Muzeum Prado to największa galeria malarstwa w Hiszpanii i jedna z najważniejszych na świecie: pod jednym dachem gromadzi najlepszą kolekcję malarstwa europejskiego, z dziełami Velázqueza, Goi, El Greca, Tycjana czy Boscha. Zajmuje neoklasycystyczny budynek przy Paseo del Prado, w sercu tak zwanego madryckiego „trójkąta sztuki”, i jest obowiązkowym punktem każdej podróży do Madrytu. Nie powstało z kupowania obrazów, lecz z tego, co królowie Hiszpanii gromadzili przez wieki, i to odróżnia je od każdego innego muzeum na świecie.
Trochę historii
Budynek zaprojektował architekt Juan de Villanueva na zlecenie Karola III, ale nie powstał jako muzeum sztuki: pierwotnie miał mieścić Gabinet Historii Naturalnej w ramach wielkiego oświeceniowego planu, który chciał wypełnić Paseo del Prado nauką, ogrodami i fontannami. Wojny napoleońskie mocno go zniszczyły – francuscy żołnierze urządzili w nim nawet koszary i przetapiali ołów z dachu na kule – i dopiero za panowania Ferdynanda VII budynek dostał swoje ostateczne przeznaczenie.
Prado zostało otwarte jako muzeum w listopadzie 1819 roku i na początku było czymś skromnym: powieszono zaledwie kilkaset obrazów, a wstęp był mocno ograniczony. Dziesięciolecia zajęło mu stanie się wielkim muzeum otwartym dla wszystkich, jakim jest dziś. W odróżnieniu od innych wielkich galerii nie powstało z kupowania dzieł, lecz z kolekcji, które hiszpańska monarchia gromadziła przez wieki: dlatego jego malarstwo hiszpańskie, flamandzkie i włoskie nie ma sobie równych nigdzie indziej.
Mało znany epizod: w czasie wojny domowej, żeby chronić je przed bombardowaniami, najcenniejsze dzieła wywieziono z Madrytu ciężarówkami i przejechały pół Europy aż do Genewy. „Las meninas” przemierzyły Hiszpanię zwinięte z najwyższą ostrożnością. To, co dziś wisi tak spokojnie, niecałe sto lat temu uciekało przed wojną po drogach.
Od tamtej pory muzeum bardzo się rozrosło. Rozbudowa autorstwa Rafaela Moneo, otwarta w 2007 roku, włączyła krużganek Los Jerónimos i dodała sale na wystawy czasowe; a od 2021 roku całość należy do „Krajobrazu światła”, pierwszego krajobrazu kulturowego Madrytu wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Co zobaczyć w Muzeum Prado
Kolekcja jest tak ogromna, że warto wejść z jasnym pomysłem, czego szukasz: zobaczenie wszystkiego podczas jednej wizyty jest niemożliwe, a kto próbuje, wychodzi wykończony. Oto dzieła, których prawie nikt nie chce przegapić i dla których warto odstać swoje w kolejce.
Jeśli zostanie ci czasu, dopisz do listy „Szlachcica z ręką na piersi” El Greca, „Rodzinę Karola IV” Goi, „Zdjęcie z krzyża” van der Weydena i „Trzy Gracje” Rubensa. I nie przegap „2 maja” i „Rozstrzelania powstańców 3 maja”, dwóch płócien, na których Goya przedstawił madryckie powstanie z 1808 roku, które zaczęło się w Cuartel de Monteleón, w Malasañi.
Fakt, który zaskakuje wielu ludzi: to, co wisi w salach, to tylko część tego, co muzeum posiada. Tysiące dzieł śpi w magazynach albo jest rozdzielonych, w depozycie, między inne muzea i budynki w całej Hiszpanii – to tak zwane „rozproszone Prado”. Mógłbyś wracać dziesięć razy i wciąż odkrywać obrazy, których nigdy nie widziałeś.
Nie do przegapienia
„Las meninas” Velázqueza
Najsłynniejsze dzieło muzeum i jeden ze szczytów światowego malarstwa.
Czarne obrazy Goi
Czternaście mrocznych scen, które Goya namalował bezpośrednio na ścianach własnego domu, bez zamówienia i wyłącznie dla siebie.
„Ogród rozkoszy ziemskich” Boscha
Najbardziej zagadkowy tryptyk w Prado, pełen niemożliwych szczegółów.
Tycjany Filipa II
Wielkie weneckie płótna zebrane przez króla zakochanego w malarstwie włoskim.
Jak zwiedzać bez stresu
Bilet normalny kosztuje około 15 euro, a przez dwie ostatnie godziny otwarcia każdego dnia wstęp jest bezpłatny, przy sporych kolejkach: jeśli idziesz w tym czasie, ustaw się pół godziny wcześniej. Na najważniejsze rzeczy zarezerwuj dobre dwie godziny, a trzy lub cztery, jeśli chcesz wejść głębiej. W niektóre święta godziny są skrócone, więc zawsze przed wizytą sprawdź oficjalną stronę.
Praktyczne wskazówki, które oszczędzają czas: wejdź wejściem Jerónimos, tym w rozbudowie Moneo, przy którym zwykle jest krótsza kolejka niż przy wejściu Velázqueza; plecaki i parasole zostaw w bezpłatnej szatni; i zacznij od piętra głównego, gdzie jest większość Velázqueza i malarstwa flamandzkiego. Jest też łączony karnet do trzech muzeów Paseo del Arte, który się opłaca, jeśli zamierzasz zwiedzić wszystkie.
Zanim wejdziesz, przyjrzyj się wielkim brązowym drzwiom w fasadzie Velázqueza: są stosunkowo nowe, odsłonięto je w 2007 roku i mają wygrawerowane sceny z historii sztuki hiszpańskiej. Prawie wszyscy przechodzą obok w pośpiechu, nie patrząc na nie.
Jak to wpleść w zwiedzanie Madrytu
Prado to wierzchołek Paseo del Arte, kulturalnej osi, która schodzi wzdłuż Paseo del Prado i którą można przejść pieszo w jeden dzień. Kilka minut stąd są Muzeum Thyssen-Bornemisza, które uzupełnia to, czego brakuje w Prado, i Muzeum Reina Sofía, gdzie wisi „Guernica” Picassa. Naprzeciwko znajdziesz fontannę Neptuno, a idąc w górę – Plaza de Cibeles z tarasem widokowym Palacio de Cibeles.
Za muzeum, po drugiej stronie ulicy, otwiera się park Retiro: Estanque Grande i Palacio de Cristal to najlepszy możliwy odpoczynek po dwóch godzinach malarstwa. A przy wyjściu południowym jest Cuesta de Moyano ze straganami z używanymi książkami, otwartymi każdego dnia roku od 1925 roku.
Jeśli wolisz nie zwiedzać na własną rękę, piesza trasa Viavoy „Spacer Sztuki i El Retiro” prowadzi cię wzdłuż całej osi i opowiada historię każdego przystanku w twoim tempie, głosem lokalnego przewodnika, bez grupy i bez internetu.
Najczęstsze pytania
Czy czarne obrazy Goi zawsze były obrazami?
Nie, i to jedna z najbardziej poruszających historii muzeum. Goya, już stary, głuchy i zgorzkniały, namalował je bezpośrednio na ścianach swojego domu na przedmieściach Madrytu, Quinta del Sordo, bez zamówienia i bez zamiaru ich sprzedawania: były tylko dla niego. Kilkadziesiąt lat po jego śmierci zdjęto je ze ściany i z ogromną starannością przeniesiono na płótno, żeby można je było przywieźć tutaj. To, co widzisz na ścianie muzeum, było najpierw ścianami samotnego człowieka.
Od kiedy Prado jest muzeum?
Otworzyło swoje drzwi w listopadzie 1819 roku i na początku było czymś skromnym: wieszano zaledwie kilkaset obrazów, a dostęp był mocno ograniczony. Minęły dziesięciolecia, zanim stało się wielkim muzeum otwartym dla wszystkich, jakim jest dziś. Kiedy wejdziesz, pomyśl, że masz ponad dwieście lat spóźnienia... a i tak ledwie zdążysz wszystko zobaczyć.
Czy oglądamy tylko część tego, co tu jest?
Mnóstwo ludzi wychodzi stąd wykończonych, przekonanych, że widzieli wszystko, a to nawet nie w przybliżeniu. Prado posiada tysiące i tysiące dzieł, a w salach wisi ledwie ich część; reszta śpi w magazynach albo jest rozproszona, wypożyczona innym muzeom i budynkom w całej Hiszpanii – to tak zwane „rozproszone Prado”. Mógłbyś wracać dziesięć razy i wciąż odkrywać obrazy, których nigdy wcześniej nie widziałeś.
