Het ligt buiten de stadsmuren, op de helling van de monte da Almáciga, waar de stenen stad uitkijkt op het groen. Volgens de overlevering werd het in de 13e eeuw gesticht door de heilige Dominicus de Guzmán, en in de 17e eeuw werd het herbouwd. Sinds 1977 wonen hier geen kloosterbroeders meer maar zit hier het Museo do Pobo Galego, het museum van het Galicische volk, en het bewaart twee dingen die op zichzelf de klim al rechtvaardigen: een onmogelijke trap en het pantheon waar Rosalía de Castro rust.
De drievoudige wenteltrap
Het is het meest gefotografeerde beeld van het gebouw en een van de verbluffendste stukken barokke ingenieurskunst van Spanje. Drie onafhankelijke wenteltrappen, ingepast in dezelfde cilindervormige ruimte, die in een spiraal omhooggaan zonder elkaar ooit te kruisen en zonder elkaar op enig punt te raken.
Elke trap begint op een andere plek en komt uit op een andere verdieping van het gebouw, zodat drie mensen tegelijk naar boven kunnen gaan zonder elkaar te zien of tegen te komen. De oorspronkelijke logica was functioneel – de looproutes binnen het klooster scheiden – maar het resultaat is pure virtuositeit.
Hij is van Domingo de Andrade, geboren rond 1639, bouwmeester van de kathedraal en ook de maker van de Berenguela, de klokkentoren. Andrade was een even goede wiskundige als kunstenaar: hij schreef zelfs een verhandeling over meetkunde toegepast op de bouw, en deze trap is daarvan zijn praktische bewijs.
Het pantheon en het museum van een land
In een kapel van het klooster ligt het Panteón de Galegos Ilustres, en het middelpunt is het graf van Rosalía de Castro, de moeder van de Galicische literatuur. Ze stierf in 1885 in Padrón en zes jaar later kwam het hele land in beweging om haar stoffelijk overschot hierheen te brengen, met een begrafenis die bijna een staatsbegrafenis was; het pantheon werd juist gemaakt om haar te ontvangen.
Bij haar liggen Castelao – arts, tekenaar en vader van het politieke Galicische nationalisme, wiens stoffelijk overschot pas in 1984 uit de ballingschap in Buenos Aires kon terugkeren – en verder de beeldhouwer Asorey en de cartograaf Domingo Fontán. Het is in de praktijk het nationale pantheon van Galicië.
De rest van het gebouw wordt ingenomen door het Museo do Pobo Galego, met het landbouwgereedschap, de boten, de weefgetouwen, het aardewerk en de doedelzakken die laten zien hoe men tot voor kort in dit land leefde. Het is een etnografisch museum van de bovenste plank en een van de eerlijkste van Spanje.
Niet te missen
Drie trappen die elkaar niet raken
Drie onafhankelijke wenteltrappen in dezelfde ruimte, elk met een eigen begin en bestemming. Niemand komt elkaar tegen.
Andrade, wiskundige
De maker schreef een verhandeling over meetkunde toegepast op de bouw. Deze trap is zijn praktische bewijs.
Het pantheon van Galicië
Rosalía de Castro, Castelao, Asorey en Domingo Fontán. Het werd in 1891 gemaakt om het stoffelijk overschot van Rosalía te ontvangen.
Het parque de Bonaval
De oude begraafplaats en de moestuin van het klooster, heringericht door Álvaro Siza met de graven in het ontwerp opgenomen.
Hoe het past in je bezoek aan Santiago
Het ligt tien minuten van de oude binnenstad, omhoog vanaf de Porta do Camiño, in een buurt met heel weinig toeristische drukte. Vlak ernaast staat het CGAC van Álvaro Siza, en daartussen strekt zich het parque de Bonaval uit.
Dat park beslaat de oude begraafplaats en de moestuin van het klooster, en het is een van de bijzonderste plekken van de stad: stenen terrassen, eiken, oude graven die in het ontwerp zijn opgenomen en uitzicht over de daken. Het werd heringericht door Siza zelf samen met Isabel Aguirre.
Reken op anderhalf uur voor het museum, het pantheon en de trap. En neem de tijd, want de combinatie met het CGAC en het park is de beste halve ochtend van Santiago buiten de as van de kathedraal.
Veelgestelde vragen
Wie was Domingo de Andrade?
Een genie van de Galicische barok, geboren rond 1639. Hij was bouwmeester van de kathedraal, en van hem is ook de Berenguela, die klokkentoren waarvan je de uren hoort slaan boven de Obradoiro. Wat mij het meest fascineert is dat hij een even goed wiskundige als kunstenaar was: hij schreef zelfs een hele verhandeling over de voortreffelijkheid en de adel van de architectuur, iets uiterst zeldzaams voor een steenhouwer van zijn tijd. Een man die de steen even veel doordacht als hij hem uithakte.
Waarom ligt Rosalía de Castro hier begraven?
Omdat Galicië besloot haar tot zijn symbool te maken. Ze stierf in Padrón in 1885 en zes jaar later, in 1891, mobiliseerde het hele land zich om haar stoffelijk overschot naar Santiago te brengen met een bijna staatsbegrafenis; dit pantheon werd precies gemaakt om haar op te nemen. Met haar “Cantares Gallegos”, geschreven in het Galicisch toen bijna niemand dat durfde, ontstak ze het Rexurdimento, de wedergeboorte van onze taal en onze cultuur. Daarom is hierheen komen voor velen van ons als een moeder bezoeken.
En Castelao, hoe kwam hij hier terecht?
Met Castelao is het verhaal nog ontroerender. Hij was arts, tekenaar en de grote vader van het politieke galeguismo; hij schreef “Sempre en Galiza”, bijna een bijbel voor de Galicische nationalisten. Hij stierf in 1950 in ballingschap in Buenos Aires, op de vlucht voor de dictatuur, en zijn stoffelijk overschot kon pas in 1984 naar huis terugkeren, al in democratie. Die terugkeer was een enorme dag voor het land. Dat hij naast haar rust, hier, heeft veel van verzoening.
