy warto wejść na Ieronimus?
Zdecydowanie, a to ta z ważnych atrakcji, na którą wchodzi najmniej ludzi. Prowadzi po wysokościach obu katedr przejściami technicznymi wykutymi w grubości murów, ze sklepieniami widzianymi z bliska i miastem oglądanym z tarasów. Trwa dobrą godzinę, a bilet jest osobny, niezależny od biletu do katedr.
O jakiej porze miasto wygląda najlepiej?
Przed południem i późnym popołudniem. Kamień z Villamayor, z którego zbudowano wszystko, potrzebuje światła padającego pod niskim kątem, żeby rzeźba fasad była czytelna: w południe się spłaszcza i duża część platereskowych zdobień przestaje być widoczna. O zmierzchu, przy zapalonym oświetleniu, Plaza Mayor robi się niemal pomarańczowa.
Co się je w Salamance?
Wędliny iberyjskie z Guijuelo, które leży w tej samej prowincji, a przede wszystkim szynkę; hornazo, placek nadziewany schabem, chorizo i jajkiem, typowy dla Lunes de Aguas; i chanfainę, potrawkę z ryżu z podrobami. Na deser chochos i bollo maimón. Do picia wina z Sierra de Salamanca albo z Arribes.
Informacje praktyczne
DojazdPociąg AVE z Madrytu w półtorej godziny. Autobusy z Madrytu i Valladolid.
Poruszanie sięPłaskie stare miasto, zamknięte dla ruchu. Na żadnym odcinku transport nie jest potrzebny.
Czego szukaćŻaby na fasadzie uniwersytetu i astronauty na Puerta de Ramos Nowej Katedry.
Najlepsza godzinaPrzedpołudnie i późne popołudnie. W południe kamień się spłaszcza i znika rzeźba.
Za darmoPatio de Escuelas, Casa de las Conchas, Huerto de Calixto y Melibea i rzymski most.
JedzenieWędliny iberyjskie z Guijuelo, hornazo i chanfaina. Wina z Sierra de Salamanca albo z Arribes.
Na mapie
🎧 Z Viavoy
Spaceruj po Salamanca i słuchaj we własnym tempie
Pobierz Viavoy i zwiedzaj Salamanca offline, kiedy chcesz.
od 2,99 €· płatność jednorazowa
City Pass · 9,99 €3 dni, wszystkie trasy w Salamanca