Przejdź pod jednym z łuków arkad i wejdź: gwar uliczek zostaje za tobą, a przed tobą otwiera się ogromny zamknięty prostokąt, otoczony ze wszystkich czterech stron czerwonawymi balkonami, wszystkimi jednakowymi, wszystkimi zwróconymi ku środkowi. Plaza Mayor to wielki salon Madrytu pod gołym niebem, ukończony w 1619 roku, a przez cztery stulecia plac był sceną, na której miasto wszystko świętowało – i wszystko karało: walki byków, proklamacje królów, targi, święta, a także autodafe Inkwizycji.
Cztery stulecia i trzy pożary
Najpierw było tu przedmieście z targiem, plaza del Arrabal, poza murami miasta. Filip II zamówił u Juana de Herrery pierwszy projekt zamkniętego placu, ale to Filip III popchnął naprzód ostateczną budowę, którą kierował Juan Gómez de Mora i którą ukończono w 1619 roku. Chodziło o to, żeby dać nowej stolicy monumentalną przestrzeń na miarę cesarskiego dworu.
Od tamtej pory otaczające plac balkony działały jak gigantyczna loża. Szlachta wynajmowała je, żeby oglądać widowiska: turnieje, walki byków, przedstawienia religijne, publiczne egzekucje i autodafe. Wszystko działo się na tej samej ziemi, po której dziś chodzą turyści.
Plac płonął w swojej historii trzy razy. To, co widzisz dziś, jest owocem odbudowy po ostatnim wielkim pożarze, już w XVIII wieku. Kierował nią Juan de Villanueva – ten sam architekt, który zaprojektował Muzeum Prado – i to on obniżył budynki, całkowicie zamknął narożniki i dodał dziewięć wejść pod łukami, które plac ma do dziś.
Na co patrzeć, gdy już będziesz w środku
Casa de la Panadería to budynek z freskami namalowanymi na fasadzie i dwiema spiczastymi wieżami. Był to dosłownie dom cechu piekarzy, skąd kontrolowano cenę pszenicy i zaopatrzenie w nią, a dziś mieści się w nim centrum informacji turystycznej. Z jego głównego balkonu rodzina królewska przewodniczy wielkim uroczystościom. Uwaga: te malowidła wyglądają na prastare, ale pochodzą z 1992 roku i są dziełem artysty Carlosa Franco, który zaludnił fasadę mitologicznymi i alegorycznymi postaciami Madrytu.
Konny posąg pośrodku przedstawia Filipa III, a jego historia jest włoska i pełna podróży. Zaczął go Giambologna, a dokończył jego uczeń Pietro Tacca we Florencji, jako dar księcia Toskanii dla króla. Przez całe wieki nie stał tutaj, lecz w Casa de Campo, i dopiero w 1848 roku stanął pośrodku placu. Ciekawostka, której się nie zapomina: podczas renowacji znaleziono we wnętrzu konia mnóstwo ptasich kosteczek – ptaki wpadały przez otwarty pysk i nie mogły się wydostać. Mały wróbli cmentarz w brzuchu konia.
W niedzielne poranki pod arkadami rozkłada się kolekcjonerski targ znaczków i monet, tradycja licząca prawie sto lat i jeden z najbardziej autentycznych obrazków, jakie zostały na placu.
I ostrzeżenie od miejscowych: ogródki na samym placu każą sobie płacić za dekorację. Przejdź przez plac, zrób zdjęcie i napij się czegoś w okolicznych uliczkach, gdzie to samo kosztuje połowę. Dozwolony klasyk to bułka ze smażonymi kalmarami, którą zamawia się w barach pod arkadami albo przy calle Botoneras za 4-6 euro.
Nie do przegapienia
Casa de la Panadería
Dom cechu piekarzy, z wieżami i freskami… które w rzeczywistości pochodzą z 1992 roku.
Filip III, dzieło Giambologni i Tacki
Dar księcia Toskanii; na plac trafił dopiero w 1848 roku, a w środku skrywał ptasie kosteczki.
Arco de Cuchilleros
Wyjście w stronę dzielnicy La Latina, z najstarszą restauracją świata tuż pod spodem.
Niedzielny targ
Znaczki i monety pod arkadami w każdą niedzielę rano, z niemal stuletnią tradycją.
Jak to wpleść w zwiedzanie Madrytu
Plaza Mayor to środek ciężkości Madrytu Habsburgów. Minutę stąd jest Mercado de San Miguel; pięć minut – Puerta del Sol; dziesięć – Palacio Real i katedra Almudena. A schodząc przez łuk Arco de Cuchilleros – nazwany tak od nożowników i szlifierzy, którzy zaopatrywali rzeźników – wchodzisz do dzielnicy La Latina i na Cava Baja, ulicę z największą liczbą tawern na metr w całej Hiszpanii.
Pod tym samym łukiem mieści się Botín, otwarty w 1725 roku i uznany przez Księgę Rekordów Guinnessa za najstarszą nieprzerwanie działającą restaurację świata, słynną z prosięcia pieczonego w piecu opalanym drewnem; tradycja mówi, że młody Goya zmywał naczynia w tej kuchni. Nie jest tani i stolik trzeba rezerwować z kilkutygodniowym wyprzedzeniem.
Plac zmienia się zupełnie w zależności od pory: o dziewiątej rano jest pusty, a światło wpada ukosem pod arkady; w południe to mrowisko; w grudniu odbywa się tu najstarszy jarmark bożonarodzeniowy w Madrycie, z figurkami do szopek i gadżetami do żartów na sylwestra. Trasa „Historyczny i królewski Madryt” od Viavoy kończy się właśnie tutaj, po przejściu całej dzielnicy z lokalną przewodniczką.
Najczęstsze pytania
Skąd się wziął ten posąg króla na koniu?
Jest włoski i sporo podróżował. Zaczął go Giambologna, a dokończył jego uczeń Pietro Tacca, tam, we Florencji, jako dar księcia Toskanii dla Filipa III. Przez całe wieki nie stał tutaj, lecz zdobił Casa de Campo, i dopiero w 1848 roku stanął pośrodku placu. I ciekawostka z tych, których się nie zapomina: podczas renowacji znaleziono w koniu mnóstwo ptasich kosteczek – ptaki wpadały przez otwarty pysk i zostawały uwięzione. Mały wróbli cmentarz w koniu.
Czy te kolorowe freski na fasadzie są stare?
Tu czeka cię niespodzianka. Wyglądają, jakby były tu od zawsze, ale kolorowe malowidła, które widzisz na Casa de la Panadería, są całkiem nowe: powstały w 1992 roku i są dziełem artysty Carlosa Franco, który zaludnił fasadę mitologicznymi i alegorycznymi postaciami Madrytu. Wcześniej były tu inne malowidła, które z czasem wyblakły, i postanowiono dać fasadzie tę nową, pełną koloru skórę. Patrzysz więc na najstarszy budynek placu w najnowszym stroju.
