Οι Πολιορκίες της Σαραγόσας: δύο πολιορκίες και μια ισοπεδωμένη πόλη
Πολιτισμός · Σαραγόσα

Οι Πολιορκίες της Σαραγόσας: δύο πολιορκίες και μια ισοπεδωμένη πόλη

Μια πόλη χωρίς προμαχώνες που αντιστάθηκε στον στρατό του Ναπολέοντα για μήνες, με τον άμαχο πληθυσμό να πολεμά σπίτι προς σπίτι. Τι στέκεται ακόμη όρθιο σήμερα και πού μπορείς να αγγίξεις όσα συνέβησαν.

Ανάγνωση 8 λεπτά · Ενημερώθηκε το 2026
🎧 Στη διαδρομή Λος Σίτιος, Γκόγια και το Πάρκε Γκράντε

Το 1808 ο γαλλικός στρατός έφτασε στη Σαραγόσα περιμένοντας να την καταλάβει μέσα σε λίγες μέρες: η πόλη είχε έναν παλιό μεσαιωνικό περίβολο, χωρίς σύγχρονους προμαχώνες, και μικρή φρουρά. Έκανε λάθος. Η αντίσταση κράτησε μήνες, οργανώθηκε στην πορεία με τον άμαχο πληθυσμό να πολεμά σπίτι προς σπίτι, και το επεισόδιο σημάδεψε την ταυτότητα της πόλης ως σήμερα.

Στην Πύλη του Κάρμεν, την τελευταία που έχει μείνει από τον περίβολο, τα σημάδια από σφαίρες και βλήματα του 1809 βρίσκονται ακόμη στους λαξευτούς λίθους χωρίς επισκευή. Είναι το μόνο σημείο όπου μπορείς να αγγίξεις κυριολεκτικά όσα συνέβησαν.

Δύο πολύ διαφορετικές πολιορκίες

1808 και 1808-1809.

Η πρώτη πολιορκία ξεκίνησε τον Ιούνιο του 1808. Οι Γάλλοι περίμεναν μια πόλη που θα υποχωρούσε γρήγορα και βρήκαν μια άμυνα αυτοσχέδια αλλά επίμονη, με μάχες στους δρόμους και στα μοναστήρια που είχαν μετατραπεί σε οχυρά. Μετά από δύο μήνες και αρκετές αποτυχημένες απόπειρες έφοδου, έλυσαν την πολιορκία.

Η δεύτερη, ανάμεσα στον Δεκέμβριο του 1808 και τον Φεβρουάριο του 1809, ήταν εντελώς διαφορετική. Οι Γάλλοι είχαν μάθει: άλλαξαν τακτική και προχωρούσαν οικοδομικό τετράγωνο προς οικοδομικό τετράγωνο, ανατινάζοντας τα κτίρια με νάρκες αντί να επιτίθενται σε θέσεις. Ο πόλεμος έγινε συστηματική κατεδάφιση.

Στο μεταξύ, μέσα στην πόλη εξαπλωνόταν μια επιδημία τύφου, που την ευνοούσαν ο συνωστισμός, η έλλειψη τροφίμων και η αδυναμία να θαφτούν οι νεκροί. Όταν η πόλη συνθηκολόγησε τον Φεβρουάριο του 1809 είχαν πεθάνει δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι, οι περισσότεροι άμαχοι και από αρρώστια.

Ο στρατηγός Χοσέ ντε Παλαφόξ διηύθυνε την άμυνα και η μορφή του έμεινε συνδεδεμένη με το επεισόδιο, αν και η πραγματική οργάνωση ήταν πολύ πιο συλλογική απ' όσο μετέδωσε η μεταγενέστερη προπαγάνδα. Η πόλη καταστράφηκε σχεδόν ολοκληρωτικά και χρειάστηκε δεκαετίες για να συνέλθει.

1Πύλη του Κάρμεν

Πύλη του Κάρμεν

📍 Λεωφόρος Μαρία Αγουστίν

Μια νεοκλασική αψίδα με τρία ανοίγματα, χτισμένη λίγες δεκαετίες πριν από τις Πολιορκίες, σήμερα απομονωμένη σε έναν κυκλικό κόμβο. Αυτή η τακτοποιημένη γλώσσα του Διαφωτισμού έρχεται σε αντίθεση με όσα της συνέβησαν μετά, και αυτή η αντίθεση είναι που κάνει το μνημείο τόσο δυνατό. Πλησίασε την πλευρά που έβλεπε προς τα έξω.

2Βασιλική της Σάντα Ενγκράθια

Βασιλική της Σάντα Ενγκράθια

📍 Πλατεία της Σάντα Ενγκράθια

Το μοναστήρι της ανατινάχτηκε κατά την πρώτη πολιορκία και έμεινε όρθια μόνο η πλατερέσκ πύλη από αλάβαστρο, που ενσωματώθηκε αργότερα στον σημερινό ναό. Στην κρύπτη φυλάγονται παλαιοχριστιανικές σαρκοφάγοι του 4ου αιώνα που επέζησαν από όλα.

🎧 Με το Viavoy

Γύρισε την πόλη Zaragoza με τον δικό σου ρυθμό

Κατέβασε την εφαρμογή και ανακάλυψε την πόλη Zaragoza χωρίς σύνδεση, όποτε θέλεις. Κάνε τη διαδρομή με τα πόδια Λος Σίτιος, Γκόγια και το Πάρκε Γκράντε με έναν ντόπιο ξεναγό στο αυτί σου.

Μάθε περισσότερα για το Viavoy →

Η Αγουστίνα, και τι κρύβεται πίσω από τον μύθο

Η Αγουστίνα Θαραγόθα Δομένεκ υπήρξε πραγματικά και το επεισόδιό της είναι τεκμηριωμένο. Κατά την πρώτη πολιορκία, στην πυροβολαρχία του Πορτίγιο, με τους πυροβολητές νεκρούς ή αποσυρμένους και τα γαλλικά στρατεύματα να προχωρούν, πήρε το φιτίλι και έριξε με ένα κανόνι. Αυτή η κίνηση σταμάτησε προσωρινά την έφοδο.

Από εκεί και πέρα, η κατασκευή του μύθου ήταν γρήγορη και πολύ αποτελεσματική. Η πολεμική προπαγάνδα, η ρομαντική λογοτεχνία, οι χαρακτικές και αργότερα ο κινηματογράφος έκαναν μια συγκεκριμένη γυναίκα εθνικό σύμβολο αρκετά μακριά από την πραγματική της βιογραφία.

Γιατί η βιογραφία της συνεχίζεται: έμεινε δεμένη με τον στρατό για τον υπόλοιπο πόλεμο, απέκτησε στρατιωτικό βαθμό, αιχμαλωτίστηκε και κατάφερε να δραπετεύσει, και πέθανε πολλά χρόνια αργότερα στη Θέουτα. Αυτή η μεταγενέστερη ζωή, πολύ πιο ενδιαφέρουσα από τη σκηνή με το κανόνι, σχεδόν ποτέ δεν διηγείται.

Ο Γκόγια, που ήταν Αραγονέζος, ήρθε στη Σαραγόσα τον Οκτώβριο του 1808, ανάμεσα στις δύο Πολιορκίες, με εντολή του Παλαφόξ, για να δει και να καταγράψει τα ερείπια. Η σειρά χαρακτικών «Οι συμφορές του πολέμου» συνδέεται άμεσα με όσα είδε εδώ και σε άλλα θέατρα εκείνου του πολέμου, και ο τόνος της δεν έχει τίποτα ηρωικό: είναι ένα κατηγορητήριο.

Τι μένει σήμερα

Υλικά, λίγα, και αυτή είναι η συνέπεια μιας πολιορκίας που συνίστατο στο να κατεδαφιστεί η πόλη οικοδομικό τετράγωνο προς οικοδομικό τετράγωνο. Το πιο εύγλωττο είναι η Πύλη του Κάρμεν, η μόνη του περιβόλου που επέζησε από τις μεταγενέστερες κατεδαφίσεις, με τα σημάδια από σφαίρες και βλήματα να διατηρούνται χωρίς αποκατάσταση.

Στην αντίθετη άκρη της παλιάς πόλης, η Πλατεία των Πολιορκιών τιμά το επεισόδιο με ένα μνημείο των αρχών του 20ού αιώνα. Ολόκληρη η πλατεία διαμορφώθηκε το 1908 για την Ισπανογαλλική Έκθεση της εκατονταετηρίδας, έτσι ώστε ο εορτασμός μιας στρατιωτικής ήττας κατέληξε να δημιουργήσει μια συνοικία.

Στην ίδια πλατεία βρίσκεται το Μουσείο της Σαραγόσας, δωρεάν, με μια αίθουσα αφιερωμένη στον Γκόγια με πρωτότυπα έργα, εκτός από τη ρωμαϊκή αρχαιολογική του συλλογή. Είναι πιθανότατα ο καλύτερος τρόπος να κλείσεις τη διαδρομή σε αυτό το επεισόδιο.

Και υπάρχει ένα λιγότερο εμφανές ίχνος: μεγάλο μέρος της θρησκευτικής κληρονομιάς της πόλης χάθηκε εκείνους τους μήνες. Ολόκληρα μοναστήρια, εκκλησίες και μονές ανατινάχτηκαν ή έγιναν άχρηστα, και αυτό εξηγεί γιατί σε μια πόλη με τέτοιο ιστορικό βάρος μένουν σχετικά λίγα κτίρια παλαιότερα από τον 19ο αιώνα.

3Πλατεία των Πολιορκιών

Πλατεία των Πολιορκιών

📍 Συνοικία της επέκτασης (ensanche)

Το μνημείο, έργο του Αγουστίν Κερόλ, στήθηκε για την εκατονταετηρίδα του 1908, και μαζί του διαμορφώθηκε ολόκληρη η πλατεία για την Ισπανογαλλική Έκθεση. Αρκετά από εκείνα τα περίπτερα στέκονται ακόμη και στεγάζουν σήμερα το Μουσείο της Σαραγόσας και τη Σχολή Τεχνών.

4Παλάτι της Αλχαφερία

Παλάτι της Αλχαφερία

📍 Δυτικά της πόλης

Το ισλαμικό παλάτι του 11ου αιώνα υπέφερε κι αυτό κατά τις Πολιορκίες, στη φάση του ως στρατώνα, και εκείνη η φθορά προστέθηκε σε αυτήν που κουβαλούσε ήδη από τη χρήση του ως έδρα της Ιεράς Εξέτασης. Βρίσκεται στον δρόμο από την Πύλη του Κάρμεν.

Συχνές ερωτήσεις

Τι ήταν οι Πολιορκίες της Σαραγόσας;

Δύο πολιορκίες που υπέστη η πόλη κατά τον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας. Η πρώτη, το 1808, λύθηκε μετά από δύο μήνες. Η δεύτερη, ανάμεσα στον Δεκέμβριο του 1808 και τον Φεβρουάριο του 1809, έληξε με συνθηκολόγηση και με δεκάδες χιλιάδες νεκρούς, τους περισσότερους αμάχους και από μια επιδημία τύφου που την ευνόησε ο συνωστισμός.

Γιατί αντιστάθηκε τόσο πολύ μια πόλη χωρίς σύγχρονα τείχη;

Ακριβώς γι' αυτό: καθώς δεν υπήρχε αποτελεσματικός αμυντικός περίβολος, η άμυνα οργανώθηκε μέσα, δρόμο προς δρόμο και σπίτι προς σπίτι, με τη συμμετοχή του άμαχου πληθυσμού και τα μοναστήρια μετατρεπόμενα σε οχυρά. Αυτό το είδος αστικής αντίστασης κόστιζε πολύ σε έναν τακτικό στρατό συνηθισμένο να επιτίθεται σε θέσεις.

Ποια ήταν η Αγουστίνα ντε Αραγόν;

Η Αγουστίνα Θαραγόθα Δομένεκ, της οποίας το επεισόδιο είναι τεκμηριωμένο: κατά την πρώτη πολιορκία, στην πυροβολαρχία του Πορτίγιο, με τους πυροβολητές πεσμένους, πήρε το φιτίλι και έριξε με ένα κανόνι, σταματώντας προσωρινά την έφοδο. Έμεινε δεμένη με τον στρατό τον υπόλοιπο πόλεμο, απέκτησε στρατιωτικό βαθμό και πέθανε χρόνια αργότερα στη Θέουτα.

Πού φαίνονται σήμερα τα ίχνη;

Πάνω απ' όλα στην Πύλη του Κάρμεν, τη μόνη πύλη του περιβόλου που επέζησε, της οποίας οι λαξευτοί λίθοι διατηρούν τα σημάδια από σφαίρες και βλήματα του 1809 χωρίς αποκατάσταση. Επίσης στη βασιλική της Σάντα Ενγκράθια, της οποίας το μοναστήρι ανατινάχτηκε κατά την πρώτη πολιορκία αφήνοντας μόνο την πύλη, και στην Πλατεία των Πολιορκιών, που είναι πια χώρος μνήμης.

Τι σχέση έχει ο Γκόγια με τις Πολιορκίες;

Ο Γκόγια, Αραγονέζος, ήρθε στη Σαραγόσα τον Οκτώβριο του 1808, ανάμεσα στις δύο Πολιορκίες, με εντολή του στρατηγού Παλαφόξ, για να δει και να καταγράψει τα ερείπια. Η σειρά χαρακτικών «Οι συμφορές του πολέμου» συνδέεται άμεσα με όσα είδε εδώ και σε άλλα θέατρα του πολέμου, και ο τόνος της δεν έχει τίποτα ηρωικό: είναι ένα κατηγορητήριο κατά του ίδιου του πολέμου.

Γιατί μένει τόσο λίγη κληρονομιά παλαιότερη από τον 19ο αιώνα;

Γιατί η δεύτερη πολιορκία συνίστατο κυριολεκτικά στο να κατεδαφιστεί η πόλη: οι Γάλλοι προχωρούσαν οικοδομικό τετράγωνο προς οικοδομικό τετράγωνο ανατινάζοντας τα κτίρια με νάρκες. Ολόκληρα μοναστήρια, εκκλησίες και μονές χάθηκαν ή έγιναν άχρηστα, και αυτό εξηγεί γιατί σε μια πόλη με αυτή την ιστορία μένουν όρθια σχετικά λίγα παλιά κτίρια.

Πρακτικές πληροφορίες

ΠότεΠρώτη πολιορκία το 1808· δεύτερη ανάμεσα στον Δεκέμβριο του 1808 και τον Φεβρουάριο του 1809.
Το υλικό ίχνοςΗ Πύλη του Κάρμεν, με τα σημάδια του 1809 χωρίς επισκευή. Δωρεάν και σε ανοιχτό χώρο.
Ο εορτασμόςΠλατεία των Πολιορκιών, με μνημείο του 1908 και το Μουσείο της Σαραγόσας, δωρεάν.
ΓκόγιαΉρθε να καταγράψει τα ερείπια με εντολή του Παλαφόξ. Αίθουσα με πρωτότυπα έργα στο Μουσείο της Σαραγόσας.
Σάντα ΕνγκράθιαΤο μοναστήρι της ανατινάχτηκε στην πρώτη πολιορκία. Έμεινε μόνο η πλατερέσκ πύλη.
ΔιαδρομήΠύλη του Κάρμεν και Αλχαφερία στα δυτικά· Πλατεία των Πολιορκιών και Σάντα Ενγκράθια στα νοτιοανατολικά.

Στον χάρτη

🎧 Με το Viavoy

Περπάτησε στην πόλη Zaragoza και άκουσέ την με τον δικό σου ρυθμό

Κατέβασε το Viavoy και περπάτησε στην πόλη Zaragoza χωρίς σύνδεση, όποτε θέλεις.

από 2,99 €· εφάπαξ πληρωμή
City Pass · 9,99 €3 ημέρες, όλες οι περιηγήσεις στην πόλη Zaragoza
Μάθε περισσότερα για το Viavoy →
Εφαρμογή Viavoy

Συνέχισε το διάβασμα

Άλλα άρθρα

Διαδρομές

Η Σαραγόσα σε 2 μέρες: Ρώμη, μουδέχαρ, ταΐφες και μπαρόκ

Μνημεία

Η Αλχαφερία: ένα παλάτι των ταΐφων που σήμερα είναι κοινοβούλιο

Πολιτισμός

Η Σαραγόσα του Γκόγια: πού να δεις το έργο του στην πόλη

Πολιτισμός

Καισαραυγούστα: η ρωμαϊκή πόλη κάτω από τη Σαραγόσα