Zaragoza in 2 dagen: Rome, mudéjar, taifas en barok
Vier historische lagen in een vlakke oude binnenstad die je te voet doet. Met het gratis uitkijkpunt waar bijna niemand naar boven gaat, het Romeinse museum dat bij toeval tevoorschijn kwam en de drie dagen van de maand die een bezoek veranderen.
Weinig Spaanse steden stapelen zoveel historische lagen op zo weinig meters. Onder het centrum ligt de kolonie die Augustus stichtte om legionairs af te zwaaien; daarboven de mudéjar van baksteen, die ontstond omdat hier geen goede natuursteen is; daarboven de barok van de Pilar; en aan de rand een islamitisch paleis uit de 11e eeuw dat in Europa zijn weerga niet kent. Alles vlak, alles autovrij en alles in twee dagen.
Ga als eerste van de dag naar het uitkijkpunt van de Torreón de la Zuda: het is gratis, het zit in het toeristenbureau en van bovenaf plaats je de hele stad. Veel mensen gaan naar binnen voor een plattegrond en vertrekken zonder naar boven te gaan.
Dag 1, ochtend: de Plaza del Pilar
Vier monumenten in één ruimte.
Begin aan het westelijke uiteinde, waar de Romeinse stadsmuur met het standbeeld van Augustus staat en de Torreón de la Zuda met zijn gratis uitkijkpunt. Van bovenaf begrijp je hoe het centrum in elkaar zit en ordent de rest van de dag zichzelf. Ernaast de Kerk van San Juan de los Panetes, waarvan de mudéjartoren zichtbaar scheef staat doordat de grond is ingeklonken.
Steek daarna het plein over, een van de grootste van Europa, waarvan de huidige vorm uit de jaren tachtig dateert: de huizenblokken tussen de vier monumenten werden gesloopt om ze met elkaar te verbinden. Het was een veelbesproken ingreep en hij verdeelt de meningen nog altijd.
De Basílica del Pilar is waar iedereen voor komt, met haar vier torens en elf koepels van geglazuurde dakpannen. Binnen moet je twee dingen zoeken: de koepels die Goya schilderde – “Regina Martyrum” en die boven de coreto, zonder bordje – en de twee bommen uit 1936 die niet ontploften en aan een pijler naast de Santa Capilla hangen.
En er is een kalenderdetail dat heel weinig mensen kennen: op de 2e, de 12e en de 20e van elke maand wordt de zuil getoond zonder de geborduurde mantel die haar de rest van het jaar bedekt. Valt je reis op een van die data, dan verandert het bezoek.
Het enige wat over is van het paleis van de islamitische bestuurders en later van de koningen van Aragón. Zuda komt uit het Arabisch en betekent paleis. Bovenin een gratis glazen uitkijkpunt met het beste panorama over het centrum. Openingstijden van het toeristenbureau: vroeg open en halverwege de middag dicht.
De kerk is vrij toegankelijk; voor het museum en de lift naar de toren betaal je apart, rond € 3 per stuk. De Santa Capilla, de marmeren tempel die de zuil herbergt, werd ontworpen door Ventura Rodríguez: het is een compleet gebouw in het schip.
De beurs uit de 16e eeuw: van buiten sobere baksteen, van binnen een grote zaal met acht geringde zuilen en stergewelven. Gratis toegang als gemeentelijke tentoonstellingsruimte, en bijna alle bezoekers van het plein lopen erlangs. Een kwartier.
Aan het andere uiteinde van het plein staat La Seo, de oude kathedraal, die veel bezoekers overslaan omdat ze naar de Pilar gaan. Dat is een vergissing: ze staat op de tempel van het Romeinse forum en daarna op de grote moskee, en ze stapelt romaans, mudéjar, gotiek, renaissance en barok op elkaar zonder dat een laag de vorige uitwiste.
Loop voordat je naar binnen gaat om naar de zijkant die op de straat uitkijkt en zoek de muur van de parroquieta: een wandvlak van uitspringende baksteen en geglazuurd keramiek uit de 14e eeuw, Unesco-werelderfgoed, en het bijzonderste van het gebouw. Heel veel mensen lopen in en uit zonder hem te zien.
Binnen ligt naast de vijf beuken en het albasten retabel het Wandtapijtenmuseum: zo'n zestig Vlaamse stukken uit de 15e tot de 17e eeuw, die gelden als de beste collectie gotische wandtapijten ter wereld. Ze is hier bewaard gebleven omdat het kapittel de stukken nooit verkocht.
Onder de bestrating van het plein zelf ligt het Museum van het Forum, het Romeinse openbare plein, met een stuk riool waar je doorheen loopt. En als je naar de Ebro afdaalt, de Puente de Piedra: steek hem helemaal over en draai je om vanaf de andere oever, want daar ligt het klassieke beeld van de stad.
Vijf beuken van gelijke hoogte, als hallenkerk, met een achthoekige vieringtoren versierd met stucwerk in mudéjarstijl. Toegang rond € 7, inclusief het Wandtapijtenmuseum, en dat rechtvaardigt het bezoek: trek er minstens twintig minuten voor uit.
Je gaat met een trap vanaf de bestrating zelf naar beneden. Tweeduizend jaar later ligt het bestuurlijke hart van de stad nog waar de ingenieurs van Augustus het neerlegden. Doe dit als eerste van de vier Romeinse musea: het geeft de beste algemene context.
Zeven bogen met driehoekige pijlerkoppen die de stroming breken. De vier bronzen leeuwen zijn uit 1991, al lijken ze veel ouder, en binnen een paar jaar veranderden ze de volksnaam van de brug. Ga bij het vallen van de avond, met de verlichte basiliek die in het water weerspiegelt.
Het enige bezoek waarvoor je je moet verplaatsen, twintig minuten lopen of een paar minuten met de tram naar het westen, en het bezoek dat het meest oplevert. De Aljafería is het best bewaarde islamitische paleis in het noorden van het schiereiland en het grote overgebleven getuigenis van de taifakunst in Europa.
Het werd gebouwd in de 11e eeuw, toen Zaragoza na het uiteenvallen van het kalifaat van Córdoba een onafhankelijk koninkrijk was. Waar je naar moet kijken, zijn de bogen: gekruist, gelobd, in verschillende vlakken over elkaar gelegd tot ze een traceerwerk vormen dat niets meer draagt en dat twee eeuwen eerder rechtstreeks vooruitloopt op de Alhambra.
Daarbovenop zetten de Katholieke Koningen in de 15e eeuw een hele verdieping met staatsiezalen en een uitzonderlijk beschilderd mudéjar-cassetteplafond. Daarna kwam het verval: Inquisitie, kazerne, ruïne. En nu is het de zetel van de Cortes de Aragón, met de vergaderzalen binnen het complex gebouwd.
Omdat het een parlementsgebouw is, wisselen de openingstijden met de activiteit van de Cortes en zijn er dagen met beperkte toegang. Controleer het vooraf en reserveer in het hoogseizoen.
Duizend jaar onafgebroken institutioneel gebruik, zoals geen enkel ander Spaans gebouw heeft: taifapaleis, paleis van de koningen van Aragón, zetel van de Inquisitie, kazerne en nu regionaal parlement. Toegang rond € 5. Reken op een ruim uur.
Op weg tussen het centrum en de Aljafería, de laatste poort van de ommuring, met natuurstenen blokken vol inslagen uit 1809 die bewust niet zijn hersteld. Het is de enige plek in de stad waar je letterlijk kunt aanraken wat er tijdens de belegeringen gebeurde.
Een renaissancepatio die een Franse antiquair in 1903 kocht, demonteerde en naar Parijs meenam, waar hij meer dan vijftig jaar bleef. Hij kwam terug en werd weer opgebouwd in een gebouw aan de Coso. Gratis toegang en geen eigen gevel: je moet weten dat hij er is.
Ga terug naar de oude binnenstad en besteed de middag aan de twee lagen die nog over zijn. De mudéjar zit in twee torens: die van La Magdalena, in het oosten van de oude binnenstad, waarschijnlijk de mooiste, en die van San Pablo, Unesco-werelderfgoed, in de wijk El Gancho, bij een kerk die ze hier de derde kathedraal noemen.
De Aragonese mudéjar ontstond uit een beperking: in het Ebrodal zijn geen groeven met goede natuursteen in de buurt, dus ontwikkelden de alarifes een volledige decoratieve taal met uitspringend gelegde baksteen, zodat strijklicht het patroon met schaduw tekent. Daarom kun je ze het best halverwege de ochtend of aan het eind van de dag zien.
De Romeinse laag ligt onder de wijk La Magdalena: het Museum van het Theater van Caesaraugusta, het grootste overblijfsel van de stad, met plaats voor zesduizend toeschouwers, dat in 1972 bij toeval tevoorschijn kwam toen er een paar gebouwen werden gesloopt. Doe je maar een van de vier Romeinse musea, doe dan dit.
En sluit af in El Tubo, het kluwen steegjes in de oude binnenstad waar de traditionele tapascultuur samenkomt. Daarvoor, als het nog ochtend is, de Mercado Central, uit 1903, die nog altijd een echte markt is en precies op de Romeinse stadsmuur is gebouwd.
Je loopt rond over loopbruggen onder een doorschijnende overkapping die beschermt zonder af te sluiten, en de opstelling neemt de middeleeuwse woningen op die er eeuwenlang bovenop werden gebouwd. De combikaart van de vier Romeinse musea is veel goedkoper dan losse bezoeken.
Ruiten, achtpuntig vlechtwerk, blinde boogjes en friezen in opeenvolgende registers over elkaar: bijna het hele Aragonese mudéjarrepertoire op één schacht. De wijk heeft het middeleeuwse stratenpatroon behouden en het meest alternatieve leven van de stad.
IJzer, glas en baksteen uit 1903, naar het model van Les Halles, en nog altijd een echte markt waar de buurt boodschappen doet. Bij de restauratie bleven het gebouw en de functie behouden, zonder er een foodhal van te maken. Sluit halverwege de middag en is op zondag dicht.
Ja, op je gemak. De oude binnenstad is vlak en compact en alles gaat te voet, behalve de Aljafería en het Parque Grande. In twee dagen doe je de Plaza del Pilar met haar vier monumenten, La Seo, de Romeinse route, de mudéjartorens, de Aljafería en de paleizen aan de Coso. Met een derde dag passen de zuidelijke as en de musea van de Ensanche (de planmatige stadsuitbreiding) erbij.
Is de Caesaraugusta-route de moeite waard?
Zeker, en de combikaart van de vier musea – forum, rivierhaven, thermen en theater – is veel goedkoper dan losse bezoeken. Doe je er maar één, dan maakt het theater de meeste indruk. Ze zijn allemaal overdekt, dus de route werkt heel goed als plan voor een regendag of een hete middag.
Waar zijn de koepels van Goya?
In de Basílica del Pilar, en ze zijn niet duidelijk aangegeven: je moet omhoogkijken en ze zoeken. Het zijn “Regina Martyrum” en die boven de coreto, geschilderd toen hij jong was, in een van de eerste belangrijke opdrachten van zijn loopbaan. Er is meer Goya in het Museum van Zaragoza, dat bovendien gratis is.
Wat is er met de 2e, de 12e en de 20e?
Dat zijn de enige dagen van de maand waarop de zuil van de Pilar zonder de geborduurde mantel wordt getoond die haar de rest van de tijd bedekt, zodat je haar omhulsel van bewerkt zilver ziet. Het is een detail dat heel weinig mensen kennen en dat, als je reis ermee samenvalt, het bezoek aan de basiliek flink verandert.
Moet je reserveren voor de Aljafería?
Het is aan te raden, vooral in het hoogseizoen, omdat het de zetel van de Cortes de Aragón is en de bezoektijden wisselen met de parlementaire activiteit: er zijn dagen met beperkte toegang en dagen dat het dicht is. Controleer het vooraf voordat je erheen gaat.
Wat eet je in Zaragoza?
Ternasco de Aragón met een eigen oorsprongsbenaming, borraja – een wintergroente die buiten deze streek amper gegeten wordt –, migas, longaniza de Graus en jamón de Teruel. De plek om tapas te eten is El Tubo, het kluwen steegjes in de oude binnenstad. En wijnen uit Cariñena, Campo de Borja, Calatayud of Somontano.
Praktische informatie
Hoe kom je erAVE vanuit Madrid en Barcelona in iets meer dan anderhalf uur. Luchthaven op 20 minuten.
VervoerVlakke, autovrije oude binnenstad. De tram heb je alleen nodig voor de Aljafería en het Parque Grande.
CombikaartCaesaraugusta-route: vier Romeinse musea met een gezamenlijk kaartje dat veel goedkoper is.
GratisLonja, uitkijkpunt van de Zuda, Patio de la Infanta, Sástago, Museum van Zaragoza en Paraninfo.
DatumsOp de 2e, de 12e en de 20e van elke maand wordt de zuil van de Pilar zonder mantel getoond.
EtenTapas in El Tubo. Ternasco, borraja en migas. Wijnen uit Cariñena, Campo de Borja of Somontano.
Op de kaart
🎧 Met Viavoy
Wandel door Zaragoza en luister in je eigen tempo
Download Viavoy en wandel offline door Zaragoza, wanneer je wilt.