Madrid · Co zobaczyć

Pałac Kryształowy

Palacio de Cristal

Idziesz między drzewami parku Retiro, las się rozstępuje i widzisz go: cały pałac ze szkła, przezroczysty, odbijający się w stawie z kaczkami, a czasem z czarnymi łabędziami. Dla wielu to najpiękniejszy zakątek Madrytu i trudno się z nimi spierać. Mało kto jednak wie, że nie powstał jako romantyczny kaprys ani jako sala balowa, lecz jako gigantyczna cieplarnia, w której pokazywano tropikalne rośliny przywiezione z drugiego końca świata.

Cieplarnia na wystawę kolonialną

Palacio de Cristal zbudował architekt Ricardo Velázquez Bosco w 1887 roku na Wystawę Wysp Filipińskich, wówczas hiszpańskiej kolonii. Jego funkcja była czysto praktyczna: utrzymywać w cieple tropikalne rośliny przywiezione z archipelagu, niczym klatka ze światła dla importowanej dżungli. Staw, z małą grotą i sztuczną kaskadą, służył do chłodzenia i nawilżania powietrza.

Inspiracja przyszła z Londynu: z Crystal Palace, ogromnego pawilonu z żelaza i szkła, który olśnił świat na wielkiej wystawie w 1851 roku i sprawił, że budowanie ze szkła stało się modne w całej Europie. Pół Europy chciało mieć własny kryształowy pałac; Madryt postawił swój tak, że unosi się nad stawem, i wciąż wygrywa tę rozgrywkę.

I tu zaczyna się niewygodna strona całego tego piękna. Na wystawę w 1887 roku przywieziono nie tylko rośliny: przywieziono też ludzi, mężczyzn i kobiety z wysp, żeby ich „pokazywać”, jak żyją w odtworzonej wiosce, jako część dekoracji. Kilka osób zachorowało z powodu madryckiego zimna, a niektóre zmarły tutaj, bardzo daleko od domu. Warto o tym wiedzieć, patrząc na ten budynek: za tak świetlistym szkłem kryje się bardzo mroczna historia.

Co zobaczysz dziś i kiedy się wybrać

Dziś w środku nie ma roślin, lecz instalacje sztuki współczesnej zmieniane co kilka miesięcy, przygotowywane przez Muzeum Reina Sofía. Wiele z nich gra ze światłem i z przezroczystością samego budynku, a niektóre zapadły w pamięć. Wstęp jest bezpłatny, a całość obejdziesz w dziesięć minut.

Pusty czy pełny, prawdziwie wart podróży jest sam budynek: kopuła z żelaza i szkła na planie krzyża greckiego, metalowe żebra i ceramika Daniela Zuloagi, która zdobi zewnętrzne fryzy – szczegół, na który prawie nikt nie zwraca uwagi. A przede wszystkim odbicie: o pewnych porach pałac i jego obraz w wodzie tworzą jedną taflę szkła przeciętą linią stawu.

Najlepiej przyjść przed południem w dzień powszedni albo pod koniec popołudnia: w południe, a zwłaszcza w weekendy, na schodach przy wejściu stoi nieprzerwana kolejka do zdjęć. Najpiękniej jest jesienią, z żółtymi liśćmi i nisko wiszącą mgłą. A zimą, z samego rana, kiedy jest szron, nie ma tu prawie nikogo.

Sto metrów dalej ten sam architekt zbudował Palacio de Velázquez, z cegły i ceramiki, który też mieści bezpłatne wystawy i przez który przechodzi znacznie mniej ludzi.

Nie do przegapienia

Odbicie w stawie

O pewnych porach pałac i jego obraz tworzą jedną taflę szkła przeciętą linią wody.

Ceramika Zuloagi

Zewnętrzne fryzy zdobi ceramika Daniela Zuloagi: prawie nikt nie zwraca na nie uwagi.

Instalacje Muzeum Reina Sofía

Sztuka współczesna zmieniana co kilka miesięcy, z bezpłatnym wstępem.

Palacio de Velázquez

Sto metrów dalej, tego samego architekta, z cegły i ceramiki, i z dużo mniejszym tłumem.

Jak to wpleść w zwiedzanie parku Retiro

Palacio de Cristal stoi w południowej połowie parku, około dziesięciu minut pieszo od stawu Estanque Grande i jego kolumnady z pomnikiem Alfonsa XII. Dobra trasa wchodzi od Puerta de Alcalá, schodzi do stawu, prowadzi dalej do Palacio de Cristal i wychodzi przez Cuesta de Moyano z budkami z używanymi książkami, już na początku Paseo del Arte.

Niedaleko stoi też pomnik Upadłego Anioła, jeden z nielicznych na świecie poświęconych diabłu, umieszczony – według tabliczki w okolicy – na wysokości 666 metrów nad poziomem morza. Ten zbieg okoliczności jest zbyt dobry, żeby tam nie zajrzeć.

Cały park był prywatnym ogrodem królów do 1868 roku, a w 2021 roku UNESCO wpisało zespół parku Retiro i Paseo del Prado na Listę Światowego Dziedzictwa pod nazwą „Krajobraz światła”. Trasa Viavoy „Spacer Sztuki i El Retiro” łączy trzy wielkie muzea z tym parkiem, a opowiada ją lokalny przewodnik, w twoim tempie.

Najczęstsze pytania

Czym się inspirowano przy tym szklanym pałacu?

Jego starszym bratem z Londynu: Crystal Palace, tym ogromnym pawilonem z żelaza i szkła, który olśnił wszystkich na wielkiej wystawie w 1851 roku i sprawił, że budowanie ze szkła stało się modne w całej Europie. Ten madrycki jest, w małej i ładnej skali, echem tamtej gorączki. Pół Europy chciało mieć własny kryształowy pałac; my postawiliśmy nasz tak, by unosił się nad stawem, i wciąż wygrywa tę rozgrywkę.

Co dokładnie pokazywano na tamtej wystawie?

I tu zaczyna się niewygodna strona całego tego piękna. Na Wystawę Wysp Filipińskich w 1887 roku przywieziono nie tylko rośliny: przywieziono też ludzi, mężczyzn i kobiety z wysp, żeby „wystawiać” ich, jak żyją w odtworzonej wiosce, jakby byli częścią dekoracji. Kilkoro z nich zachorowało od madryckiego zimna, a niektórzy zmarli tutaj, bardzo daleko od domu. Za tym tak świetlistym szkłem kryje się bardzo mroczna historia.

Odkryj Madrid i słuchaj we własnym tempie

Zwiedzaj z lokalnymi przewodnikami, we własnym tempie i offline.

Aplikacja Viavoy

Inne miejsca w Madrid

Pałac Królewski w Madrycie

Plaza de Cibeles

Plaza de España

Plaza de Lavapiés

Plaza de Oriente

Plaza del Callao