Het is de bedrieglijkste gevel van Madrid. Sober, van steen en baksteen, bijna streng, midden in de winkeldrukte van de calle Preciados: niemand zou raden wat erachter schuilgaat. Het Monasterio de las Descalzas Reales was eeuwenlang het toevluchtsoord van de machtigste vrouwen uit de Europese koningshuizen, die hier intraden met een bruidsschat die in kunst werd betaald. Het resultaat is een collectie die je de adem beneemt – wandtapijten geweven naar ontwerpen van Rubens, doeken van Titiaan en Bruegel, een trap vol fresco's – in een slotklooster waar nog altijd nonnen wonen.
Het paleis dat een klooster werd
Dit gebouw begon als paleis, en hier werd in 1535 Johanna van Oostenrijk geboren, dochter van keizer Karel V en zus van Filips II. Haar leven was keihard: ze werd piepjong uitgehuwelijkt aan de Portugese kroonprins, hij stierf terwijl zij zwanger was, ze bracht een zoon ter wereld – de latere koning Sebastiaan – en een paar weken later werd ze naar Spanje teruggeroepen om te regeren. Ze moest de baby achterlaten en heeft hem nooit meer teruggezien.
In 1559, al weduwe en vierentwintig jaar oud, maakte Johanna van haar geboortehuis een klooster van ongeschoeide clarissen. En hier komt het feit dat bijna niemand kent: ze was de enige vrouw die in de hele geschiedenis tot de Sociëteit van Jezus werd toegelaten, in het geheim en onder een mannennaam. Een clandestiene jezuïet van koninklijken bloede.
Vanaf toen werd het klooster het geliefde toevluchtsoord van de vrouwen van het Huis Oostenrijk. Onder anderen woonde hier keizerin Maria, nog een dochter van Karel V, die keizerin in Centraal-Europa was geweest en die als weduwe alles achterliet en zich met haar gevolg van hofdames tussen deze muren terugtrok, tot haar dood. Het was geen gewoon klooster: het was bijna een geheim hof van vrouwen van keizerlijken bloede. En omdat elk van hen intrad met haar bruidsschat, en die bruidsschatten in kunstwerken werden betaald, vergaarde het klooster een van de buitengewoonste privécollecties van Europa.
Wat je ziet tijdens het bezoek
Het bezoek begint bij de hoofdtrap, bedekt met fresco's uit de 17e eeuw die de muren en het plafond in schijnperspectief openbreken: het is een van die ruimtes waar mensen stokstijf blijven staan en omhoogkijken. Van daaruit loop je door de bovenste kruisgang, met zijn reliekkapellen, en een reeks zalen waar werken hangen van Titiaan, Bruegel de Oude, Zurbarán en Sánchez Coello.
Het topstuk is de reeks wandtapijten die in Brussel naar ontwerpen van Rubens is geweven, “De triomf van de eucharistie”, besteld door de infante Isabel Clara Eugenia: tien monumentale panelen van een kwaliteit die zich zonder moeite meet met elk Europees museum.
Lange tijd bleef deze plek bijna vergeten, tot halverwege de 20e eeuw aan het licht kwam in welke omstandigheden de nonnen leefden: straatarm, omringd door een fortuin aan kunstwerken die ze niet konden verkopen. Er werd besloten het als museum te openen, juist om het te redden. Vandaag is het nog altijd een slotklooster: terwijl jij naar de wandtapijten kijkt, leeft er aan de andere kant van de muur een gemeenschap.
Niet te missen
De trap met de fresco's
Muren en plafond beschilderd in schijnperspectief: het moment waarop iedereen omhoogkijkt.
De wandtapijten van Rubens
“De triomf van de eucharistie”, in Brussel geweven naar ontwerpen van de Vlaamse meester.
De reliekenkamer
Tientallen reliekhouders en devotievoorwerpen, verzameld door de infantes en keizerinnen die hier woonden.
De levende clausuur
Het is nog altijd een bewoond klooster: zolang je bezoek duurt, zijn er nonnen aan de andere kant van de muur.
Hoe je het bezoekt en waarmee je het combineert
Dit moet je weten voordat je gaat: toegang is alleen met een rondleiding, in kleine groepen en op vaste tijden, en binnen mag je niet fotograferen. Een gewoon kaartje kost rond 8 euro en op bepaalde middaguren zijn er gratis tijdsloten voor EU-burgers. Koop online, want er kunnen maar weinig mensen tegelijk in en in het hoogseizoen is het dagen van tevoren uitverkocht. Reken op ruim een uur voor het bezoek.
Het ligt midden in het centrum, op vijf minuten van de Puerta del Sol en op nog eens vijf van de Plaza del Callao, dus het past in elke route. De natuurlijke combinatie gaat naar het westen: Descalzas, Teatro Real, Plaza de Oriente, Koninklijk Paleis en Almudenakathedraal, allemaal op een rechte lijn en binnen een kilometer.
Interesseert deze laag van het Madrid van de Habsburgers je – de koninklijke kloosters, de vrouwen van het hof, de paleizen die er niet als paleis uitzien –, dan omvat de route “Historisch en Koninklijk Madrid” van Viavoy het bezoek binnen in de Descalzas, verteld door een lokale gids, en loopt ze daarna verder door het Madrid van de Habsburgers tot aan de Plaza Mayor.
Veelgestelde vragen
Wie was Johanna van Oostenrijk, de stichteres?
Een vrouw met een loodzwaar leven. Ze trouwden haar piepjong uit aan de kroonprins van Portugal, en hij stierf terwijl hij haar zwanger achterliet; ze bracht een zoon ter wereld, de latere koning don Sebastiaan, en na een paar weken werd ze naar Spanje teruggeroepen om te regeren. Ze moest de baby daar achterlaten en zag hem nooit meer terug. En hier komt het ongelooflijke: ze was de enige vrouw die in de hele geschiedenis werd toegelaten tot de Sociëteit van Jezus, de jezuïeten, in het geheim en onder een mannennaam. Een clandestiene jezuïet van koninklijken bloede.
Heeft hier nog een andere machtige vrouw gewoond?
Velen, maar een schittert in het bijzonder: keizerin Maria, een andere dochter van Karel V, die keizerin van heel Midden-Europa was geweest. Toen ze weduwe werd, liet ze alles achter en trok ze zich terug binnen deze muren met een gevolg van hofdames, en hier stierf ze. Stel je het niveau voor: onder dit zelfde dak leefden de stichteres, dochter van een keizer, en een keizerin die was teruggekeerd naar eenvoud. Het was geen gewoon klooster, het was bijna een geheim hof van vrouwen van keizerlijk bloed.
