Madrid · Co zobaczyć

La Tabacalera

Ogromny budynek ze szlachetnego kamienia z olbrzymią bramą, który nie pasuje do okolicznych domków: to dawna Królewska Fabryka Tytoniu w Madrycie, gdzie przez ponad dwa stulecia tysiące kobiet – słynne cigarreras – ręcznie skręcały cygara i zorganizowały się wcześniej niż niemal jakakolwiek inna grupa robotników w Hiszpanii. Dziś część budynku to samorządne centrum społeczne i przestrzeń sztuki, co rozumiesz, gdy tylko przekroczysz bramę: ściany od podłogi po sufit pokrywają murale, warstwa na warstwie, w eksplozji graffiti, które odnawia się bez przerwy.

Od kart i okowity do cygar

Budynek wzniesiono pod koniec XVIII wieku z rozkazu Karola III, ale nie jako fabrykę tytoniu: powstał jako Królewska Fabryka Okowity i Kart do Gry. Destylowano tu trunki i wyrabiano talie kart. Dopiero w 1809 roku, gdy na tronie zasiadał Józef Bonaparte, przekształcono go w fabrykę tytoniu, która od razu ruszyła z mniej więcej ośmiuset cigarreras. Od kart i okowity do cygar, w tych samych murach.

To, co przyszło potem, jest jedną z najważniejszych historii robotniczych Madrytu. Cigarreras było w końcu tysiące; pracowały w gigantycznych halach według własnych zasad, miały własny żłobek i żelazną solidarność. Należały do pierwszych zorganizowanych robotnic w Hiszpanii: kobiety, które miały głos w czasach, gdy nie dawano go żadnej.

Gdy w XIX wieku zaczęły się pojawiać maszyny do skręcania, zagrażające ich miejscom pracy, nie milczały: dochodziło do głośnych protestów i zdarzeń, w których rzucały się na maszyny z pięściami, żeby je zatrzymać. Niejeden majster je szanował, żeby nie powiedzieć, że trochę się ich bał. Dlatego cigarreras stały się niemal legendą robotniczego Madrytu i pojawiają się w ówczesnej literaturze i zarzueli.

Centrum społeczne i murale

Fabrykę zamknięto w XX wieku i budynek przez lata był niewykorzystany. W 2010 roku część oddano sąsiedzkiemu projektowi samorządnemu i od tamtej pory działa tu centrum społeczne z warsztatami, ogródkami, zajęciami dla społeczności i przede wszystkim sztuką uliczną. Przekraczasz bramę i trafiasz na dziedzińce i hale z muralami od podłogi po sufit, które bez przerwy się zamalowuje i maluje od nowa: żadna wizyta nie jest taka sama.

Pachnie farbą, wilgocią starego budynku i kawą z prowizorycznego baru. Niezwykłe jest to zderzenie: królewska fabryka z XVIII wieku zamieniona w najswobodniejsze płótno dzielnicy. Wejdź, przejdź się po dziedzińcach, zajrzyj do warsztatów. Nikt niczego od ciebie nie będzie chciał. Tutaj sztuka należy do każdego, kto przechodzi.

W innej części budynku mieszczą się prowadzone przez instytucje publiczne przestrzenie wystawowe, które pokazują fotografię i sztukę współczesną przy bezpłatnym wstępie. Pod jednym dachem współistnieją więc dwa bardzo różne modele i to współistnienie jest częścią tego, co czyni to miejsce ciekawym.

Praktyczna uwaga: ponieważ to przestrzeń samorządna, godziny otwarcia się zmieniają, a niektóre strefy mogą być zamknięte w zależności od tego, co się dzieje. To nie muzeum: to żywy budynek ze wszystkimi zaletami i wadami, jakie to niesie.

Nie do przegapienia

Dziedzińce z muralami

Graffiti od podłogi po sufit, wciąż malowane od nowa: żadna wizyta nie jest taka sama.

Pamięć o cigarreras

Tysiące robotnic zorganizowanych wcześniej niż niemal jakakolwiek inna grupa robotników w Hiszpanii.

Brama z XVIII wieku

Fasada królewskiej fabryki, która zaczynała od okowity i kart do gry, a nie od tytoniu.

Sale wystawowe

Publicznie prowadzone wystawy fotografii i sztuki współczesnej, z bezpłatnym wstępem, pod tym samym dachem.

Jak to wpleść w spacer po Lavapiés

La Tabacalera stoi przy calle Embajadores, arterii, która biegnie prosto w dół na południe i sama w sobie jest galerią sztuki ulicznej pod gołym niebem. Idąc w górę, w pięć minut dojdziesz do Mercado de San Fernando i Plaza de Lavapiés; idąc w dół – do La Casa Encendida i obwodnicy. A na zachód, dziesięć minut stąd, jest Ribera de Curtidores: w niedzielne poranki targ Rastro sięga niemal do samej bramy.

Idealne połączenie na niedzielę wygląda dokładnie tak: Rastro z samego rana, La Tabacalera w połowie przedpołudnia, żeby zwolnić tempo wśród murali, a potem wermut w La Latina albo na Calle de Argumosa. To jeden z najlepszych bezpłatnych pomysłów na czas w Madrycie.

Jeśli chcesz zrozumieć dzielnicę wokół budynku – dlaczego mieszkają tu obok siebie ludzie ponad osiemdziesięciu narodowości, czym były corralas (kamienice z galeriami wokół dziedzińca), skąd pochodzi nazwa Lavapiés – trasa Viavoy „Wielokulturowy Lavapiés” przechodzi tędy, a lokalny przewodnik opowiada ci o wszystkim, gdy idziesz, w twoim tempie i bez internetu.

Najczęstsze pytania

Czy zawsze była fabryką tytoniu?

Otóż nie, i w tym cała ciekawostka. Wzniesiono ją pod koniec osiemnastego wieku, z rozkazu Karola III, jako Królewską Fabrykę Okowity i Kart do Gry; czyli destylowano tu trunki i robiono talie kart. Dopiero w 1809 roku, gdy na tronie zasiadał Józef Bonaparte, brat Napoleona, przekształcono ją w fabrykę tytoniu… która od razu ruszyła z mniej więcej ośmiuset cigarreras. Od kart i okowity do cygar, w tych samych murach.

Czy to prawda, że cigarreras się buntowały?

I to jak. Kiedy w dziewiętnastym wieku zaczęły się pojawiać maszyny do skręcania, zagrażające ich miejscom pracy, nie milczały: dochodziło do głośnych protestów, a nawet do zdarzeń, w których rzucały się na maszyny z pięściami, żeby je zatrzymać. Niejeden majster je szanował, żeby nie powiedzieć, że trochę się ich bał. Dlatego cigarreras stały się niemal legendą robotniczego Madrytu.

Odkryj Madrid i słuchaj we własnym tempie

Zwiedzaj z lokalnymi przewodnikami, we własnym tempie i offline.

Aplikacja Viavoy

Inne miejsca w Madrid

Manuela Malasaña

Mercado de San Fernando

Mercado de San Miguel

Muzeum Prado

Muzeum Reina Sofía

Muzeum Thyssen-Bornemisza