Het is een van de heel weinige pleinen in Toledo waar je afstand kunt nemen, en daarom is dit de plek vanwaar je naar de kathedraal kijkt. De stad is zo dichtgebouwd dat haar grootste kerk vanaf bijna geen enkel punt in haar geheel te zien is; hier wel. En eromheen is alle macht samengebracht die ooit over Toledo heeft geheerst: de gemeentelijke, de kerkelijke en de rechterlijke, recht tegenover elkaar.
Drie machten die elkaar de maat nemen
Aan de ene kant staat het stadhuis, met een rustige, evenwichtige gevel die tussen de 16e en de 17e eeuw werd opgetrokken. Ertegenover, tegen de kathedraal aangebouwd, staat het Aartsbisschoppelijk Paleis, het huis van de aartsbisschoppen van Toledo, die eeuwenlang na de koning de machtigste mannen van Castilië waren, en soms niet eens na hem.
Het Paleis van Justitie sluit het geheel af, en het resultaat is een bewuste enscenering: de burgerlijke, de religieuze en de rechterlijke macht op hetzelfde plein, in het volle zicht van elkaar. In een stad die hoofdstad van het koninkrijk en primaatszetel van Spanje was, is die concentratie geen toeval.
Het stadhuis heeft bovendien een band met El Greco. Het project begint eind 16e eeuw in de kring van Juan de Herrera, maar wie het gebouw tot ver in de 17e eeuw afmaakte, was Jorge Manuel Theotocópuli, de zoon van de schilder: de bovenverdieping en de torens die het bekronen zijn van hem.
De waarschuwing in steen gebeiteld
In het trappenhuis van het stadhuis staat een inscriptie met verzen die worden toegeschreven aan de Toledaanse dichter en jurist Gómez Manrique, gericht aan de raadsleden die het bestuur kwamen voeren. De inhoud is ongemakkelijk actueel: dat ze hun genegenheid en hun haat buiten moesten laten, hun eigenbelang opzij moesten zetten en alleen naar het algemeen belang moesten kijken.
Dat het nodig werd gevonden om dat bij de ingang in steen te beitelen, zegt nogal wat over hoe het er toen aan toe ging, en dat het vijf eeuwen later nog steeds wordt geciteerd, zegt nogal wat over hoe het er nu aan toe gaat. Het is zo'n tekst die je snel leest en lang onthoudt.
Het plein zelf is sober en onopgesmukt, eerder een ruimte om te representeren dan om te verblijven. Er is weinig schaduw en geen terras van betekenis, en die soberheid hoort bij het karakter: het werd niet aangelegd om de tijd te doden, maar om de gebouwen eromheen te laten zien.
Niet te missen
Het enige zicht op de kathedraal
Toledo is zo dichtgebouwd dat de grootste kerk vanaf bijna geen enkel punt in haar geheel te zien is. Vanaf hier wel.
Drie machten tegenover elkaar
Stadhuis, Aartsbisschoppelijk Paleis en Paleis van Justitie rond hetzelfde plein. De enscenering is bewust.
De zoon van El Greco
Jorge Manuel Theotocópuli maakte het stadhuis in de 17e eeuw af: de bovenverdieping en de torens zijn van hem.
De waarschuwing aan de raadsleden
Verzen in het trappenhuis die vragen om genegenheid en haat buiten te laten en alleen naar het algemeen belang te kijken.
Hoe het in je bezoek aan Toledo past
Het ligt vlak naast de kathedraal, aan de westkant, en is het logische begin- of eindpunt van het bezoek aan de kerk: hier heb je het zicht op de hoofdgevel dat je vanaf geen enkele andere plek krijgt.
Van hieruit sta je in twee minuten in de calle de la Tripería en in de vroegere Alcaná, en naar beneden richting het westen begint de weg naar de Joodse wijk en de kerk van Santo Tomé.
Het is een stop van tien minuten. Bij zonsondergang, met de gevel van de kathedraal opgelicht door het lage licht en geen groepen in de weg, is het waarschijnlijk het beste moment van de dag op dit plein.
Veelgestelde vragen
Wie bouwde het stadhuis?
Hier zit weer bloed van El Greco in. Het ontwerp begint eind 16e eeuw, verbonden aan Juan de Herrera, de man van El Escorial, maar wie het gebouw afmaakte, al diep in de 17e eeuw, was Jorge Manuel Theotocópuli, de zoon van de schilder. Van hem is de bovenverdieping en de torens die het bekronen. Merkwaardig, hè? De Griekse achternaam van El Greco die ook het huis tekent waar Toledo werd bestuurd. In deze stad was die familie overal.
