Guggenheim i Abandoibarra pierwszego dnia, Casco Viejo i Artxanda drugiego. Z kolejką linowo-terenową z 1915 roku, publiczną windą, o której nikt nie wie, i miejscami, gdzie jada się prawdziwe pintxos.
Bilbao układa się samo, bo wszystko kręci się wokół ría (estuarium). Na jednym brzegu leży Ensanche z XIX wieku, dzielnica o szachownicowym układzie ulic, i miasto wymyślone na nowo w latach dziewięćdziesiątych; na drugim średniowieczne miasteczko z 1300 roku i robotnicze dzielnice. Mosty je zszywają, a spacer nad wodą jest płaski od końca do końca, więc dwa dni wystarczą bez pośpiechu. Trzeba tylko zdecydować, którego dnia wjechać na górę, bo we mgle nic nie widać.
Muzeum Sztuk Pięknych jest pięć minut od Guggenheima, ma kolekcję z ośmiu wieków i zachowuje godziny bezpłatnego wstępu. To muzeum, które mieszkańcy Bilbao naprawdę kochają, a niemal wszyscy przyjezdni przechodzą obok niego obojętnie.
Dzień 1, rano: Guggenheim i to, co na zewnątrz
Zarezerwuj godzinę wejścia i przyjdź wcześnie.
Zacznij od muzeum, a zanim wejdziesz, poświęć dwadzieścia minut na obejście go dookoła. Trzydzieści trzy tysiące tytanowych płyt, którymi jest pokryte, mają grubość pół milimetra i są ułożone jak łuski, nigdy całkiem płasko: dlatego powierzchnia drga, zamiast odbijać światło, a budynek zmienia kolor z każdą chmurą.
Na zewnątrz jest tyle samo co w środku, i to za darmo. Puppy pilnuje schodów od strony miasta, Maman stoi na tarasie wychodzącym na wodę, a pod mostem La Salve wznosi się czerwony łuk Daniela Burena. Co jakiś czas instalacja Fujiko Nakayi spowija na kilka minut podstawę budynku gęstą mgłą.
W środku idź prosto do wydłużonej sali we wschodnim skrzydle, gdzie stoi „Materia czasu” Richarda Serry: spirale z zardzewiałej stali, wyższe od człowieka, które przechodzi się od środka. Fizyczna dezorientacja podczas chodzenia między nimi jest właśnie dziełem i nie zmieściłaby się prawie w żadnym innym muzeum na świecie.
Licz dwie i pół godziny, jeśli są dwie wystawy czasowe, bo to one naprawdę uzasadniają cenę biletu: własna kolekcja muzeum jest skromna i rotuje. Sprawdź program, zanim kupisz bilet.
Otwarte w październiku 1997 roku, dzieło Franka Gehry'ego, który nie zdołałby go wznieść bez oprogramowania do projektowania samolotów, zdolnego przełożyć jego ręcznie wyginane makiety na elementy możliwe do wykonania. Tytan wybrano, bo materiał potaniał. Zarezerwuj godzinę wejścia.
Trzynaście metrów szczeniaka z dziesiątek tysięcy żywych kwiatów z wewnętrznym nawadnianiem, przesadzanych dwa razy w roku. Jest starszy niż muzeum: przyjechał z Sydney jako tymczasowe wypożyczenie, a miasto go nie oddało. Obok tablica upamiętnia ertzainę, baskijskiego policjanta, zamordowanego kilka dni przed otwarciem.
Dziewięć metrów pająka z dwudziestoma marmurowymi jajami zawieszonymi w worku między odnóżami. Bourgeois zrobiła go w hołdzie matce, która restaurowała gobeliny: sednem było cierpliwe tkanie i naprawianie. Wyrzeźbiła go, mając blisko dziewięćdziesiąt lat. Obejdź go dookoła: z przodu wydaje się symetryczny, a wcale nie jest.
Idź dalej spacerem wzdłuż ría na zachód. Trzydzieści lat temu cała Abandoibarra była portem i stocznią, a trasa kończy się przy Palacio Euskalduna, bryle ze stali Corten pomyślanej jako ostatni statek stoczni, która zajmowała ten teren. Zamknięcie stoczni w latach osiemdziesiątych przyniosło strajki i regularne bitwy uliczne; dziś gra tu orkiestra symfoniczna.
W połowie drogi skręć do parku Doña Casilda i wejdź do Muzeum Sztuk Pięknych. Osiem wieków kolekcji z El Grekiem, Goyą i Zurbaránem, najlepsze istniejące malarstwo baskijskie i autentyczny Gauguin namalowany w Arles w 1888 roku, w miesiącach, gdy dzielił dom z Van Goghiem.
Potem wejdź do Ensanche aleją Gran Vía, wytyczoną w 1876 roku na ogrodach warzywnych. Jej inżynierowie zaprojektowali Bilbao tak wielkie, że brano ich za marzycieli, a miasto w końcu zapełniło każdy kwartał. Na placu Moyúa przyjrzyj się pałacowi Chávarri: żadne z jego okien nie jest takie samo jak inne.
Na koniec dojdź do Azkuna Zentroa, na który wszyscy wciąż mówią Alhóndiga. Był to miejski magazyn win z 1909 roku, a Philippe Starck opróżnił go, zostawiając tylko skorupę, żeby wstawić do środka trzy budynki zawieszone na czterdziestu trzech kolumnach. Każdą zaprojektował inny artysta i żadna się nie powtarza.
Jego początki sięgają 1908 roku, a jego kolekcja jest najstarsza i najbogatsza w Kraju Basków. Trwa wielka rozbudowa według projektu Normana Fostera, tego samego, który zaprojektował wejścia do metra nazywane tu fosteritos. Zachowuje szerokie godziny bezpłatnego wstępu.
Czterdzieści trzy niepowtarzalne kolumny podtrzymujące trzy zawieszone budynki, z biblioteką, kinami i basenem o szklanym dnie, przez które widać ludzi pływających nad twoją głową. Parter jest publiczny i bezpłatny: można go przejść, można w nim posiedzieć i nie trzeba niczego zamawiać.
Oś, którą pieniądze z żelaza zbudowały, żeby przeglądać się w lustrze, z pałacem Rady Prowincji (Palacio de la Diputación Foral) jako dowodem, ile trzeba było wydać, żeby coś udowodnić. Nosi imię pana, który w 1300 roku podpisał przywilej lokacyjny, zmieniający kilka domów nad ría w miasteczko.
Przejdź na drugi brzeg i zmień stulecie. Casco Viejo to Siete Calles (Siedem Ulic), założycielski układ z 1300 roku: najpierw trzy ulice, potem cztery, równoległe i połączone zaułkami, ściśnięte między kościołem a wodą. Przejście ich po kolei zajmuje dwadzieścia minut i pozwala zobaczyć, jak duże było Bilbao, zanim przyszło żelazo.
W środku stoi katedra Santiago, która przez prawie sześćset lat nie była katedrą, lecz kościołem parafialnym kupców i żeglarzy: rangę katedry otrzymała dopiero w 1949 roku, kiedy wreszcie utworzono diecezję. Wezwanie wzięło się od Camino del Norte, nadmorskiej drogi do Santiago, która przecina miasto, a w całej dzielnicy są wyryte muszle św. Jakuba, jeśli wiesz, gdzie ich szukać. Nie pomijaj krużganka.
Dwie minuty dalej otwiera się Plaza Nueva, czworobok zamknięty sześćdziesięcioma czterema arkadami, który patrzy tylko do wewnątrz. Budowano go trzydzieści lat, między wojnami karlistowskimi a brakiem pieniędzy. W niedzielne poranki jest tu targ znaczków, monet i starych książek; przez resztę tygodnia – pintxos.
Zakończ w hali targowej Mercado de la Ribera, nad samą wodą, i wyjdź na Arenal, żeby zobaczyć Teatro Arriaga. Jego jawnym wzorem była paryska opera. W 1914 roku spłonął w środku, w czasie powodzi w 1983 roku znalazł się pod wodą, a wciąż stoi: to całkiem dobrze streszcza miejscowy charakter.
Gotyk z XIV i XV wieku z neogotycką wieżą i fasadą z XIX wieku, wzniesionymi po pożarze. To, co naprawdę stare, jest w środku i po bokach. Krużganek z XV wieku, ukryty po południowej stronie, to jeden z niewielu naprawdę cichych zakątków starego miasta.
Zamknięty plac targowy z identycznymi fasadami ze wszystkich czterech stron i wejściem tylko przez łuki w narożnikach. Za jednym z jego balkonów ma siedzibę Euskaltzaindia, Królewska Akademia Języka Baskijskiego: na dole je się pintxos, a na górze decyduje się, jak pisać słowa.
Neobarok z 1890 roku, dzieło tego samego architekta co ratusz. Jego patron to Juan Crisóstomo de Arriaga, cudowne dziecko z Bilbao, którego w Paryżu porównywano z Mozartem i który zmarł w wieku dziewiętnastu lat. W całości, i w odbiciu, widać go z przeciwległego brzegu.
Wjedź na Artxandę kolejką linowo-terenową, która działa od 1915 roku i pokonuje dwieście dwadzieścia sześć metrów różnicy wysokości w nieco ponad trzy minuty. Zamknięto ją w 1976 roku jako nierentowną i niewiele brakowało, by przepadła; dziś to zwykły transport miejski, którym codziennie jeżdżą mieszkańcy zbocza.
Na górze, przy barierce punktu widokowego, od razu zrozumiesz Bilbao: miasto leżące na dnie doliny zamkniętej górami, z ría wijącą się między budynkami. Stąd wzięło się nazywanie go „el bocho”, czyli dziura. To otwarty park z miejscami na piknik, więc możesz przedłużyć popołudnie.
Zanim wjedziesz, sprawdź, czy nie ma mgły, bo przy nisko wiszących chmurach nie zobaczysz absolutnie nic. Jeśli dzień jest zachmurzony, zamień plan na Bilbao la Vieja: nabrzeże Marzana na lewym brzegu, którędy spływała ruda żelaza w drodze do Anglii i gdzie dziś jest dzielnica sztuki.
Ten spacer kończy się na górze, w bazylice Begoña, domu Amatxu, Mateczki. Wejdziesz schodami Calzadas de Mallona, liczącymi ponad trzysta stopni, albo wjedziesz publiczną windą z calle Esperanza, o której prawie nikt z przyjezdnych nie wie, a która pokonuje podejście w minutę. Od portu do nieba w godzinę.
Dwa wagoniki równoważone liną: gdy jeden jedzie w górę, drugi zjeżdża. Podłoga w środku jest schodkowa, bo nachylenie sięga około czterdziestu pięciu procent. Przy wjeździe stań przy tylnej szybie, bo stamtąd najlepiej widać, jak miasto się kurczy.
Przez dziesięciolecia narzeczeni wjeżdżali tu, żeby zrobić sobie niedzielne zdjęcie, niemal rytuał. Stąd rozpoznasz tytan Guggenheima, wieże Ensanche, dachy Casco Viejo, a po drugiej stronie góry dolinę Txorierri.
Biegnie od mostu San Antón do mostu Ribera i wyznacza historyczną granicę między starym a przemysłowym Bilbao. Kiedy przemysł odszedł, nabrzeże zamarło, a spontanicznie zajęły je pracownie i galerie. Ogródki przy murku, z Casco Viejo naprzeciwko.
Tak, z zapasem. Miasto jest zwarte i wszystko kręci się wokół ría: na jednym brzegu jest Ensanche i Bilbao wymyślone na nowo, na drugim średniowieczne Casco Viejo. Dwa dni wystarczą na Guggenheima, Abandoibarrę, Ensanche, Siete Calles, Artxandę i Bilbao la Vieja. Trzeci dzień pozwoli spokojnie zwiedzić Muzeum Sztuk Pięknych i wyskoczyć do Getxo.
Czy trzeba rezerwować bilet do Guggenheima?
Bardzo warto, zwłaszcza w wysokim sezonie i w weekendy, bo wstęp działa według godzin wejścia. Budynek z zewnątrz i rzeźby wokół – Puppy, Maman, łuk Burena – są dostępne za darmo o każdej porze, więc obejdziesz budynek, nawet jeśli nie wejdziesz do środka.
Czy warto wjechać na Artxandę?
Tak, i to najlepszy sposób, żeby zrozumieć geografię miasta: Bilbao wciśnięte w dno doliny zamkniętej górami. Wjeżdża się kolejką linowo-terenową w nieco ponad trzy minuty z plaza del Funicular. Jedyna przestroga: sprawdź wcześniej, czy nie ma mgły, bo przy nisko wiszących chmurach z góry nic nie widać.
Która dzielnica jest najlepsza na nocleg?
Ensanche, w okolicy Moyúa i Abando, ma wszystko w zasięgu dziesięciu albo piętnastu minut pieszo i najlepsze połączenia metrem. Casco Viejo jest bardziej malownicze i tańsze, ale nocą głośne, zwłaszcza od czwartku do niedzieli. Abandoibarra jest spokojniejsza i leży tuż przy muzeum.
Gdzie zjeść najlepsze pintxos?
W Casco Viejo, z Plaza Nueva i calle Somera jako epicentrum, oraz na calle Ledesma i w okolicy Rady Prowincji w Ensanche. System polega na tym, żeby w każdym barze wziąć jeden albo dwa i iść dalej. W Bilbao wiele pintxos zamawia się na ciepło, z karty, a nie tylko z lady: zapytaj, co przygotowują na bieżąco.
Czy potrzebny jest samochód?
Nie, tylko przeszkadza. Parkowanie w centrum jest drogie i skomplikowane, a sieć metra, tramwaju i autobusów obsługuje wszystko na jednej karcie. Wynajem samochodu ma sens tylko wtedy, gdy podróż obejmuje wypady na wybrzeże prowincji Bizkaia albo w głąb lądu, na przykład do San Juan de Gaztelugatxe czy Urdaibai.
Informacje praktyczne
DojazdLotnisko 15 minut autobusem od centrum. Autobus do San Sebastián w godzinę.
Poruszanie sięMetro, tramwaj, kolejka linowo-terenowa i autobus na jednej karcie Barik. Centrum jest płaskie i da się je przejść pieszo.
BiletyDo Guggenheima z rezerwacją godziny wejścia. Muzeum Sztuk Pięknych zachowuje szerokie godziny bezpłatnego wstępu.
Kiedy się wybraćOd maja do września. Aste Nagusia w sierpniu wypełnia całe miasto.
JedzeniePintxos w Casco Viejo i na calle Ledesma. Wiele z nich zamawia się na ciepło, z karty.
Gdy padaPada tu ponad 150 dni w roku. Miej w zanadrzu Muzeum Sztuk Pięknych, Azkuna Zentroa i Euskal Museoa.
Na mapie
🎧 Z Viavoy
Spaceruj po Bilbao i słuchaj we własnym tempie
Pobierz Viavoy i zwiedzaj Bilbao offline, kiedy chcesz.