Het Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía is het huis van de kunst van de 20e eeuw en van vandaag, en het bewaart het schilderij waarvoor veel mensen de halve wereld over reizen: de “Guernica” van Picasso. Het zit in wat eeuwenlang het Hospital General van Madrid was, waar de armen van de stad werden verpleegd en stierven, en die spanning tussen het gebouw en zijn inhoud verklaart vrij goed wat dit museum is. Twee liften van glas en staal klimmen tegen de gevel op en glanzen in de zon als doorzichtige buizen: het contrast zegt alles.
Van ziekenhuis tot museum
Het gebouw kwam er op initiatief van Karel III in de 18e eeuw en werd voltooid door de architect Francesco Sabatini, al was het oorspronkelijke ontwerp veel kolossaler en werd maar een deel van wat men had gedroomd ook gebouwd. Tot de jaren zestig van de 20e eeuw deed het dienst als Hospital General. Sta er even bij stil: waar nu de “Guernica” hangt, stonden bijna twee eeuwen lang bedden, operatiekamers en zieken.
De verbouwing tot museum kwam in de jaren tachtig, en daarmee de beroemde glazen buitenliften, ontworpen door de Britse architect Ian Ritchie om licht en moderniteit in een eeuwenoud gebouw te brengen. Ze zijn inmiddels een herkenbaar beeld van Madrid. Jaren later volgde de grote uitbreiding aan de achterkant, van de Fransman Jean Nouvel: een rood, gebogen volume met een patio onder een grote overkapping, waarin zalen voor tijdelijke tentoonstellingen, een bibliotheek en auditoria zitten.
Het resultaat is een museum in drie lagen: een ziekenhuis uit de 18e eeuw, liften als uit een ruimteschip en een hedendaagse uitbreiding. Zo vreemd, en zo mooi.
De Guernica en wat je nog meer ziet
De “Guernica” beslaat een hele zaal op de tweede verdieping: drieënhalve meter hoog en bijna acht breed, in wit, zwart en grijs, verwrongen van pijn. Een schreeuwend paard, een moeder met haar dode kind, een gloeilamp als een oog. Picasso schilderde het in een paar weken in 1937, in opdracht van de Spaanse Republiek voor haar paviljoen op de Wereldtentoonstelling van Parijs: hij wilde dat de hele wereld, verzameld op die tentoonstelling, zag wat er in Spanje gebeurde na het bombardement op het Baskische stadje Guernica.
Daarna kwam de ballingschap. Picasso weigerde het doek te laten terugkeren zolang Franco leefde en het land geen democratie was, dus wachtte het meer dan veertig jaar in het MoMA in New York en kwam het pas in 1981 terug, toen schilder en dictator allebei al dood waren. Je bekijkt het in stilte en zonder foto's, en het loont om er tien minuten alleen voor uit te trekken.
Maar het museum is veel meer. De vaste collectie loopt door de Spaanse kunst van de 20e eeuw, met zalen gewijd aan Dalí – “De grote masturbator”, “Meisje aan het raam” –, aan Joan Miró, aan Juan Gris en het kubisme, aan de Generatie van '27, aan het informalisme van El Paso en aan de fotografie en de film van de avant-garde. De vierde verdieping reikt tot de internationale hedendaagse kunst.
Mis de patio van het oude gebouw niet, met de mobile van Calder, en ook niet het terras op de bovenste verdieping, een van de rustigste plekken van de Paseo del Arte om even te gaan zitten.
Niet te missen
“Guernica”, van Picasso
Geschilderd in 1937 voor het Spaanse paviljoen in Parijs; het doek bracht meer dan veertig jaar in ballingschap door in New York.
De zalen van Dalí
“De grote masturbator” en “Meisje aan het raam”, bij het beste van het Spaanse surrealisme.
De patio en de Calder
De kruisgang van het oude ziekenhuis, met de mobile van Alexander Calder: een van de sereenste hoekjes van het museum.
De uitbreiding van Nouvel
Het rode, gebogen volume aan de achterkant, met zijn grote overkapping en zijn overdekte patio.
Hoe je het bezoekt en waarmee je het combineert
Een gewoon kaartje kost rond 12 euro, en bijna elke dag is de toegang op het eind van de middag gratis (behalve op dinsdag, de sluitingsdag), net als op zondagochtend. In die tijdvakken ontstaan flinke rijen en kun je alleen de vaste collectie bezoeken. Reken op anderhalf tot drie uur, afhankelijk van wat je wilt zien: het is een groot museum en je moet je krachten verdelen.
Het Reina Sofía sluit de Paseo del Arte aan de zuidkant af. Loop je de promenade omhoog, dan ben je in tien minuten bij het Pradomuseum en in vijftien bij het Museo Thyssen-Bornemisza, langs het CaixaForum met zijn verticale tuin van meer dan vijftienduizend planten en langs de fontein van Neptunus. Tegenover je liggen station Atocha en zijn tropische tuin onder de ijzeren overkapping uit de 19e eeuw.
En erachter begint Lavapiés, en daar ga je eten: de calle de Argumosa ligt letterlijk tegen het museum aan, met de beste schaduwrijke terrassen van het centrum en buurtprijzen. De route “Paseo del Arte en El Retiro” van Viavoy verbindt de drie musea met een lokale gids en eindigt in het Retiro.
Veelgestelde vragen
Waarvoor schilderde Picasso de Guernica precies?
Het was een opdracht met een heel concrete missie: de Spaanse Republiek vroeg hem een groot werk voor haar paviljoen op de Wereldtentoonstelling van Parijs in 1937. Picasso wilde dat de hele wereld, verzameld op die beurs, zag wat er in Spanje gebeurde. Hij schilderde het in een paar weken in zijn atelier in Parijs, in alle haast en op grote schaal. Het ontstond, letterlijk, als een kreet die de planeet in het gezicht werd geslingerd.
En die glazen liften aan de buitenkant?
Ze werden aan het oude ziekenhuis toegevoegd toen het werd omgebouwd tot museum, om licht en moderniteit in een eeuwenoud gebouw te brengen: ze werden ontworpen door een Britse architect, Ian Ritchie, en zijn inmiddels een beeld van Madrid. Jaren later kwam de grote rode, gebogen uitbreiding aan de achterkant, van de Fransman Jean Nouvel. Een ziekenhuis uit de 18e eeuw met liften als van een ruimteschip: zo vreemd en zo mooi.
Is het waar wat Picasso tegen een nazi-officier zei?
Er wordt een prachtige anekdote verteld, al weet niemand of ze helemaal waar is. Tijdens de bezetting van Parijs zou een Duitse officier een foto van de Guernica in Picasso's atelier hebben gezien en hem hebben gevraagd: “Heb je dit gemaakt?” En Picasso, zonder een spier te vertrekken, antwoordde: “Nee. Dit hebben jullie gemaakt.” Waar of legende, het vat in twee zinnen samen waar dit schilderij over gaat.
