Het Estanque Grande is het sociale hart van het Parque del Retiro en waarschijnlijk de plek waar Madrid zichzelf het meest bekijkt: een watervlakte met roeiboten, stelletjes die lachen terwijl ze proberen niet tegen elkaar op te botsen, en aan het eind de monumentale zuilengalerij van Alfons XII die boven het water oprijst. Het ruikt naar zoet water en natte riemen, en je hoort het geplons, het gelach en ergens in de verte een trommel. Een bootje huren kost heel weinig en is zonder twijfel een van de beste goedkope uitjes van de stad.
Van koninklijke naumachieën tot huurbootjes
De vijver werd niet gegraven voor de lol. Toen hij werd aangelegd, in de tijd van Filips IV en het Buen Retiro, diende hij voor naumachieën: zeeslagen in het klein, opgevoerd om het hof te vermaken, met echte schepen en een heel decorapparaat. Er werd ook rondgevaren in koninklijke gondels. Waar nu toeristen lachend en onhandig rondroeien, speelde het hof ooit oorlogje op het water.
Dit alles hoorde bij het Palacio del Buen Retiro, het lustoord waar de koningen zich “terugtrokken” van het hof. Van het paleis is bijna niets over – alleen het Casón del Buen Retiro en de Salón de Reinos – maar de tuin waar ze wandelden is volledig bewaard. Het park ging pas in 1868 helemaal open voor het volk, na de revolutie die Isabella II onttroonde. Sindsdien heeft het volk het niet meer losgelaten: een zondag in Madrid zonder een Retiro vol mensen is vandaag ondenkbaar.
In 2021 verklaarde Unesco het geheel van de Paseo del Prado en het Retiro tot werelderfgoed, onder een prachtige naam: het “Landschap van het Licht”. Het was het eerste cultuurlandschap van Madrid dat die erkenning kreeg.
Het monument voor Alfons XII en de bootjes
De grote halfronde zuilengalerij die over de vijver uitkijkt, is het monument voor Alfons XII, begin 20e eeuw opgericht met geld van een volksinschrijving. De koning te paard bekroont het geheel, en eromheen staan tientallen beelden van leeuwen, zeemeerminnen en allegorische figuren. Het kwam voort uit een wedstrijd die werd gewonnen door de architect José Grases Riera en werd pas in 1922 ingehuldigd, bijna vier decennia na de dood van de vorst.
Alfons XII was de koning die in 1874, na de Eerste Republiek, de Bourbons terugbracht op de troon; ze noemden hem “de Vredestichter” omdat hij oorlogen beëindigde en een paar jaar rust bracht. Hij stierf aan tuberculose, pas zevenentwintig jaar oud. Het monument kwam er op aandringen van zijn weduwe, en daarom kijkt een koning die nauwelijks tijd had om te regeren zo hoog op je neer.
De roeiboten huur je bij de aanlegsteiger aan de westoever voor zo'n 6-8 euro voor een ruim half uur, afhankelijk van het seizoen en de dag van de week. Het monument bekijken vanuit het midden van de vijver, terwijl de zon ondergaat, is een van de beste dingen die je in deze stad kunt doen voor bijna niets. In het weekend staat er een rij: ga doordeweeks of vroeg in de ochtend.
Niet te missen
De roeiboten
Zo'n 6-8 euro voor een ruim half uur bij de aanlegsteiger. Doordeweeks geen rij.
Het monument voor Alfons XII
Halfronde zuilengalerij met leeuwen, zeemeerminnen en een koning te paard; ingehuldigd in 1922.
De kiosken
IJzeren tafeltjes onder de bomen, de vermout halverwege de ochtend en het tafereel dat niet verandert.
Het “Landschap van het Licht”
Het Retiro en de Paseo del Prado zijn sinds 2021 Unesco-werelderfgoed.
Hoe het in je bezoek aan het Retiro past
De vijver ligt op de middenas van het park en is het herkenningspunt om je op te oriënteren. Tien minuten lopen naar het zuiden ligt het Palacio de Cristal, het meest gefotografeerde hoekje van het Retiro; naar het westen de uitgang bij de Puerta de Alcalá; en naar het zuidwesten, de helling af, de Cuesta de Moyano met haar kraampjes met tweedehandsboeken en het begin van de Paseo del Arte, waar het Pradomuseum en het Museo Reina Sofía staan.
Rond de vijver staan ook de kiosken van altijd: ijzeren tafeltjes, stoelen in de schaduw en Madrilenen die halverwege de ochtend zonder enige haast een pauze nemen. Het is een tafereel dat al generaties niet verandert. Een vermout van de tap met een olijf, of een koffie met ijs als de hitte toeslaat, terwijl skaters, honden en in de verte een draaiorgel voorbijkomen.
Op zondagmiddag draait het Retiro op volle toeren: drumkringen, poppenspelers, hele families en de bootjes allemaal op het water. Wil je liever rust, ga dan doordeweeks vroeg in de ochtend, als er alleen hardlopers zijn. De route “Paseo del Arte en El Retiro” van Viavoy eindigt precies hier, na de drie grote musea, met een lokale gids die het je onderweg vertelt.
Veelgestelde vragen
Wie was Alfonso XII, die van het paard?
De koning die in 1874 de Bourbons op de troon terugbracht, na de chaos van de Eerste Republiek. Ze noemden hem “de Vredestichter” omdat hij oorlogen beëindigde en een paar jaar rust bracht. Maar hij had een heel kort leven: hij stierf aan tuberculose op slechts zevenentwintigjarige leeftijd, piepjong. Dit enorme monument werd op gang gebracht door zijn weduwe, en daarom kijkt vanaf zo'n hoogte een koning op je neer die in werkelijkheid nauwelijks tijd had om te regeren.
En wie ontwierp zo'n zuilengang?
Het kwam voort uit een prijsvraag die architect José Grases Riera won, en het was een werk van vele jaren: zoveel steen en zoveel brons zet je niet in twee dagen op. Het werd pas ingehuldigd in 1922, bijna vier decennia na de dood van de koning. Het is een van die monumenten die bedoeld zijn om je klein te laten voelen, waar je ook kijkt. En of het daarin slaagt.
