Madrid · Wat te zien

Manuela Malasaña

De hele wijk draagt haar achternaam, maar weinig mensen weten wie ze was. Manuela Malasaña was een borduurster van zeventien, dochter van een banketbakker, die op 2 mei 1808 omkwam tijdens de opstand tegen de troepen van Napoleon. Volgens de overlevering fouilleerden de Franse soldaten haar, vonden ze een naaischaar en fusilleerden ze haar ter plekke, omdat ze haar als gewapend beschouwden. Een kind, om een schaar. Madrid maakte er een symbool van, gaf haar een straat en gaf, zonder het te willen, uiteindelijk haar naam aan de hele wijk.

Het meisje met de schaar

Manuela Malasaña Oñoro werd in 1791 in Madrid geboren en werkte als borduurster, een gewoon beroep onder de jonge vrouwen uit de ambachtsgezinnen van de wijk. Op 2 mei 1808, terwijl het volk in opstand kwam op de Puerta del Sol en de kapiteins Daoíz en Velarde kanonnen uitdeelden in het Cuartel de Monteleón, was zij op weg naar huis. De versies verschillen in de details – sommigen beweren dat ze munitie naar de opstandelingen bracht – maar ze zijn het allemaal eens over het einde: ze kwam om door toedoen van de Franse troepen voordat ze zestien werd.

Het verhaal van de schaar is het verhaal dat van generatie op generatie is doorgegeven, en het verklaart waarom deze figuur zo diep wortel schoot. Ze was geen militaire heldin en geen samenzweerster: ze was een doodgewone tiener die verstrikt raakte in een gewelddadige dag. Precies daarom nam de stad haar aan als embleem van 2 mei, naast de twee kapiteins die wél een standbeeld hebben.

Haar naam ging eerst over op een straat in de wijk en daarna, bijna stilletjes, op de hele wijk. Want officieel heet deze wijk niet Malasaña: bestuurlijk is het de barrio de Universidad, en eeuwenlang stond ze bekend als de barrio de Maravillas, naar een klooster gewijd aan de Virgen de las Maravillas dat hier in de buurt stond. De rebelsere naam won, hoe kan het ook anders.

De tweede rebellie: La Movida

Anderhalve eeuw later explodeerde dezelfde wijk opnieuw, maar deze keer van vrijheid. Na decennia van grijs ging Madrid in de jaren tachtig los met de Movida, en het epicentrum lag in deze straten: Alaska die op haar zestiende draaide als dj, Pedro Almodóvar die zijn eerste dwaze films schoot met een geleende camera, muzikanten, schilders en mensen die alles in één keer wilden beleven.

Het ongelooflijkste is dat de autoriteiten het zegenden. De toenmalige burgemeester, Enrique Tierno Galván, een oude, serieuze en zeer gerespecteerde professor, stapte voor duizenden jongeren een podium op en sprak zijn beroemde “el que no esté colocado, que se coloque… y al loro” – vrij vertaald: wie nog niet high is, moet high worden… en blijf scherp. Die verstandhouding tussen de macht en de straat was precies wat de Movida ongeremd liet groeien. Zoiets is nooit meer gebeurd.

De tempels van die jaren zijn nog open en het zijn geen musea. In de calle Velarde houdt La Vía Láctea stand, een van de legendarische zalen, die eind jaren zeventig openging en waar de halve Movida doorheen trok: punk, smoezelige pop en bands die zich in één week vormden en weer uit elkaar vielen. In de calle de la Palma heeft El Penta nog altijd muren vol platen, foto's en affiches uit 1980, en het heeft geen enkele haast om de klok gelijk te zetten.

Twee rebellieën met anderhalve eeuw ertussen, op dezelfde grond. De wijk is niet van karakter veranderd: ze vraagt nog steeds geen toestemming.

Niet te missen

De straat die de wijk haar naam gaf

Van een naambordje tot een hele identiteit: Malasaña won het van het officiële “Universidad” en het historische “Maravillas”.

La Vía Láctea

In de calle Velarde, een van de legendarische zalen van de Movida, nog altijd open en met dezelfde houding.

El Penta

In de calle de la Palma hangen de muren nog altijd vol herinneringen aan 1980.

2 mei

Feestdag in de regio Madrid: de wijk loopt vol met herdenkingen, muziek en herinnering.

Zo loop je door het Malasaña van Manuela

De calle de Manuela Malasaña doorkruist de wijk van oost naar west en is vandaag een van haar aangenaamste straten: terrassen, banketbakkerijen, kleine winkels en een heel echte buurtsfeer. Vandaar ben je in twee minuten op de Plaza del Dos de Mayo, waar de boog van het Cuartel de Monteleón staat met de beelden van Daoíz en Velarde: precies de plek waar alles begon.

Een mooie middagwandeling rijgt dat plein aaneen met de calle de la Palma, de calle del Espíritu Santo en haar muurschilderingen, de calle del Pez en het Museo de Historia de Madrid, met zijn barokke portaal van Pedro de Ribera en zijn maquette van de stad uit 1830. Het past allemaal in iets meer dan een kilometer.

Op 2 mei, een feestdag in de regio Madrid, loopt de wijk vol met herdenkingen en sfeer. De rest van het jaar is het beste moment zondag rond het middaguur, als het plein puur vermout en gesprek is. De route “Malasaña en La Movida” van Viavoy vertelt de twee rebellieën van de wijk met een lokale gids in je oor, terwijl je in je eigen tempo loopt.

Veelgestelde vragen

Heette de wijk altijd Malasaña?

Nee, helemaal niet. Eeuwenlang was dit de wijk Maravillas, naar een oud klooster gewijd aan de Virgen de las Maravillas dat hier in de buurt stond. En als je naar een officiële plattegrond van Madrid kijkt, zie je dat de wijk bestuurlijk Universidad heet, naar de oude universiteit die in de buurt was gevestigd. Malasaña kwam er bijna ongemerkt tussendoor, en sprong van de straat die de naam van Manuela draagt naar het dopen van de hele wijk. De rebelsere naam won, hoe kan het ook anders.

En wat dachten de autoriteiten van zoveel wanorde?

Nou, het ongelooflijke is dat ze het zegenden. De toenmalige burgemeester, Enrique Tierno Galván, een oude, serieuze en zeer gerespecteerde professor, stapte voor duizenden jongeren een podium op en sprak: “el que no esté colocado, que se coloque… y al loro”. Stel je de burgemeester voor die het feest aanmoedigt. Die verstandhouding tussen de macht en de straat was precies wat de Movida ongeremd liet groeien. Zoiets is nooit meer gebeurd.

Waar gingen al die hippe types uit?

Heel dichtbij, in de calle Velarde, is La Vía Láctea nog open, een van de mythische clubs van die jaren: het ging eind jaren zeventig open en de halve Movida kwam er langs. Er klonk punk, smerige pop en bands die in een week ontstonden en weer uit elkaar vielen. Het mooie is dat het geen museum is: het draait nog steeds als bar en concertzaal, met dezelfde brutale houding. Als je 's nachts terugkomt, ga dan naar binnen en breng een toost uit op Alaska en haar kompanen.

Ontdek Madrid en luister in je eigen tempo

Manuela Malasaña maakt deel uit van onze tour Malasaña en La Movida.

Viavoy-app

Andere plekken in Madrid

Mercado de San Fernando

Mercado de San Miguel

Museo del Prado

Museo Reina Sofía

Museo Thyssen-Bornemisza

Palacio de Cibeles