De drie burgos van Pamplona: drie ommuurde stadjes die elkaar naar het leven stonden
Geschiedenis · Pamplona

De drie burgos van Pamplona: drie ommuurde stadjes die elkaar naar het leven stonden

In 1276 vaagden twee ervan de derde volledig weg. In 1423 dwong een koning ze op te gaan in één stad. En de littekens zijn nog altijd te zien in de kerken.

Leestijd 8 min · Bijgewerkt in 2026
🎧 In de route De Kathedraal, de stadsmuren en het monumentale Pamplona

Eeuwenlang was Pamplona niet één stad maar drie: de Navarrería, de burgo, het ommuurde stadje, van San Cernin en de nederzetting van San Nicolás, elk met een eigen muur, eigen wetten, een eigen burgemeester en zelfs een eigen taal. Ze leefden niet samen: ze concurreerden, en in 1276 brachten ze elkaar om. De kerken vertellen het nog altijd.

Het bewijs zit in de architectuur: San Saturnino en San Nicolás zijn kerken met massieve torens en kasteelmuren, omdat ze de gewapende bolwerken van hun eigen burgo waren.

Drie steden op één heuvel

De Navarrería was de oorspronkelijke kern, rond de kathedraal, bewoond door Navarrezen. De burgo van San Cernin werd gesticht door mensen van over de Pyreneeën: Alfons I de Strijder gaf hun in 1129 een eigen fuero, een eigen stadsrecht, zodat ze zich hier zouden vestigen.

Eeuwenlang had die burgo eigen wetten, een eigen burgemeester en een eigen taal: veel documenten werden in het Occitaans geschreven. San Cernin en de Navarrería waren in de praktijk twee afzonderlijke, rivaliserende steden die tegen elkaar aan lagen.

De derde, de nederzetting van San Nicolás, kwam er later bij, met dezelfde logica. Alle drie concurreerden ze om de handel van de Camino de Santiago, de pelgrimsroute naar Santiago, om de koninklijke privileges en om de controle over de ruimte, en elk ommuurde zich tegen de andere twee.

Dat model — wijken van francos, kolonisten van ten noorden van de Pyreneeën, met een eigen stadsrecht naast de oorspronkelijke kern — kwam in meerdere steden aan de Camino voor, maar nergens met zulke gewelddadige gevolgen als in Pamplona.

1Kerk van San Saturnino

Kerk van San Saturnino

📍 Oude binnenstad

“San Cernin” voor iedereen hier. Twee massieve torens en kasteelmuren: ze werd tussen 1277 en 1297 gebouwd, vlak na de oorlog, als bolwerk van haar burgo.

2Kerk van San Nicolás

Kerk van San Nicolás

📍 Calle San Nicolás

Het fort van de derde burgo, uit de 12e en 13e eeuw, met een verdedigingstoren. Ze brandde af in de oorlogen tussen de wijken en moest worden herbouwd.

🎧 Met Viavoy

Ontdek Pamplona in je eigen tempo

Download de app en ontdek Pamplona offline, wanneer je wilt. Loop de wandelroute De Kathedraal, de stadsmuren en het monumentale Pamplona met een lokale gids in je oor.

Meer over Viavoy →

1276: de oorlog van de Navarrería

Het conflict brak uit in 1276. De burgos van San Cernin en San Nicolás vielen met Franse militaire steun de Navarrería aan, de wijk van de kathedraal, en vaagden haar volledig weg.

De verwoesting was zo volledig dat de wijk tot puin werd herleid en decennialang onbewoond bleef. Het was geen burenruzie: het was de vernietiging van een derde van de stad door de andere twee derde.

De Kerk van San Saturnino werd vlak daarna gebouwd, tussen 1277 en 1297, en daarom ziet ze eruit als een bastion: twee massieve torens en kasteelmuren. Dezelfde logica verklaart die van San Nicolás, met haar verdedigingstoren, die in die oorlogen in brand werd gestoken.

Die kerken zijn niet toevallig godshuizen met een militaire uitstraling: het waren gewapende toevluchtsoorden waar de bewoners van elke burgo zich verschansten wanneer de anderen aanvielen. Bidden en je verdedigen in hetzelfde gebouw.

1423: de koning die ze dwong het eens te worden

Op 8 september 1423 legde Karel III de Edele het Privilegio de la Unión op, het Privilege van de Unie: de drie burgos gingen op in één stad, met één stadsbestuur, één zegel en één vlag.

En hij liet het stadhuis bouwen precies op het punt waar de drie elkaar raakten, dat niemandsland was. Daarom is het plein ervoor een onregelmatige, smalle open plek: het is letterlijk de naad tussen de drie oude steden.

Om dat gebaar draagt de belangrijkste laan van de moderne Ensanche (de planmatige stadsuitbreiding) zijn naam in het Spaans, Carlos III. Het is een eerbetoon aan de koning die van drie vetes één stad maakte.

Karel III ligt begraven in de kathedraal, in een albasten graftombe die hij bij leven zelf bestelde bij de beeldhouwer Janin Lomme, afkomstig uit Doornik, met een stoet plorantes, rouwklagers die een voor een zijn uitgehouwen. Ze geldt als een juweel van de Europese gotische grafkunst.

Het andere gebouw dat dit verhaal vertelt, is het Koninklijk Archief, het paleis van de koningen van Navarra, gebouwd rond 1189, het oudste van de stad en een van de zeer weinige romaanse burgerlijke gebouwen van Spanje.

3Casa Consistorial

Casa Consistorial

📍 Plaza Consistorial

Gebouwd op precies het punt waar de drie burgos elkaar raakten, dat niemandsland was. Daarom is het plein ervoor een onregelmatige, smalle open plek.

4Kathedraal van Pamplona

Kathedraal van Pamplona

📍 Plaza de Santa María la Real

In het hart van de oude Navarrería, de weggevaagde wijk. Ze bewaart de albasten graftombe van Karel III, de koning die in 1423 de eenwording oplegde.

Veelgestelde vragen

Wat waren de drie burgos van Pamplona?

De Navarrería, de oorspronkelijke kern rond de kathedraal, bewoond door Navarrezen; de burgo van San Cernin, gesticht door mensen van over de Pyreneeën met een eigen stadsrecht vanaf 1129; en de nederzetting van San Nicolás. Elk had een eigen muur, eigen wetten, een eigen burgemeester en zelfs een eigen taal.

Waarom konden ze zo slecht met elkaar overweg?

Omdat ze om hetzelfde concurreerden: de handel van de Camino de Santiago, de koninklijke privileges en de controle over de stedelijke ruimte. Elk had een eigen rechtsgebied en geen enkele erkende gezag over de andere, dus werden conflicten met geweld beslecht. En in 1276 werden ze voorgoed beslecht.

Wat gebeurde er in 1276?

De burgos van San Cernin en San Nicolás vielen met Franse militaire steun de Navarrería aan, de wijk van de kathedraal, en vaagden haar volledig weg. De verwoesting was totaal: de wijk werd tot puin herleid en bleef decennialang onbewoond. Het was geen schermutseling, het was de vernietiging van een derde van de stad.

Hoe kwam er een einde aan de verdeeldheid?

Door een koninklijk besluit. Op 8 september 1423 vaardigde Karel III de Edele het Privilegio de la Unión uit: de drie burgos gingen op in één stad, met één stadsbestuur, één zegel en één vlag. En hij liet het stadhuis bouwen op precies het punt waar de drie elkaar raakten.

Waar zie je dit alles nu nog?

Vooral in de kerken. San Saturnino werd tussen 1277 en 1297 gebouwd, vlak na de oorlog, en heeft twee massieve torens en kasteelmuren omdat ze het gewapende bolwerk van haar burgo was. San Nicolás, uit de 12e en 13e eeuw, heeft een verdedigingstoren en brandde in die oorlogen af. En op het stadhuisplein, dat onregelmatig is omdat het de naad tussen de drie vormt.

Waarom is het stadhuisplein zo klein?

Omdat dat punt niemandsland was: de open plek waar de drie rivaliserende burgos elkaar raakten. Toen ze eindelijk één werden, verrees het gemeenschappelijke huis precies daar, en daarom is het plein een onregelmatige, smalle ruimte in plaats van de grote open vlakte die meestal bij een stadhuis hoort.

Wie was Karel III de Edele?

Koning van Navarra tussen de 14e en 15e eeuw, en de man die Pamplona maakte: in 1423 ondertekende hij het document dat de drie burgos tot één stad samensmolt. Hij maakte ook van het kasteel van Olite een koninklijk paleis van buitensporige luxe, met hangende tuinen en een leeuwenverblijf. Hij ligt begraven in de kathedraal van Pamplona.

Praktische informatie

De drie burgosDe Navarrería, San Cernin en San Nicolás, elk ommuurd en elk met een eigen stadsrecht.
Die van de francosSan Cernin werd bevolkt door mensen van over de Pyreneeën, met een stadsrecht vanaf 1129.
1276San Cernin en San Nicolás vagen de Navarrería weg, die decennialang onbewoond blijft.
1423Karel III legt het Privilegio de la Unión op: één stad, één stadsbestuur, één vlag.
Waar zie je hetSan Saturnino en San Nicolás, weerkerken; en het stadhuisplein.
Zijn grafIn de kathedraal, in albast van Janin Lomme, met een stoet plorantes.

Op de kaart

🎧 Met Viavoy

Wandel door Pamplona en luister in je eigen tempo

Download Viavoy en wandel offline door Pamplona, wanneer je wilt.

vanaf 2,99 €· eenmalige betaling
City Pass · 9,99 €3 dagen, alle tours in Pamplona
Meer over Viavoy →
Viavoy-app

Lees verder

Andere artikelen

Routes

Pamplona in één dag: stadsmuren, drie burgos in onmin en het traject van de encierro te voet

Geschiedenis

De stadsmuren van Pamplona: vijf kilometer, een citadel en een korset dat de stad verstikte

Gastronomie

Eten in Pamplona: de poteo, de txikito en de beste groenten van Spanje

Natuur

De groene ring van Pamplona: parken op de grond waar niets mocht groeien