Drie trappen die omhooggaan zonder elkaar te raken, het pantheon van Galicië, een gratis museum van Álvaro Siza met een openbaar dakterras en een park dat op een begraafplaats is aangelegd. Alles op tien minuten van de kathedraal.
Er is een deel van Santiago dat drie van de beste dingen van de stad bij elkaar brengt, grotendeels gratis is en maar een heel klein deel krijgt van de bezoekers die naar de Obradoiro komen. Het ligt tien minuten lopen hogerop, klimmend vanaf de Porta do Camiño, op de helling van de monte da Almáciga, waar de stenen stad uitkijkt op het groen.
Het dak van het CGAC is een openbaar en gratis dakterras met uitzicht over de daken van de oude binnenstad. Siza bedacht het als nog een plein van de stad, niet als een dak, en bijna niemand gaat naar boven.
Het klooster, en een onmogelijke trap
Drie wenteltrappen die elkaar nooit kruisen.
San Domingos de Bonaval werd volgens de overlevering in de 13e eeuw gesticht door de heilige Dominicus de Guzmán en in de 17e herbouwd. Sinds 1977 wonen hier geen kloosterbroeders meer, maar zit er het Museo do Pobo Galego, het museum van het Galicische volk, en het meest gefotografeerde stuk is een trap die eruitziet als een meetkundige oefening die tot het uiterste is doorgevoerd.
Het zijn drie losse wenteltrappen, in dezelfde ronde schacht gepast, die in een spiraal omhooggaan zonder elkaar ooit te kruisen en zonder elkaar op enig punt te raken. Elke trap begint op een andere plek en komt uit op een andere verdieping, zodat drie mensen tegelijk naar boven kunnen zonder elkaar te zien.
Hij is van Domingo de Andrade, bouwmeester van de kathedraal en ook de maker van de Berenguela, de klokkentoren. Andrade was even goed wiskundige als kunstenaar: hij schreef een verhandeling over meetkunde toegepast op het bouwen, en deze trap is zijn bewijs in de praktijk.
De rest van het klooster wordt ingenomen door het Museo do Pobo Galego, met de landbouwwerktuigen, de boten, de weefgetouwen, het aardewerk en de doedelzakken die laten zien hoe er tot gisteren in Galicië werd geleefd. Het is een etnografisch museum van de eerste orde en een van de eerlijkste van Spanje.
In een van de kapellen ligt het Panteón de Galegos Ilustres, het nationale pantheon van Galicië. Rosalía de Castro kwam er in 1891 aan met een bijna staatsbegrafenis, en het pantheon werd gemaakt om haar te ontvangen. Bij haar ligt Castelao, wiens stoffelijk overschot pas in 1984 kon terugkeren uit de ballingschap in Buenos Aires.
Álvaro Siza opende het in 1993, het jaar nadat hij de Pritzkerprijs won. Hij gebruikte dezelfde goudkleurige steen als het klooster ernaast, maar in eigentijdse lijnen, zonder namaak en zonder schreeuwend contrast. Het licht valt van boven scherend naar binnen, zonder dat je ramen ziet. Gratis toegang.
Tussen het klooster en het museum strekt zich het parque de Bonaval uit, dat de oude begraafplaats en de moestuin van het klooster beslaat en dat Álvaro Siza zelf heeft heringericht, samen met de landschapsarchitect Isabel Aguirre. Het is een van de bijzonderste plekken van Santiago en een van de minst drukke.
De ingreep heeft niet weggevaagd wat er was: de oude graven, de keermuren en de stenen terrassen van de moestuin zijn in het ontwerp opgenomen, zodat het park tegelijk een eigentijdse tuin en een archeologisch overblijfsel is. Je wandelt tussen grafstenen en eiken zonder dat het ooit somber aanvoelt.
Vanaf de bovenste terrassen kijk je uit over de oude binnenstad met de torens van de kathedraal op de achtergrond, en dat uitzicht is anders dan dat van het uitkijkpunt in de Alameda: hier zie je de stad vanuit het noorden en van dichterbij, met de leistenen daken op de voorgrond.
Het geheel, klooster, park en museum, is als één eenheid bedacht en is het beste bewijs van hoe je in een erfgoedstad kunt ingrijpen zonder je te vermommen of iets te vernielen. Het loont om het helemaal af te lopen, zonder haast.
De straat waar de stad uitgaat
Als je vanaf Bonaval naar beneden loopt, kom je bij de Porta do Camiño en de Rúa de San Pedro, de laatste meters van de Camino Francés, de Franse pelgrimsroute naar Santiago. Het is de straat waarlangs de meeste pelgrims ter wereld te voet binnenkomen, en vroeg in de ochtend zie je ze zwijgend naar beneden komen, bijna op hun tenen.
De laatste decennia is San Pedro niet meer alleen een straat waar je doorheen loopt. Hij is volgelopen met bars met karakter, boekwinkels, muziekzaken en straatmarktjes, en is de buurt geworden waar de jongeren van Santiago uitgaan en waar de prijzen nog niet die van de oude binnenstad zijn.
Juist dat evenwicht is interessant: de pelgrimsherbergen, het buurtleven van altijd en een tapasrondje dat de meeste bezoekers op doorreis nooit ontdekken, omdat ze in de rúas van het centrum blijven, bestaan naast elkaar. Je hoeft maar tien minuten naar beneden te lopen.
Op zaterdagochtend is er in de buurt een markt met producten van de makers zelf. En alles bij elkaar is de combinatie van Bonaval in de ochtend en San Pedro in de middag waarschijnlijk de beste dag die je in Santiago kunt hebben buiten de as van de kathedraal.
Architectuur om in te werken: kale steen, glazen galerijen en winkelpuien op de begane grond, zonder paleizen of wapenschilden, want dit was de dienstweg van de bedevaart. Vandaag vind je hier de beste uitgaanssfeer van de stad, tegen redelijke prijzen.
Vertrekpunt van de wandeling door Bonaval als je omhooggaat, of eindpunt als je naar beneden komt. De stad kreeg muren na het jaar 997, toen Almanzor de klokken van de kathedraal naar Córdoba liet brengen op de schouders van christelijke gevangenen. Van de zeven poorten staat er niet één meer overeind.
Drie losse wenteltrappen, in dezelfde ronde schacht van het klooster San Domingos de Bonaval gepast, die omhooggaan zonder elkaar ooit te kruisen en zonder elkaar op enig punt te raken. Elke trap begint en eindigt op een andere plek. Hij is van Domingo de Andrade, bouwmeester van de kathedraal en ook wiskundige.
Wie liggen er begraven in het Panteón de Galegos Ilustres?
Rosalía de Castro, de moeder van de Galicische literatuur, wier stoffelijk overschot in 1891 aankwam met een bijna staatsbegrafenis en voor wie het pantheon werd gemaakt; Castelao, de vader van het politieke Galicische nationalisme, die pas in 1984 uit de ballingschap in Buenos Aires kon terugkeren; de beeldhouwer Asorey en de cartograaf Domingo Fontán.
Is het CGAC gratis?
Ja, de toegang tot het museum kost niets, iets wat heel weinig mensen weten. En het dak is een openbaar dakterras boven de daken van de oude binnenstad, met de torens van de kathedraal op de achtergrond, dat Siza bedacht als nog een plein van de stad. Twintig minuten is genoeg als je alleen voor het uitzicht komt.
Wat is het parque de Bonaval?
De oude begraafplaats en de moestuin van het klooster, heringericht door Álvaro Siza samen met de landschapsarchitect Isabel Aguirre. De ingreep nam de oude graven, de keermuren en de stenen terrassen op in het ontwerp, zodat het tegelijk een eigentijdse tuin en een archeologisch overblijfsel is. Het is gratis en er is weinig volk.
Is het Museo do Pobo Galego de moeite waard?
Zeker, en het is een van de eerlijkste etnografische musea van Spanje. Het brengt landbouwwerktuigen, boten, weefgetouwen, aardewerk en doedelzakken bij elkaar die laten zien hoe er tot vrij kort geleden in Galicië werd geleefd, zonder te idealiseren. Het deelt een gebouw met het pantheon en met de drievoudige wenteltrap, dus je krijgt drie bezoeken in één.
Hoeveel tijd moet je voor deze buurt uittrekken?
Een ruime halve dag om het goed te doen: anderhalf uur voor het museum, het pantheon en de trap, een uur voor het CGAC en het dakterras, en nog eens zoveel voor het park zonder haast. Als je daarna naar de Rúa de San Pedro afdaalt om te eten of iets te drinken, is het een hele dag buiten het gebruikelijke circuit.
Praktische informatie
WaarOp de helling van de monte da Almáciga, klimmend vanaf de Porta do Camiño.
Hoe kom je er10 minuten lopen vanaf de Obradoiro, naar het oosten en bergop.
DuurEen halve dag met museum, park en CGAC.
GratisHet hele CGAC, het dakterras en het parque de Bonaval.
Wat kost geldHet Museo do Pobo Galego, rond € 4 en op sommige dagen gratis.
SluitingsdagenZowel het museum als het CGAC is op maandag gesloten.
Op de kaart
🎧 Met Viavoy
Wandel door Santiago de Compostela en luister in je eigen tempo
Download Viavoy en wandel offline door Santiago de Compostela, wanneer je wilt.
vanaf 2,99 €· eenmalige betaling
City Pass · 9,99 €3 dagen, alle tours in Santiago de Compostela