Hier begon Santiago voor wie te voet aankwam. Het was de belangrijkste van de zeven poorten van de middeleeuwse stadsmuur en de eerste waardoor de pelgrims van de Camino Francés, de Franse pelgrimsroute naar Santiago, binnenkwamen, de drukste route van de christenheid. De boog zelf bestaat niet meer – hij werd in de 19e eeuw afgebroken –, maar de plek werkt nog altijd als drempel: ook vandaag komen hier wandelaars naar beneden die al weken onderweg zijn.
Waarom een pelgrimsstad muren nodig had
Het antwoord is een jaartal: 997. Dat jaar verwoestte de veldheer Almanzor Santiago tijdens een veldtocht. Hij spaarde het graf van de apostel, maar liet de klokken van de kathedraal door christelijke gevangenen op hun schouders naar Córdoba dragen, om ze als trofee in de grote moskee op te hangen.
Die vernedering dreef de stad ertoe zich te ommuren, en de omwalling die daarna verrees had zeven poorten, elk gericht op een toegangsroute. Deze, de poort van de Camino, was de belangrijkste wat de drukte betreft en de poort waar de hele infrastructuur voor de ontvangst van de pelgrims samenkwam.
De muren werden in de 19e eeuw afgebroken, toen de stad groeide en die stenen gordel van bescherming een obstakel werd. Van de zeven poorten staat er geen enkele meer overeind, en alleen de plaatsnamen – Porta do Camiño, Porta Faxeira, Porta da Pena – geven aan waar ze stonden.
De drempel die nog altijd werkt
Stel je de drukte voor die hier eeuwen geleden heerste: herbergiers die met elkaar om de nieuwkomers vochten, geldwisselaars, verkopers van schelpen en kaarsen, bedelaars, schrijvers. De hele economie van de stad was georganiseerd rond de stroom pelgrims, en dit was het punt waar die stroom binnenkwam.
Eén feit geeft aan wat deze plek betekent: in 1987 werd precies hier de eerste mijlpaal geplaatst die de Camino de Santiago erkende als eerste Europese Culturele Route, een verklaring van de Raad van Europa die het begin was van de moderne herleving van de route.
En het wezenlijke is dat de functie niet is veranderd. Hier komen nog altijd de meeste pelgrims ter wereld te voet binnen, en op bepaalde uren van de dag zie je mensen met rugzak en staf naar beneden komen die al weken lopen vanuit Roncesvalles, vanuit León of van over de Pyreneeën.
Niet te missen
De poort bestaat niet meer
De boog werd in de 19e eeuw samen met de muren afgebroken. Alleen de plaatsnaam en de functie zijn gebleven.
Almanzor, 997
Hij verwoestte de stad en liet de klokken door gevangenen op hun schouders naar Córdoba dragen. Daarom kreeg Santiago muren.
De mijlpaal van 1987
Hier werd de eerste mijlpaal geplaatst die de Camino tot eerste Europese Culturele Route verklaarde.
Nog altijd de toegang
Hier komen de meeste pelgrims ter wereld te voet binnen. De functie is in duizend jaar niet veranderd.
Hoe het in je bezoek aan Santiago past
Het ligt aan de oostrand van de oude binnenstad, op tien minuten lopen van de Obradoiro. Hier begint de Rúa de San Pedro, de laatste meters van de Camino Francés voordat je de oude stad binnenkomt.
In dezelfde omgeving liggen het klooster San Domingos de Bonaval met het Museo do Pobo Galego, het museum van het Galicische volk, het CGAC en het parque de Bonaval, dus de buurt is goed voor een lange halve ochtend en is het rustigste deel van de oude binnenstad.
Het goede moment is het begin van de middag, wanneer wie vroeg aan de laatste etappe begon aankomt. De pelgrims zien binnenkomen waar ze al duizend jaar binnenkomen is, zonder overdrijven, een van de dingen die je het langst bijblijven van een reis naar Santiago.
Veelgestelde vragen
Waarom had een pelgrimsstad stadsmuren?
Uit angst, en terecht. In het jaar 997 verwoestte de moslimleider Almanzor Santiago; hij ontzag het graf van de Apostel, maar nam de klokken van de kathedraal mee naar Córdoba, gedragen op de schouders van christelijke gevangenen, om ze in de grote moskee op te hangen. Die vernedering dreef de stad ertoe zich met muren te omringen. En er kwam wraak: in 1236, na de herovering van Córdoba, liet Ferdinand III moslimgevangenen diezelfde klokken terugbrengen naar Santiago. Poëtische rechtvaardigheid.
Waarom is de schelp het symbool van de Camino?
Omdat het het bewijs was dat je aan het einde van de wereld was gekomen. De pelgrims gingen, na de Apostel te hebben omarmd, door naar de Galicische kust, naar Finisterre, waar voor de Ouden het land ophield, en daar raapten ze een jakobsschelp van het strand. Die schelp toonde dat je de reis had voltooid, en diende terloops als kom om uit te drinken of om te bedelen op de terugweg. Na verloop van tijd werd hij op de mantel en de hoed genaaid, en werd het het insigne dat je nog steeds draagt als je de Camino loopt.
Bestond er een gids om de Camino te lopen?
Jazeker, en een van de eerste ter wereld. Rond 1140 werd de Codex Calixtinus geschreven, een boek dat in het laatste deel niets minder dan een praktische gids voor de pelgrim was: welke routes je moest volgen, waar goed water was, wie je kon vertrouwen en wie niet, hoe de mensen in elk land waren. Kortom, de overgrootvader van de reisgidsen. Hij wordt bewaard in het archief van de kathedraal, en bezorgde een enorme schrik in 2011, toen hij werd gestolen; gelukkig dook hij het jaar daarop weer op.
