Bank Hiszpanii zajmuje najbardziej uroczysty narożnik Madrytu: to masyw z kamienia i kutego żelaza, który od południa zamyka Plaza de Cibeles i który pomyślano, dosłownie, tak, żeby nikt nie mógł wejść do środka. Otwarty w 1891 roku, kryje pod ziemią skarbiec, w którym przechowuje się rezerwy złota kraju, strzeżony przez legendę, którą Madryt powtarza od stulecia. Z zewnątrz to jedno z arcydzieł hiszpańskiego eklektyzmu; w środku – kolekcja sztuki, w której są portrety namalowane przez Goyę.
Bank zbudowany jak twierdza
Kiedy Bank Hiszpanii postanowił opuścić swoją starą siedzibę i wznieść gmach na miarę swojej roli, wybrał najlepiej widoczny narożnik miasta: skrzyżowanie Paseo del Prado z calle de Alcalá, dokładnie naprzeciwko fontanny Cibeles. Budowa ruszyła w 1884 roku według projektu, który podpisali Eduardo de Adaro i Severiano Sáinz de la Lastra, a gmach otwarto w 1891 roku.
Styl jest eklektyczny: to mieszanka tak typowa dla XIX wieku, łącząca akademicki klasycyzm z duchem wielkich banków europejskich, z nutą włoskiej architektury renesansowej. Arcydziełem jest ścięty narożnik, ten zwrócony ku fontannie: rotunda zwieńczona zegarem i witrażem, która stała się jednym z najczęściej fotografowanych narożników Madrytu. Przyjrzyj się też kratom z kutego żelaza, które są prawdziwą robotą złotniczą, i kamieniarskiej obróbce ciosów.
Gmach rozrastał się etapami przez ponad stulecie, kolejnymi rozbudowami w stronę calle de Alcalá i Paseo del Prado, które uszanowały język oryginału. W efekcie powstał cały kwartał z kamienia, który działa jak wizualna granica: tu kończy się Madryt muzeów, a zaczyna finansowy Madryt calle de Alcalá.
Złoto, fosa i inne legendy
Pod twoimi stopami, kilka kondygnacji w głąb, znajduje się skarbiec, w którym przechowuje się hiszpańskie rezerwy złota. Legenda, którą zna każdy mieszkaniec Madrytu, mówi, że skarbiec otacza fosa, którą w kilka sekund można zalać wodą gruntową, gdyby ktoś próbował się do niego włamać: intruz utonąłby, zanim dotknąłby choćby jednej sztabki. Bank nigdy tego ani nie potwierdził, ani nie zdementował, co sprawia, że historia jest jeszcze lepsza.
Udokumentowana jest natomiast najbardziej gorzka karta dziejów tego domu. W 1936 roku, tuż po wybuchu hiszpańskiej wojny domowej, rząd Republiki postanowił wywieźć z kraju większość rezerw: około pięciuset ton złota wyruszyło do Związku Radzieckiego jako zapłata za broń i zaopatrzenie. To tak zwane „złoto Moskwy” i nigdy nie wróciło. Prawie dziewięćdziesiąt lat później sprawa wciąż wywołuje bardzo gorące spory.
Trzeci skarb gmachu jest artystyczny i znacznie mniej znany. Bank posiada kolekcję malarstwa najwyższej klasy, z kilkoma portretami sygnowanymi przez Goyę – zamówionymi przez gubernatorów i dyrektorów instytucji – a także dziełami innych mistrzów. Nie są wystawiane na co dzień, ale od czasu do czasu pokazuje się je na wystawach czasowych i podczas zwiedzania z przewodnikiem, które instytucja okazjonalnie organizuje.
Nie do przegapienia
Ścięty narożnik
Rotunda zwrócona ku Cibeles, z zegarem i witrażem: najczęściej fotografowana fasada gmachu.
Kraty z kutego żelaza
Złotnicza robota z końca XIX wieku, której mało kto przygląda się z bliska.
Skarbiec ze złotem
Pod ulicą, z legendą o zalewanej fosie, której bank nigdy nie zdementował.
Ukryte obrazy Goi
Portrety pędzla aragońskiego malarza w kolekcji instytucji, widoczne tylko na okazjonalnych wystawach.
Jak to wpleść w zwiedzanie Madrytu
Bank Hiszpanii to przystanek do oglądania z zewnątrz: podziwia się go z chodnika i obchodzi dookoła w pięć minut. Dokładnie naprzeciwko masz Plaza de Cibeles z fontanną z 1782 roku i Palacio de Cibeles, dziś siedzibę ratusza, z którego punktu widokowego na wieży rozciąga się najlepszy widok na Paseo del Prado. Idąc w górę Alcalá, dwie minuty stąd, trafisz na Círculo de Bellas Artes i jego taras na dachu; w dół zaczyna się oś muzeów, która prowadzi do Muzeum Thyssen-Bornemisza i Muzeum Prado.
Najlepsza pora, żeby go zobaczyć, to późne popołudnie, kiedy zachodzące słońce pada na kamień i ścięty narożnik zaczyna płonąć. Nocą iluminacja architektoniczna zmienia go w jeden z najbardziej teatralnych gmachów miasta i właśnie wtedy rozumiesz, że ten narożnik zaprojektowano po to, by robił wrażenie.
Jeśli chcesz poznać pełny kontekst – kto co zbudował, dlaczego Madryt na początku XX wieku zapełnił się takimi kolosami i co działo się tu w czasie wojny – piesza trasa Viavoy „Gran Vía i nowoczesny Madryt” zaczyna się dokładnie na tym narożniku i prowadzi w górę Alcalá aż do Gran Vía, a lokalny przewodnik opowiada ci wszystko po drodze.
Najczęstsze pytania
Co się stało z tym złotem, które pojechało do Moskwy?
To jedna z wielkich ran naszej historii. W 1936 roku, z wojną na karku, Republika wysłała do Związku Radzieckiego około pięciuset ton, prawie trzy czwarte całego złota kraju, żeby je zabezpieczyć. Posłużyło do zapłaty za broń i zaopatrzenie i nigdy nie wróciło. Do dziś nazywa się je „złotem Moskwy” i wciąż wywołuje bardzo gorące spory.
Czy to prawda, że bank przechowuje obrazy Goi?
Najprawdziwsza. Za tymi kratami bank skrywa kolekcję sztuki najwyższej klasy, z kilkoma portretami namalowanymi przez samego Goyę, a do tego dzieła innych wielkich mistrzów. Nie są na co dzień dostępne dla publiczności, ale od czasu do czasu można je zobaczyć podczas zwiedzania i wystaw. Bank, który oprócz złota trzyma pod kluczem malarstwo godne muzeum.
