Kolejka linowo-terenowa działa od 1915 roku i wciąż robi to samo: pokonuje dwieście dwadzieścia sześć metrów różnicy wysokości w nieco ponad trzy minuty, po stoku, którego nachylenie robi wrażenie, jeśli spojrzysz przez tylną szybę. Odjeżdża z plaza del Funicular w dzielnicy Castaños, dokładnie tam, gdzie płaskie Bilbao poddaje się zboczu, i wjeżdża na balkon, z którego od razu rozumiesz całe miasto.
Dlaczego ją zbudowano
Na początku XX wieku Artxanda stała się modnym miejscem wypoczynku. Na górze były miejsca na piknik, restauracje i otwarta przestrzeń, a mieszkańcy Bilbao – którzy żyli w mieście fabryk, dymu i ciężkiego powietrza – marzyli, by w niedziele uciec tam i odetchnąć. Problemem było podejście: pieszo to spory wysiłek.
Kolejka rozwiązała to w 1915 roku i zmieniła górę w przedłużenie miasta. To system dwóch wagonów równoważących się nawzajem, połączonych liną: kiedy jeden jedzie w górę, drugi zjeżdża, a silnik musi tylko wyrównać różnicę ciężaru. To ta sama logika, co we wszystkich górskich kolejkach linowo-terenowych z tamtej epoki.
Trasa wspina się po średnim nachyleniu około czterdziestu pięciu procent, z bardziej stromymi odcinkami. Wagony mają schodkowe wnętrze, z podłogą ułożoną w stopnie, bo inaczej nie dałoby się utrzymać na nogach.
Dwa razy niewiele brakowało, by przepadła
Za pierwszym razem była to hiszpańska wojna domowa. Linia została zniszczona i przez lata nie działała, w czasach, gdy odbudowa rekreacyjnej kolejki nie była dla nikogo priorytetem. W końcu wróciła, bo w Bilbao jej brak dawał się odczuć.
Drugi raz był gorszy, bo cichy. W 1976 roku zamknięto ją jako nierentowną i Artxanda straciła pępowinę łączącą ją z miastem. Przez lata stała, a jej przyszłość była więcej niż niepewna, aż nacisk mieszkańców i władz miasta doprowadził do jej renowacji i ponownego otwarcia w latach osiemdziesiątych.
Dziś to pełnoprawny transport miejski, a nie atrakcja: należy do sieci i codziennie jeżdżą nią mieszkańcy zbocza. Ten szczegół zmienia wrażenia, bo w tym samym wagonie spotykają się turyści z aparatami i ludzie wracający do domu z zakupami.
Nie do przegapienia
Działa od 1915 roku
Ponad wiek wspinaczki po tym samym zboczu. Dwieście dwadzieścia sześć metrów różnicy wysokości w nieco ponad trzy minuty.
Dwa równoważące się wagony
Kiedy jeden jedzie w górę, drugi zjeżdża; silnik wyrównuje tylko różnicę ciężaru. Podłoga w środku jest schodkowa.
Zamknięto ją w 1976 roku
Zamknięta jako nierentowna, odzyskana po latach dzięki naciskowi mieszkańców. Niewiele brakowało, by przepadła.
To transport miejski
To nie atrakcja: należy do sieci i codziennie jeżdżą nią mieszkańcy zbocza.
Jak wpasować ją w zwiedzanie Bilbao
Dolna stacja jest na plaza del Funicular, dziesięć minut pieszo od Casco Viejo przez most Zubizuri albo most Ayuntamiento i kolejne dziesięć od Guggenheima promenadą Campo Volantín.
Na górze trafiasz prosto na Mirador de Artxanda i do parku, gdzie są miejsca na piknik, otwarta przestrzeń i miejsce, by spędzić popołudnie. To klasyczna krótka wycieczka z Bilbao: dobre pół godziny wystarczy, by wjechać, popatrzeć i zjechać; całe popołudnie, jeśli zjesz na górze.
Bilet kosztuje tyle co przejazd miejski, a z kartą komunikacji miejskiej jest tańszy. Kolejka odjeżdża co kilka minut i nie trzeba rezerwować. Po najlepsze widoki stań przy tylnej szybie podczas wjazdu.
Najczęstsze pytania
Czy kiedyś stanęła na dobre?
Tak, i niewiele brakowało, żeby przepadła na zawsze. Oprócz lat, które przestała z powodu wojny, w tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym szóstym roku zamknięto ją, bo przestała się opłacać, i przez jakiś czas Artxanda została bez swojej pępowiny łączącej ją z miastem. Ale znaleźli się mieszkańcy Bilbao, którzy się z tym nie pogodzili, i w tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym trzecim roku znów ruszyła, odbudowana niemal w całości. Więc kiedy zobaczysz, jak rusza, pomyśl, że ten grat zmartwychwstał dwa razy.
Po co w ogóle zadali sobie trud, żeby wjeżdżać aż tutaj?
Bo na początku dwudziestego wieku Artxanda stała się modnym miejscem wypoczynku. Na górze były miejsca na piknik i restauracje, a mieszkańcy Bilbao marzyli, żeby w niedziele uciec od fabrycznego dymu i pooddychać górskim powietrzem. Wejście na piechotę było katorgą, więc zbudowano kolejkę linowo-terenową, żeby przybliżyć ten mały raj wszystkim. Urodziła się dla zabawy i w gruncie rzeczy wciąż nią jest.
