Tussen het Koninklijk Paleis en het Teatro Real opent zich een grote halve cirkel met tuinen die zonder discussie het deftigste plein van Madrid is. Strak geknipte hagen, beelden van Visigotische koningen op ooghoogte en in het midden een Filips IV te paard die een natuurkundig probleem verbergt dat – zo wil de overlevering – door Galileo zelf werd opgelost. Het is de beste plek in de stad om te begrijpen wat het betekende om hofstad te zijn, en vroeg in de ochtend is het er praktisch leeg.
Het plein dat een buitenlandse koning opende
Hoe vreemd het ook klinkt, dit plein hebben we te danken aan de broer van Napoleon. Jozef Bonaparte, die hier een paar jaar regeerde, was zo gebrand op het afbreken van blokken huizen en kloosters om de stad open te maken en pleinen aan te leggen dat hij een spottende bijnaam kreeg: “Koning Pleintjes”. Deze halve cirkel ontstond uit die afbraakwerken van hem. Merkwaardig dat een van de meest koninklijke hoekjes van Madrid werd begonnen door een buitenlandse, opgedrongen koning.
De werken sleepten zich door een groot deel van de 19e eeuw voort en het plein werd pas onder Isabella II voltooid, met de tuinaanleg die het vandaag nog heeft. De laatste grote verbouwing, eind 20e eeuw, stopte het verkeer onder het plein en gaf het hele oppervlak terug aan de voetgangers: het was een van de meest geprezen stedelijke ingrepen van het hedendaagse Madrid.
De beelden rond de tuinen zijn de Visigotische koningen en de eerste vorsten van de koninkrijken van Spanje, in de 18e eeuw uit witachtige steen gehouwen. Ze waren bedoeld om de kroonlijst van het Koninklijk Paleis te bekronen, daarboven, maar ze waren te zwaar of – volgens de smakelijkste legende – een koningin droomde dat een aardbeving ze op haar hoofd liet vallen en liet ze naar beneden halen. Daarom staan ze vandaag op ooghoogte en wandel je tussen ze door.
Het paard dat op twee benen staat
Het grote bronzen ruiterstandbeeld in het midden is Filips IV, de koning die Velázquez als hofschilder had. Het werd in de 17e eeuw gegoten door de Italiaan Pietro Tacca, op basis van een model waaraan Giambologna was begonnen, en het was het eerste ruiterstandbeeld ter wereld dat alleen op de twee achterbenen van het paard rustte.
Ervoor zorgen dat het niet omviel, was een flink natuurkundig probleem. Er wordt verteld dat men niemand minder dan Galileo Galilei om hulp vroeg, die adviseerde het achterste derde massief te maken en het voorste deel hol, om het gewicht te verdelen. Een barok beeldhouwwerk, opgelost met een geniale Italiaanse truc.
En er is nog een prachtig detail: Tacca heeft de koning nooit in het echt gezien. Hij werkte vanuit zijn atelier in Florence op basis van een portret dat hem vanuit Madrid werd gestuurd, geschilderd door Velázquez. Het genie van de schilderkunst gaf hem dus het gezicht, de uitdrukking en de houding, en Tacca bracht ze over in brons zonder het model ooit voor zich te hebben gehad. Een portret reisde door half Europa om dit paard te worden.
Eromheen maken de tuinen van Cabo Noval en Lepanto het geheel af, en vanaf het balkon aan de westkant zie je de oostgevel van het Koninklijk Paleis over zijn volle lengte: het is het beste panorama van het paleis en het beeld dat op bijna alle foto's staat.
Niet te missen
De Filips IV van Pietro Tacca
Het eerste ruiterstandbeeld ter wereld dat alleen op de achterbenen rust, met Galileo in het verhaal.
De Visigotische koningen op straatniveau
Beelden bedoeld voor de kroonlijst van het paleis die op ooghoogte belandden, door hun gewicht of door een koninklijke nachtmerrie.
Het balkon aan de westkant
Het beste panorama van de oostgevel van het Koninklijk Paleis, en het beeld dat op bijna alle foto's staat.
De Jardines de Sabatini
Op twee minuten, aan de noordgevel van het paleis: gratis en spectaculair bij zonsondergang.
Hoe het in je bezoek aan Madrid past
Het plein is het ontmoetingspunt van drie grote bezoeken. Aan de westkant het Koninklijk Paleis en de Almudenakathedraal; aan de oostkant het Teatro Real en de Plaza de Isabel II, waar onder de metro de resten van de fontein van de Caños del Peral uit de 17e eeuw zichtbaar bewaard zijn gebleven; en aan de noordkant de Jardines de Sabatini, gratis en perfect bij zonsondergang.
Van hier ben je, als je via de calle Arenal naar het oosten loopt, in tien minuten bij de Puerta del Sol, en als je naar het zuiden afdaalt bij de Plaza Mayor en de Mercado de San Miguel, door het hart van het Madrid van de Habsburgers. Op tien minuten naar het zuidwesten ligt ook de Plaza de Ramales, waar Velázquez begraven lag en waar zijn graf nog altijd niet is gevonden.
Het beste moment om het te zien is vroeg in de ochtend, als de tuinen leeg zijn en het licht vol op de gevel van het paleis valt, of bij de schemering, met de verlichting aan. De route “Historisch en Koninklijk Madrid” van Viavoy komt hier langs en vertelt het verhaal van de beelden, van het paard en van de koning die Velázquez schilderde.
Veelgestelde vragen
Wie heeft dit grote plein aangelegd?
Nou, hoe vreemd het ook klinkt, we hebben het te danken aan de broer van Napoleon. Jozef Bonaparte, die hier een paar jaar regeerde, was zo gebrand op het afbreken van huizenblokken en kloosters om de stad vrij te maken en pleinen aan te leggen dat hij een spottende bijnaam kreeg: “Koning Pleintjes”. Deze zo elegante halve cirkel ontstond uit die afbraken van hem. Merkwaardig, toch, dat een van de meest koninklijke hoekjes van Madrid werd begonnen door een buitenlandse en opgelegde koning.
Hoe hebben ze Filips IV zo gelijkend gebeeldhouwd?
Hier zit het mooie. De beeldhouwer, de Italiaan Pietro Tacca, heeft de koning nooit in levenden lijve gezien: hij werkte vanuit zijn atelier in Florence op basis van een portret dat ze hem vanuit Madrid stuurden, geschilderd door niemand minder dan Velázquez. Dat wil zeggen, het genie van de schilderkunst gaf hem het gezicht, het gebaar en de houding, en Tacca zette ze over in brons zonder ooit het model voor zich te hebben gehad. Een portret reisde door half Europa om dit paard te worden.
