Na de smalle straatjes duikt er een massa goudkleurige steen op, met pinakels die in de lucht steken, die niet past bij de schaal van de rest van de stad. Isabella en Ferdinand lieten het bouwen om de overwinning bij Toro in 1476 te vieren en als hun grafkerk. Het is het ambitieusste monument dat de Katholieke Koningen in Castilië nalieten, en het werd uiteindelijk een prachtig en leeg mausoleum.
Isabellijnse gotiek: steen bewerkt als kant
Het werk is van Juan Guas, de grote meester van een stijl die we nu Isabellijnse gotiek noemen en die zich kenmerkt door een bijna obsessieve dichtheid aan decoratie. Guas mengde de flamboyante gotiek uit Noord-Europa met het filigraanwerk van de plaatselijke mudéjarambachtslieden, en het resultaat lijkt op niets wat ervoor of erna kwam.
De kloostergang is het pronkstuk: twee verdiepingen opengewerkte bogen die op kant lijken, met onmogelijke waterspuwers – monsters, fantasiedieren, groteske figuren – en een tuin in het midden met sinaasappelbomen. De bovenverdieping heeft een cassetteplafond in mudéjarstijl met vlechtwerk, dat je via een galerij afloopt en dat veel mensen overslaan.
Overal herhalen het juk en de pijlenbundel, het embleem van het koningspaar, zich tot verzadiging toe, samen met wapenschilden die in de kerk door enorme adelaars worden vastgehouden. Het was dynastieke propaganda zonder enige verhulling, en op die schaal werkt het.
De kettingen aan de gevel
Aan de buitenmuur hangen rijen ijzeren kettingen, en ze behoren tot de voorwerpen met de zwaarste symbolische lading van heel Spanje. Volgens de overlevering waren ze van christelijke gevangenen die bij de verovering van Granada werden bevrijd, en die ze hierheen brachten en als votiefgeschenk ophingen toen ze hun vrijheid hadden teruggekregen.
Dat men besloot ze aan de gevel van een koninklijk klooster te tonen, en ze niet om te smelten of op te bergen, laat precies zien welke boodschap men wilde uitdragen. Ze hangen er al meer dan vijf eeuwen, verroest en in weer en wind, en ze zijn het eerste wat je ziet als je door de calle de los Reyes Católicos aankomt.
En dan is er de grote leegte van het gebouw. Isabella wilde hier begraven worden, en het hele complex werd met die functie ontworpen. Maar in 1492 viel Granada en de koningin bedacht zich: ze rustte liever in de stad die ze had veroverd. De grafkerk bleef voorgoed zonder het koningspaar.
Niet te missen
De opgehangen kettingen
Van christelijke gevangenen die volgens de overlevering in Granada werden bevrijd. Ze roesten al meer dan vijf eeuwen aan de gevel.
De kloostergang van Juan Guas
Twee verdiepingen opengewerkte bogen als kant, onmogelijke waterspuwers en boven een plafond in mudéjarstijl dat veel mensen overslaan.
Een lege grafkerk
Isabella wilde hier begraven worden. In 1492 viel Granada, ze bedacht zich, en het mausoleum bleef zonder het koningspaar.
Het juk en de pijlen
Tot verzadiging toe herhaald in het hele gebouw, samen met wapenschilden die door adelaars worden vastgehouden. Dynastieke propaganda zonder verhulling.
Hoe het in je bezoek aan Toledo past
Het ligt aan de westkant van de oude binnenstad en sluit de Joodse wijk af, op vijf minuten van de Sinagoga del Tránsito en op nog eens vijf van de kerk van Santo Tomé. Het is het natuurlijke eindpunt van die route en de plek waar de oude binnenstad aan de westkant uitkijkt over de Taag.
Vlak ernaast ligt de Puerta del Cambrón, een van de historische poorten in de stadsmuur, en vandaar daalt het pad langs de rivier af naar de brug van San Martín. Als je van plan bent om Toledo van buitenaf rond te lopen, is dit de beste plek om te beginnen of te eindigen.
Reken op veertig minuten, bijna allemaal in de kloostergang, want daar draait het om. Het zit in het toeristische polsbandje dat verschillende monumenten van de oude binnenstad bundelt en dat vanaf het derde bezoek loont.
Veelgestelde vragen
Wie bouwde zo'n juweel?
De architect heette Juan Guas, en hij was de grote meester van een stijl die we nu isabellijnse gotiek noemen, zo rijk versierd en fijn dat het lijkt op in steen gesneden kant. Hij mengde de gotiek van Noord-Europa met het filigraan van de mudéjar-ambachtslieden van hier, en dit werd het resultaat: een gebouw dat op niets lijkt. Guas hield zoveel van Toledo dat hij in de stad begraven ligt, in de kerk van San Justo. Hij liet hier zijn meesterwerk achter.
Wat betekenen het juk en de pijlen?
Het is een verliefd spel met initialen. Het juk, dat met een “y” begint, is het embleem van Fernando… maar het verwijst naar Ysabel, dat in haar tijd met een “y” werd geschreven. En de pijlenbundel, die met een “f” begint, is die van Isabel… en verwijst naar Fernando. Elk droeg in zijn symbool de letter van de ander, als een gekruiste handtekening van de twee gehuwde vorsten. Daarom zie je ze tot duizelens toe herhaald: het was hun manier om te zeggen “dit hebben we samen gedaan”.
