Bilbao la Vieja i San Francisco: od portu do nieba
Górnicza i robotnicza okolica na lewym brzegu, dziś dzielnica sztuki. Spacer, który zaczyna się na nabrzeżu, którędy spływało żelazo, a kończy na górze, w bazylice Begoña.
Przejście przez most San Antón to dwie minuty i zmiana świata. Na przeciwległym brzegu jest pocztówkowe Bilbao; na tym – dzielnica zbudowana dla ludzi, którzy pracowali w kopalniach i w porcie, i która przeszła bardzo ciężkie dziesięciolecia, gdy przemysł odszedł. Dziś to najbardziej wymieszana część miasta, z najbardziej niezależną sceną artystyczną, i wciąż ma swoje napięcia, których nie ukrywa.
Publiczna winda Begoña, z wejściem od calle Esperanza, pokonuje różnicę wysokości do bazyliki w niecałą minutę. To zwykły transport miejski, a prawie nikt z przyjezdnych nie wie, że istnieje.
Nabrzeże, którędy spływało żelazo
Od portu rzecznego do dzielnicy sztuki.
Nabrzeże Marzana zaczyna się przy moście San Antón, a kończy przy moście Ribera, i ten odcinek jest dokładnie historyczną granicą między starym Bilbao a tym, które przyszło później. Wiek temu była tu nieustanna harówka: barki wyładowane rudą, dokerzy, dźwigi i hałas portu rzecznego pracującego pełną parą.
Bilbao mogło być wielkim portem, nie leżąc na wybrzeżu, dlatego że ría Nervión (estuarium) to woda rzeczna zmieszana z morską, która podnosi się i opada z pływami dwa razy dziennie. Statki wpływały w górę z przypływem i rozładowywały się w samym centrum miasta. Ruda z kopalń prowincji Bizkaia wypływała stąd do Anglii.
Kiedy działalność przeniosła się w dół rzeki, te lokale na parterze opustoszały i potaniały, a to przyciągnęło to, co zawsze: pracownie artystów, małe galerie, wydawnictwa, kluby muzyczne. Proces był spontaniczny, nie planowany odgórnie, i dlatego ma zupełnie inną fakturę niż Abandoibarra.
Dziś przy murku są ogródki z Casco Viejo tuż naprzeciwko i to chyba najlepsze miejsce w mieście, żeby nic nie robić i patrzeć, jak płynie woda.
Serce tak zwanej dzielnicy sztuki, z galeriami i małymi lokalami w dawnych portowych parterach. Gdy przemysł pracował pełną parą, Nervión stał się jedną z najbardziej zanieczyszczonych rzek Europy; oczyszczanie ruszyło w latach osiemdziesiątych i dziś w korycie znów jest życie.
Najbardziej wymieszana ulica Bilbao, ze sklepami z pół tuzina krajów, i ta, która najlepiej opowiada, czym była ta dzielnica przez ostatnie pięćdziesiąt lat. Przeszła bardzo ciężkie czasy i wciąż ma swoje kontrasty, ale jest też najbardziej żywą ulicą miasta.
Wielkoformatowe murale rozsiane po ślepych ścianach dzielnicy, wiele z nich zrodzonych z inicjatyw mieszkańców, a nie z instytucjonalnych festiwali. Obejdziesz je w pół godziny, a są częścią tego, jak ta okolica odbudowuje własny wizerunek.
Nazwa Bilbao la Vieja, czyli „Stare Bilbao”, jest myląca, bo to nie jest dawne Bilbao: średniowieczne miasto leży naprzeciwko. Były tu za to kopalnie żelaza, eksploatowane na zboczu od bardzo dawna, i stąd pochodzi nazwa, związana z robotami górniczymi, które zajmowały tę stronę doliny.
Kiedy w XIX wieku ruszył przemysł ciężki, dzielnica zapełniła się domami robotniczymi, stawianymi w pośpiechu i tanio na zboczu, dla ludzi, którzy przyjeżdżali do pracy z całej Hiszpanii. Gęsta zabudowa, brak usług i trudne ukształtowanie terenu naznaczyły to miejsce na całe pokolenia.
Restrukturyzacja przemysłu w latach osiemdziesiątych uderzyła tu mocniej niż gdziekolwiek indziej w mieście, a do utraty pracy doszły degradacja zabudowy i narkotyki, które dzielnica ciągnęła za sobą latami. Opowiedzenie o tym jest częścią jej zrozumienia, a mieszkańcy mówią o tym bez ogródek.
Odrodzenie było powolne, oddolne i znacznie mniej fotogeniczne niż na drugim brzegu. Dziś żyją tu obok siebie dawni mieszkańcy, społeczności migrantów z pół tuzina krajów i środowisko artystyczne, z normalnymi tarciami dzielnicy, która zyskuje na wartości.
Podejście do Begoñi
Spacer kończy się na górze, a kontrast z punktem wyjścia jest w nim najlepszy. Bazylika Begoña wieńczy wzgórze nad Casco Viejo, w miejscu, gdzie według tradycji ponad pięć wieków temu objawiła się Matka Boża, i jest najbardziej ukochaną świątynią miasta.
Mieszkańcy Bilbao nazywają ją domem Amatxu, Mateczki, i nie jest to pobożna formułka, tylko zwykły sposób mówienia o patronce. Gotycki korpus wznoszono między 1511 a 1621 rokiem, a neogotycką wieżę ukończono w 1928 roku: dobre cztery wieki między podstawą a zwieńczeniem.
Na górę prowadzą dwie drogi. Historyczna to Calzadas de Mallona, schody liczące ponad trzysta stopni, które zaczynają się przy plaza de Unamuno i którymi wspinały się całe pokolenia. Wygodna to publiczna winda z calle Esperanza, która pokonuje różnicę wysokości w niecałą minutę.
Najlepiej sprawdza się wjazd windą i zejście po Calzadas, które w dół są przyjemnością i wychodzą prosto na Casco Viejo. Od nabrzeża do bazyliki cały spacer zajmuje dobrą godzinę i żaden inny w Bilbao nie przechodzi przez tyle warstw miasta.
Tytuł bazyliki nadał jej papież w 1908 roku, uznając wieki pielgrzymek. To tu w 1942 roku doszło do tak zwanych Sucesos de Begoña, zamachu granatami przy wyjściu z karlistowskiej uroczystości, który wywołał poważny kryzys wewnętrzny w samym reżimie frankistowskim.
Secesyjna perła z 1902 roku z fasadą z żelaza i wielobarwnego szkła, dzieło Severina Achúcarra, jednego z inżynierów Ensanche, dzielnicy o szachownicowym układzie ulic. To czynny dworzec kolejowy, a mnóstwo ludzi przechodzi obok, nie podnosząc wzroku, żeby go zobaczyć.
Dlaczego nazywa się Bilbao la Vieja, skoro stare miasto jest naprzeciwko?
Nazwa nie odnosi się do wieku dzielnicy jako ośrodka miejskiego, lecz do robót górniczych, które prowadzono na tym zboczu od bardzo dawna. Średniowieczne miasto z Siete Calles (Siedem Ulic) leży na przeciwległym brzegu. To bardzo częste nieporozumienie i nazwa myli prawie wszystkich.
Czy dzielnica jest bezpieczna?
To żywa dzielnica, z bardzo zróżnicowaną ludnością i kontrastami, których nie ukrywa. Po restrukturyzacji przemysłu przez lata zmagała się z degradacją zabudowy i ta przeszłość jest częścią jej najnowszej historii. Dziś zwykła trasa – nabrzeże Marzana, San Francisco, podejście do Begoñi – jest uczęszczana i zwyczajna, przy ostrożności jak w każdej miejskiej okolicy.
Jak dostać się do bazyliki Begoña?
Są dwa sposoby. Calzadas de Mallona, schody liczące ponad trzysta stopni, które zaczynają się przy plaza de Unamuno: to droga historyczna. I publiczna winda z wejściem od calle Esperanza, która pokonuje różnicę wysokości w niecałą minutę i jest zwykłym transportem miejskim. Najlepiej wjechać windą i zejść pieszo.
Co to jest dzielnica sztuki?
Tak nazywa się skupisko galerii, pracowni artystów, wydawnictw i klubów muzycznych, które zajęły dawne portowe partery nabrzeża Marzana, kiedy opustoszały i potaniały. Był to proces spontaniczny, nieplanowany, i dlatego ma inną fakturę niż rewitalizacja Abandoibarry.
Ile czasu zajmuje cały spacer od początku do końca?
Dobrą godzinę od nabrzeża Marzana do bazyliki Begoña, z przystankami na obejrzenie murali i calle San Francisco. Jeśli dodasz czas w ogródkach nad nabrzeżem albo rundę po barach z pintxos, wychodzi plan na pół popołudnia. To trasa po Bilbao, która przechodzi przez najwięcej różnych warstw miasta.
Czy warto, jeśli mam tylko dwa dni?
Tak, i świetnie sprawdza się jako plan zastępczy, gdy jest mgła i nie ma sensu wjeżdżać na Artxandę. To część Bilbao najmniej podobna do pocztówki i ta, która najlepiej wyjaśnia, skąd wzięły się pieniądze, które zbudowały całą resztę. Do tego jest dwie minuty od Casco Viejo.
Informacje praktyczne
GdzieLewy brzeg ría, naprzeciwko Casco Viejo. Przechodzi się mostem San Antón.
DojazdMetro Casco Viejo i przejście przez most, 2 minuty.
Ile czasuDobra godzina od nabrzeża do bazyliki, z przystankami.
Podejście do BegoñiPubliczna winda z calle Esperanza albo Calzadas de Mallona, ponad 300 stopni.
JedzenieOgródki przy murku nabrzeża Marzana. Mniej turystyczny szlak pintxos.
UwagaTo żywa dzielnica pełna kontrastów, a nie muzealny skansen.
Na mapie
🎧 Z Viavoy
Spaceruj po Bilbao i słuchaj we własnym tempie
Pobierz Viavoy i zwiedzaj Bilbao offline, kiedy chcesz.