Jej wieża jest prawdopodobnie najpiękniejszą z wież w stylu mudéjar w Saragossie: ośmioboczna, ceglana, z płycinami plecionki i glazurowanej ceramiki, które pokrywają cały trzon, i ze zwieńczeniem, które ją koronuje, nie łamiąc rytmu. Góruje nad dzielnicą starego miasta, która zachowała średniowieczny układ ulic praktycznie nienaruszony.
Cegła jako język
Aragoński mudéjar narodził się z ograniczenia materiałowego: w dolinie Ebro nie ma w pobliżu kamieniołomów dobrego kamienia, więc mistrzowie budowlani – budowniczowie wywodzący się z tradycji mauretańskiej, którzy pracowali dalej po chrześcijańskim podboju – rozwinęli kompletny język dekoracyjny oparty na cegle.
Technika polega na układaniu cegieł wypukło, tak by wystawały z płaszczyzny muru, a światło padające z ukosa rzucało cień, a wraz z nim rysunek. Do tego dochodzą zielone i białe glazurowane azulejos wpuszczone we wnęki. Cały efekt osiągnięto najtańszym materiałem, jaki istnieje.
Na tej wieży widać kilka płycin z różnymi motywami: romby, ośmioramienną plecionkę, ślepe arkadki i fryzy, ułożone jedne nad drugimi w kolejnych pasach, w miarę jak wzrok idzie w górę. To praktycznie katalog repertuaru aragońskiego mudéjaru na jednym trzonie.
Dzielnica wokół niej
La Magdalena to jedna z najstarszych dzielnic starego miasta i zachowała średniowieczny układ: wąskie uliczki, nagłe zakręty, małe placyki i tkankę, która kontrastuje z monumentalną skalą Plaza del Pilar, pięć minut stąd.
To także dzielnica z najbardziej alternatywnym życiem w mieście, z małymi lokalami, sztuką uliczną na ścianach szczytowych, księgarniami i młodymi mieszkańcami, często studentami. Właśnie to połączenie średniowiecznego układu ulic i współczesnej atmosfery sprawia, że warto ją przemierzyć.
W tej samej dzielnicy jest Muzeum Teatru Caesaraugusty, największa rzymska pozostałość w mieście, odkryta w 1972 roku pod tymi właśnie kwartałami. Nakładanie się warstw – rzymskiej, mudéjar, średniowiecznej, dzisiejszej – czuje się, przechodząc zaledwie kilka metrów.
Nie do przegapienia
Rysunek tworzy cień
Cegłę układa się wypukło, żeby światło padające z ukosa wydobyło motyw. Dlatego w południe wieża robi się płaska.
Katalog na jednym trzonie
Romby, ośmioramienna plecionka, ślepe arkadki i fryzy w kolejnych pasach: niemal cały repertuar aragońskiego mudéjaru.
Narodził się z ograniczenia
W dolinie Ebro nie ma dobrego kamienia, więc mistrzowie budowlani tworzyli pierwszorzędną architekturę z najtańszego materiału.
Dzielnica zachowała układ
Wąskie średniowieczne uliczki i małe placyki, z alternatywnym życiem i sztuką uliczną. Kontrast ze skalą Pilar.
Jak to wpasować w zwiedzanie Saragossy
Leży na wschodnim krańcu starego miasta, pięć minut od Plaza del Pilar i dwie od teatru rzymskiego. To najprzyjemniejsza część centrum na spacer bez zabytków dookoła.
Wnętrze ma bardzo ograniczone godziny otwarcia, związane z nabożeństwami, i łatwo trafić na zamknięte drzwi, więc w praktyce zwiedza się z zewnątrz: obejdź wieżę, popatrz na nią z placu i idź dalej. Warto to zrobić przy świetle padającym z ukosa, bo wtedy rysunek cegły daje się odczytać.
Razem z kościołem San Pablo, na przeciwległym krańcu starego miasta, tworzy parę wież w stylu mudéjar, których w tym mieście nie wolno przegapić. Tylko wieża San Pablo jest wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa, a obie umykają uwadze większości zwiedzających.
Najczęstsze pytania
Co znaczy to słowo, mudéjar?
To piękne i trochę smutne słowo arabskie: mudayyan, które znaczy mniej więcej „ten, któremu pozwolono zostać”, oswojony. Tak nazywano muzułmanów, którzy po chrześcijańskim podboju zostali tu, zachowując swoją wiarę i zwyczaje. A przede wszystkim swój fach, bo nikt nie stawiał murów z cegły tak jak oni. Chrześcijańscy panowie zamawiali u nich kościoły, a oni pokrywali je geometrią meczetu. Cała ta sztuka rodzi się z tego niezwykłego współżycia: chrześcijańskie wieże zbudowane rękami, które modliły się inaczej.
Dlaczego z cegły, a nie z kamienia?
Z czystej geografii, i w tym tkwi geniusz. W dolinie Ebro nie ma pod ręką dobrych kamieniołomów, ale gliny na cegłę jest aż do znudzenia. I tak to, co gdzie indziej byłoby oznaką biedy, tu stało się sztuką: mistrzowie budowlani nauczyli się bawić cegłą jak koronką, układając ją na tysiąc sposobów, żeby światło rysowało cienie, i ubierali ją w glazurowaną ceramikę, żeby dodać jej koloru. Zamienić najskromniejszy materiał w klejnot: oto mudéjar w jednym zdaniu.
