De Aljafería: een taifapaleis dat nu een parlement is
Het enige grote overblijfsel van islamitische kunst uit de 11e eeuw in Europa, met bogen die de Alhambra tweehonderd jaar voor zijn. Waar je naar kijkt, wat er later bij kwam en waarom je moet reserveren.
Al-Andalus liet zo ver naar het noorden heel weinig paleisarchitectuur na, en van het weinige dat er was, overleefde bijna niets. Daarom is dit gebouw uitzonderlijk: een lustpaleis gebouwd in de 11e eeuw, toen Zaragoza een onafhankelijk koninkrijk was, dat vrijwel compleet bewaard bleef en waarin nu de Cortes de Aragón zitten. Duizend jaar onafgebroken institutioneel gebruik in hetzelfde gebouw.
Het is de zetel van het regionale parlement, dus de bezoektijden wisselen met de activiteit van de Cortes: er zijn dagen met beperkte toegang en dagen dat het dicht is. Controleer het voordat je erheen gaat en reserveer in het hoogseizoen.
De taifakunst, en waarom die ertoe doet
11e eeuw, tussen Córdoba en Granada.
Toen het kalifaat van Córdoba aan het begin van de 11e eeuw uiteenviel, versplinterde het Moorse schiereiland in taifa-koninkrijken, en dat van Zaragoza was een van de welvarendste en meest beschaafde. Dit paleis verrees toen als lustverblijf buiten de muren, in een tijd van enorme intellectuele en artistieke verfijning.
Die periode is het ontbrekende stuk in de meeste routes langs de Spaanse islamitische kunst, die meestal van de Mezquita van Córdoba naar de Alhambra gaan en twee eeuwen overslaan. Hier staat wat er tussenin lag, en het verklaart hoe je van de ene plek bij de andere kwam.
Waar je naar moet kijken, zijn de bogen: gekruist, gelobd, gemengdlijnig, in verschillende vlakken over elkaar gelegd tot ze een traceerwerk vormen dat geen enkele dragende functie meer heeft. Het is de volgende stap na wat in Córdoba was gedaan, doorgevoerd tot een bijna abstract uiterste waar de boog niets meer draagt en pure tekening wordt.
De Salón Dorado, de Gouden Zaal, en de patio met zijn waterbekken zijn de kernstukken, met stucwerk, kapitelen en arcaden die rechtstreeks vooruitlopen op wat twee eeuwen later in Granada zou worden gemaakt. Als je dit vóór de Alhambra ziet, kijk je daar heel anders naar.
Toegang rond € 5, en een ruim uur voor het bezoek. Het ligt op twintig minuten lopen van het centrum of een paar minuten met de tram: het is het enige bezoek in Zaragoza waarvoor je de oude binnenstad uit moet, en het is dat zonder discussie waard.
Op weg tussen het centrum en de Aljafería, de laatste poort van de stadsomwalling, met natuurstenen blokken vol inslagen uit 1809 die bewust niet zijn hersteld. Het is de enige plek waar je letterlijk kunt aanraken wat er tijdens de belegeringen gebeurde.
Na de christelijke verovering van 1118 werd het gebouw niet verwoest: het werd het paleis van de koningen van Aragón, die het eeuwenlang gebruikten. Die continuïteit is wat de Moorse decoratie liet overleven, terwijl die elders volledig verdween.
In de 15e eeuw zetten de Katholieke Koningen er een hele verdieping bovenop met staatsiezalen en een beschilderd mudéjar-cassetteplafond van uitzonderlijke kwaliteit, met hun wapens en met het juk en de pijlen telkens herhaald. Het resultaat is een gebouw waarin de 11e en de 15e eeuw verticaal samenleven, de een boven op de ander.
Daarna kwam het verval. Het werd de zetel van de Inquisitie, daarna een kazerne, en het eindigde half in puin, met de Moorse decoratie afgehakt, dichtgemetseld of gedemonteerd. Foto's van het begin van de 20e eeuw tonen een onherkenbaar gebouw.
De restauratie die het terugbracht, is lang, nauwgezet en uit de tweede helft van de 20e eeuw, en op sommige punten is ze bekritiseerd om de omvang van de reconstructie. Goed om te weten: niet alles wat je ziet is origineel, al was de algemene aanpak behoudend.
Een parlement in een paleis
Het huidige gebruik maakt het verhaal rond. Sinds de jaren tachtig is het gebouw de zetel van de Cortes de Aragón, met de vergaderzalen en de parlementaire diensten binnen het complex gebouwd, in een eigentijdse vleugel die naast het historische deel staat.
Die beslissing was bewust en heeft een logica: het gebouw een functie van echte macht teruggeven in plaats van er een museum van te maken. Duizend jaar nadat een taifakoning hier regeerde, is het nog altijd de plek waar over dit gebied wordt beslist.
Het praktische gevolg is dat het bezoek afhangt van de politieke activiteit. Op dagen met een plenaire zitting is de toegang beperkt en de openingstijden wisselen met de parlementaire kalender, dus het vooraf controleren is geen voorzorg maar een noodzaak.
Goed om te weten is ook dat de Torre del Trovador, het oudste deel van het complex en zelfs ouder dan het paleis, zijn naam gaf aan Verdi's opera “Il trovatore”, via het Spaanse toneelstuk waarop die gebaseerd is. Het is een weetje dat vaak wordt verteld, en het klopt.
Terug in het centrum, de andere grote patio van de stad: een renaissancepatio uit de 16e eeuw die een Franse antiquair in 1903 kocht, steen voor steen demonteerde en naar Parijs meenam, waar hij meer dan vijftig jaar bleef. Hij kwam terug en werd weer opgebouwd in een gebouw aan de Coso. Gratis toegang.
Renaissancepaleis uit de 16e eeuw met een patio van twee verdiepingen en de grote gesneden houten dakrand die typisch is voor de Aragonese burgerlijke bouwkunst. Nu is het een tentoonstellingsruimte van de provincie met gratis toegang: je gaat naar binnen, steekt de patio over en gaat weer naar buiten.
De kunst uit de onafhankelijke koninkrijken die ontstonden toen het kalifaat van Córdoba aan het begin van de 11e eeuw uiteenviel. Het is het ontbrekende stuk in de meeste routes langs de Spaanse islamitische kunst, die van de Mezquita van Córdoba naar de Alhambra gaan en twee eeuwen overslaan. De Aljafería is wat er tussenin lag.
Waarom wordt ze met de Alhambra vergeleken?
Omdat haar gekruiste en gelobde bogen, in verschillende vlakken over elkaar gelegd tot een traceerwerk zonder dragende functie, rechtstreeks vooruitlopen op de vormentaal die twee eeuwen later in Granada tot bloei zou komen. Als je haar eerst ziet, kijk je anders naar de Alhambra, omdat ze verklaart waar vandaan komt wat je daar bewondert.
Moet je reserveren?
Het is sterk aan te raden, vooral in het hoogseizoen. Het gebouw is de zetel van de Cortes de Aragón en de bezoektijden wisselen met de parlementaire activiteit: op dagen met een plenaire zitting is de toegang beperkt en er zijn dagen dat het dicht is. Het controleren voordat je erheen gaat, is geen voorzorg maar een noodzaak.
Wat voegden de Katholieke Koningen toe?
Een hele verdieping boven op het islamitische paleis, in de 15e eeuw, met staatsiezalen en een beschilderd mudéjar-cassetteplafond van uitzonderlijke kwaliteit, met wapens en met het juk en de pijlen telkens herhaald. Het resultaat is een gebouw waarin de 11e en de 15e eeuw verticaal samenleven, de een boven op de ander, zonder dat de ene de andere uitwiste.
Hoeveel is er origineel?
Het gebouw ging door de handen van de Inquisitie, diende lang als kazerne en eindigde half in puin, met de Moorse decoratie afgehakt of dichtgemetseld. De restauratie in de tweede helft van de 20e eeuw was lang en nauwgezet, maar op sommige punten is ze bekritiseerd om de omvang van de reconstructie. Niet alles wat je ziet is origineel.
Klopt het verhaal van de opera van Verdi?
Ja. De Torre del Trovador, het oudste deel van het complex en ouder dan het paleis zelf, gaf zijn naam aan “Il trovatore” van Verdi via “El trovador”, het Spaanse toneelstuk van Antonio García Gutiérrez waarop de opera gebaseerd is. De toren hoort bij het bezoek.
Praktische informatie
WaarCalle de los Diputados, in het westen. 20 minuten lopen van het centrum of een paar minuten met de tram.
ToegangRond € 5. Reserveren is aan te raden in het hoogseizoen.
OpeningstijdenAfhankelijk van de activiteit van de Cortes: er zijn dagen met beperkte toegang. Controleer het vooraf.
DuurEen ruim uur.
TipGa je naar Granada, kom dan eerst hier: als je de taifabogen hebt gezien, kijk je anders naar de Alhambra.
OnderwegDe Puerta del Carmen, met de inslagen van 1809 nooit hersteld.
Op de kaart
🎧 Met Viavoy
Wandel door Zaragoza en luister in je eigen tempo
Download Viavoy en wandel offline door Zaragoza, wanneer je wilt.