To chyba najczęściej fotografowany zakątek dzielnicy Santa Cruz, a zarazem jeden z najbardziej zwodniczych: plac, który wygląda na średniowieczny, w obecnej postaci ma niewiele ponad sto lat. Drzewka pomarańczowe, ławki z azulejos, fontanna pośrodku, latarnie z kutego żelaza i prawie zawsze gitara grająca w którymś rogu. Wszystko tu jest pomyślane tak, żebyś usiadł, i choć raz warto posłuchać: ceramiczne ławki są właśnie po to, a najlepszy plan na Doña Elvira to posiedzieć bez ruchu dwadzieścia minut.
Corral de comedias pod drzewkami pomarańczowymi
Zanim powstał tu plac, ta działka była dziedzińcem domu książąt Béjar i działał na niej jeden z sewilskich corrales de comedias – teatrów pod gołym niebem, w których grano na podeście, a publiczność stała na dziedzińcu, sąsiedzi zaś wychylali się z balkonów. Właśnie w takich miejscach hiszpański teatr Złotego Wieku stał się zawodowy.
Przez sceny tego rodzaju przewinął się Lope de Rueda, rodem z Sewilli, z zawodu złotobijca i ojciec teatru wędrownego w Hiszpanii, którego Cervantes z podziwem wspominał z dzieciństwa. Sewilla była w tamtych latach teatralną stolicą pierwszej rangi, po prostu dlatego, że była najbogatszym i najludniejszym miastem królestwa.
Nazwa placu nie pochodzi z fikcji, choć wielu tak sądzi: to nie Doña Elvira oszukana przez Don Juana, która w operze Mozarta ściga uwodziciela przez pół przedstawienia, lecz Elvira de Ayala, córka kanclerza Pedra Lópeza de Ayala, która miała tu swój pałac po otrzymaniu gruntów dawnej dzielnicy żydowskiej. Cały plac jest w gruncie rzeczy dekoracją postawioną na dekoracji.
Dzielnica wymyślona w 1929 roku
Warto to wiedzieć, żeby dobrze patrzeć: Santa Cruz, które widzisz, to nie nienaruszona średniowieczna dzielnica żydowska, tylko jej reinterpretacja. Od 1911 roku do lat dwudziestych, z Wystawą Iberoamerykańską 1929 roku na horyzoncie, architekt Juan Talavera y Heredia i miejscy urbaniści przerobili dzielnicę: pobielono fasady, posadzono drzewka pomarańczowe, zamontowano kraty, donice i azulejos, a w miejscach, gdzie stały domy, otwarto place.
Za to układ ulic jest naprawdę stary: kręte uliczki, nagłe załamania, ślepe zaułki i niemożliwe szerokości pochodzą wprost z islamskiej tkanki miasta i z późniejszej dzielnicy żydowskiej. Średniowiecze jest w planie; malowniczość – w makijażu.
Na Doña Elvira widać to wyraźnie. Ławki z azulejos z Triany, fontanna, bruk i latarnie pochodzą z tamtego czasu i sprawdzają się tak dobrze, że dziś nikt ich nie kwestionuje. To rzadki przypadek romantycznej restauracji, która okazała się prawdziwsza od oryginału.
Nie do przegapienia
Ławki z azulejos
Ceramika z Triany z początku XX wieku, ustawiona po to, żebyś usiadł. Posłuchaj ich.
Corral de comedias
W Złotym Wieku był tu teatr pod gołym niebem, z widzami na stojąco i sąsiadami na balkonach.
Dzielnica wymyślona na nowo
Malowniczy wygląd powstał z myślą o Wystawie 1929 roku: bielone ściany, drzewka pomarańczowe i kraty w komplecie.
To nie ta od Don Juana
Elvira de Ayala, prawdziwa szlachcianka, użycza imienia najprawdziwszemu zakątkowi dzielnicy.
Jak to wpasować w zwiedzanie Sewilli
Doña Elvira leży w samym środku labiryntu. Minutę stąd masz Hospital de los Venerables i calle Susona; dwie minuty – Plaza de Santa Cruz i Callejón del Agua, przytulony do muru pałacu Alcázar.
Całą dzielnicę obchodzi się w dobrą godzinę, ale działa to tylko wtedy, gdy się zgubisz: nie ma żadnej logicznej trasy, a wszystkie zaułki w końcu wychodzą w jakimś znajomym miejscu. W Santa Cruz zgubienie się nie jest problemem, tylko planem.
Uczciwe ostrzeżenie: między jedenastą a szóstą plac jest pełny, a okoliczne ogródki kawiarniane każą sobie płacić za widok. Przyjdź z samego rana albo po dziewiątej wieczorem, kiedy dzielnica pustoszeje, a latarnie rozświetlają pobielone fasady. To zupełnie inne miasto.
Najczęstsze pytania
A kim była ta Doña Elvira?
W legendzie o Don Juanie Doña Elvira to jedna z kobiet, które uwodziciel uwodzi, a potem porzuca; może pamiętasz ją jako Donnę Elvirę z opery Mozarta, która ściga go zraniona przez pół przedstawienia, wśród wyrzutów i arii. Postać czysto teatralna, owszem, ale zobacz, jak dobrze to imię pasuje do tego tak sewilskiego zakątka.
Kim był ten Lope de Rueda?
Sewilczykiem, który zaczynał od kucia złota, jako rzemieślnik, a skończył jako ojciec hiszpańskiego teatru zawodowego. Założył jedną z pierwszych trup, które jeździły od wsi do wsi ze swoim wozem i kurtynami, i sam w nich grał. Podziwiał go tak bardzo sam Cervantes, że na starość go chwalił, wspominając, jak jako dziecko widział go na scenie. To, że jego kariera wystartowała na skromnej scenie z desek, takiej jak ta, która tu stała, to nie byle co dla tego placyku.
