Het is het beroemdste kruispunt van Madrid en waarschijnlijk het beeld dat het vaakst terugkomt: een kalme godin die zit in een wagen getrokken door twee leeuwen, onverschillig voor het verkeer dat om haar heen draait. Cibeles staat hier sinds 1782, toen dit niet het hart van de stad was maar de lommerrijke rand ervan, en vandaag markeert ze de grens tussen het oude Madrid en het Madrid van de grote gebouwen van de 20e eeuw. Om haar heen verrijzen het Palacio de Cibeles, de Banco de España en het Palacio de Linares: vier hoeken en vier tijdperken.
Een Frygische godin in het centrum van Madrid
De fontein werd ontworpen door Ventura Rodríguez en in marmer uit Montesclaros gehouwen door Francisco Gutiérrez en Roberto Michel, als onderdeel van het grote verfraaiingsplan dat Karel III eind 18e eeuw voor de Paseo del Prado op touw zette. Madrid wilde geen uit de kluiten gewassen dorp meer zijn en op een Europese hoofdstad gaan lijken, en deze fonteinen waren zijn intentieverklaring.
Cybele komt van ver: ze is een moedergodin die de Romeinen erfden uit Frygië, in het huidige Turkije, meesteres van de aarde en van de vruchtbaarheid. De twee leeuwen die haar wagen trekken waren volgens de mythe Hippomenes en Atalanta, een paar dat een heilige tempel ontheiligde en dat de godin strafte door hen in wilde dieren te veranderen, gedoemd haar voor altijd voort te trekken. Denk er elke keer dat je hier langskomt aan dat die leeuwen twee gestrafte geliefden waren.
En een feit dat iedereen verrast: de fontein stond niet altijd in het midden van het plein. In het begin werd ze tegen een hoek aan gezet, met het gezicht naar de Paseo del Prado, en pas in 1895 werd ze naar het midden van de rotonde verplaatst en gedraaid zodat ze over het kruispunt waakte. Daarom keert de godin in zekere zin het paleis achter haar de rug toe: dat gebouw kwam een eeuw na haar.
De fontein die de bommen overleefde
Tijdens de Burgeroorlog, toen Madrid zonder ophouden werd gebombardeerd, bouwden de buurtbewoners een berg zandzakken en baksteen rond de godin om haar te beschermen. Er bestaan prachtige en diepdroevige foto's van een ingemetselde Cibeles die nauwelijks tussen de zakken uitsteekt. Ze hebben haar gered, en hier staat ze nog, ongeschonden, alsof er nooit iets is gebeurd.
Haar andere leven begon in de 20e eeuw: Cibeles is het altaar waar Real Madrid zijn titels viert. Als de ploeg wint, vullen de supporters het plein en hangen ze haar een vlag om de hals. Atlético viert de zijne bij de fontein van Neptunus, zeshonderd meter verderop langs de promenade. Madrid verdeelde zijn twee clubs over twee goden, en wee de supporter die zich in de fontein vergist!
De laatste jaren wordt de fontein tijdens de grote feesten met constructies beschermd, omdat marmer het enthousiasme niet eindeloos verdraagt. Buiten die avonden is het plein een druk verkeersknooppunt: om het te fotograferen moet je de zebrapaden en de stoepen gebruiken, vooral die bij de Banco de España, die het volledigste uitzicht geeft.
Het beste moment is de schemering, wanneer de verlichting van de fontein en die van het Palacio de Cibeles tegelijk aangaan en het hele plein op een decor lijkt. Met Kerstmis wordt hier bovendien de grootste lichtinstallatie van de gemeentelijke kerstverlichting opgebouwd.
Niet te missen
De leeuwen van de wagen
Hippomenes en Atalanta, twee geliefden die door de godin werden gestraft en gedoemd zijn haar voor altijd voort te trekken.
De bunker van de Burgeroorlog
De Madrilenen metselden haar in met zandzakken om haar tegen de bommen te redden. Het werkte.
Het altaar van Real Madrid
Hier worden de titels van de witten gevierd; Atlético doet dat bij Neptunus, 600 meter verderop.
Het uitkijkpunt ertegenover
De toren van het Palacio de Cibeles, op 70 meter, met het beste uitzicht op de Paseo del Prado voor zo'n 3 euro.
Hoe het in je bezoek aan Madrid past
Cibeles is het punt waar de twee grote assen van het centrum elkaar kruisen. Naar het zuiden loopt de Paseo del Prado af, met het Museo Thyssen-Bornemisza op vijf minuten, het Pradomuseum op tien en het Museo Reina Sofía aan het eind. Naar het noordwesten loopt de calle de Alcalá omhoog naar het Círculo de Bellas Artes en de Gran Vía. En naar het oosten ben je in vijf minuten bij de Puerta de Alcalá en de ingang van het Retiro.
Wil je het van bovenaf zien, dan zit het uitkijkpunt van het Palacio de Cibeles precies op de hoek: zo'n 3 euro, op 70 meter hoogte, met de Paseo del Prado aan je voeten uitgespreid. Het is waarschijnlijk de beste manier om het plein en zijn rol als scharnier van de stad te begrijpen.
De route “Gran Vía en het Moderne Madrid” van Viavoy begint precies hier, en die van “Paseo del Arte en El Retiro” ook: allebei vertrekken ze vanaf dit plein en gaan ze in tegenovergestelde richting verder, op het spoor van de watergoden of van het Madrid van de 20e eeuw.
Veelgestelde vragen
Welke godin is Cibeles precies?
Cibeles komt van heel ver: ze is een moedergodin die de Romeinen erfden uit Frygië, in het huidige Turkije, meesteres van de aarde en van de vruchtbaarheid. En die twee leeuwen die haar wagen trekken? In de mythe waren het Atalanta en Hippomenes, een paar dat een heilige tempel ontheiligde en dat de godin strafte door hen in wilde dieren te veranderen, voor altijd gedoemd haar te trekken. Elke keer dat je hier langskomt, bedenk dan dat die leeuwen twee gestrafte geliefden waren.
Heeft de fontein geleden in de Burgeroorlog?
Ja, en ze heeft het op het nippertje gehaald tot vandaag. Tijdens de Burgeroorlog, met Madrid zonder pardon gebombardeerd, bouwden de Madrilenen rond de godin een berg zandzakken en baksteen om haar tegen de bommen te beschermen. Er zijn prachtige en hartverscheurende foto's van Cibeles ingemetseld, die er maar net tussen de zakken uit piept. Ze redden haar. En hier staat ze nog, onaangetast, alsof er nooit iets is gebeurd.
