Toledo · Wat te zien

Calle de la Tripería

Steegjes waar nauwelijks twee mensen naast elkaar passen, met gevels die zich boven je hoofd naar elkaar toe buigen. Dit was de Alcaná, de grote markt van de Joodse kooplieden in het middeleeuwse Toledo, een doolhof van winkeltjes tegen de kathedraal aan waar alles werd gekocht en verkocht. En het is, volgens Cervantes zelf, de plek waar hij bij toeval het manuscript van Don Quichot vond.

Hoe een soek er van binnen uitzag

De smalheid is geen middeleeuwse slordigheid: het is ontwerp. Een soek wordt smal aangelegd zodat de gevels bijna de hele dag doorlopend schaduw geven, essentieel in een stad waar het in de zomer ruim boven de veertig graden wordt, en zodat het handelsgesprek van aangezicht tot aangezicht en op korte afstand plaatsvindt.

De Alcaná besloeg de ruimte direct naast de kathedraal en was ingedeeld naar specialisme, met de winkels op een rij en vaak niet meer dan een opening in de muur met een stenen toonbank. De straatnamen vormen de plattegrond van de gilden: Tripería voor de orgaanvleesverkopers, en in de straten eromheen de smeden, de leerlooiers, de zilversmeden.

De wijk lees je het best vroeg in de ochtend, als er niemand is. Let op de uitgesleten stenen deurstijlen, de hergebruikte lateien en hoe sommige straten plotseling van niveau veranderen: dat is allemaal echt middeleeuws weefsel, niet herbouwd.

Don Quichot werd hier gevonden

In het negende hoofdstuk van het eerste deel vertelt Cervantes dat hij in de Alcaná van Toledo een jongen zag die een paar oude schriften verkocht. Hij bladerde ze door en ontdekte dat ze in het Arabisch geschreven waren door een zekere Cide Hamete Benengeli, en dat ze niets minder bevatten dan de ware geschiedenis van Don Quichot.

Hij vertelt dat hij het door een morisco liet vertalen voor wat rozijnen en een beetje tarwe, en vanaf dat moment presenteert de hele roman zich als de vertaling van dat gevonden manuscript. Het is een van de invloedrijkste literaire spelletjes die ooit zijn geschreven: de auteur wordt slechts de bezorger van andermans tekst.

Dat Cervantes juist deze markt koos, is geen toeval. De Alcaná was de plek waar oude papieren circuleerden, waar alles werd gekocht en verkocht en waar verschillende talen naast elkaar bestonden: precies de geloofwaardige plek voor een Arabisch manuscript om op te duiken. De fictie steunt op een echte geografie waar je nog altijd over kunt lopen.

Niet te missen

Expres smal

Zo wordt een soek aangelegd, zodat de gevels doorlopend schaduw geven en de handel van aangezicht tot aangezicht gaat. Het is geen slordigheid.

De plattegrond van de gilden

De straatnamen vertellen wat er in elke straat werd verkocht. Tripería was voor orgaanvlees, en eromheen zaten smeden en leerlooiers.

Hier dook Don Quichot op

Cervantes situeert in deze Alcaná de vondst van het manuscript van Cide Hamete Benengeli, dat hij zegt te hebben vertaald.

Echt middeleeuws weefsel

Uitgesleten deurstijlen, hergebruikte lateien en plotselinge niveauverschillen. Niets hiervan is herbouwd.

Hoe het in je bezoek aan Toledo past

Ze ligt tegen de kathedraal aan, op het stuk tussen de kathedraal en de Plaza del Ayuntamiento, dus je loopt er zonder het te willen doorheen. Het gaat er niet om er te komen, maar om te beseffen waar je bent, want er is geen enkel bord dat het goed uitlegt.

Het is een stop van tien minuten binnen een langere route, geen bestemming. Wat werkt, is hier binnenkomen vanaf Zocodover, bij de kathedraal naar buiten gaan en verder afdalen naar de Joodse wijk.

Ga vroeg. Halverwege de ochtend zijn deze straten het drukste punt van de oude binnenstad, met groepen die de kerk in- en uitlopen, en het gevoel van een doolhof – het enige waarvoor je hier moet komen – gaat helemaal verloren.

Veelgestelde vragen

Waarom heet het de Calle de la Tripería?

Naar wat erin werd verkocht: de darmen en het orgaanvlees, de ingewanden van het dier. In het oude Toledo had elk beroep zijn straat, en de namen bleven eraan plakken als een etiket: hier de darmenverkopers, in een andere de smeden, daarachter de leerlooiers. Vandaag loop je er rustig doorheen, maar de naam vertelt je hoe deze hoek vijfhonderd jaar geleden rook. Heel Toledo is zo: als je de straatnamen leert lezen, vertelt de stad zelf over haar leven van vroeger.

Heeft Cide Hamete Benengeli bestaan?

Nee, het is een uitvinding van Cervantes, een van zijn vernuftigste spelletjes. Maar let op de grap die in de naam verborgen zit: in de roman zelf noemt Sancho hem “Cide Hamete Berenjena”, aubergine, omdat “Benengeli” hem als berenjena in de oren klinkt. En blijkbaar noemde men de inwoners van Toledo schertsend “berenjeneros”, aubergine-eters, omdat die groente hier zo geliefd was. Dus zelfs de naam van de valse auteur verbergt een grap met lokale smaak. Cervantes kende deze streek goed.

Ontdek Toledo en luister in je eigen tempo

Calle de la Tripería maakt deel uit van onze tour De kathedraal en het keizerlijke Toledo.

Viavoy-app

Andere plekken in Toledo

Kathedraal van Toledo

Cuesta de Carlos V

Kerk van Santo Tomé

Moskee Cristo de la Luz

Klooster van San Juan de los Reyes

Museo de Santa Cruz