Jej wieża jest krzywa. Jest ceglana, ośmioboczna, w stylu mudéjar i wyraźnie przechyla się, gdy patrzysz z Plaza del Pilar, na której zachodnim krańcu stoi kościół. Przechył nie jest złudzeniem optycznym ani kaprysem budowniczych: wynika z gruntu i trwa od stuleci, a budynek się nie zawalił.
Krzywa wieża z cegły
Odchylenie od pionu bierze się z podłoża: wieżę wzniesiono blisko dawnego koryta Ebro, na miękkich i nierównych gruntach aluwialnych, a nierównomierne osiadanie fundamentów z czasem ją przechyliło. To ten sam mechanizm, który stoi za słynnym przypadkiem Pizy, tylko w innej skali.
Wieża jest w stylu mudéjar, z XVI wieku, na planie ośmioboku, z dekoracją z cegły układanej wypukło, choć skromniejszą niż na wieżach La Magdalena czy San Pablo. Zachowano ją, gdy kościół przebudowano w stylu barokowym, więc całość łączy dwie wyraźnie różne epoki.
Warto obejrzeć ją z kilku miejsc na placu, bo wrażenie przechyłu bardzo zmienia się zależnie od kąta: z niektórych punktów ledwie go widać, z innych jest oczywisty, a nawet niepokojący. Najlepszy punkt jest od strony wieży Zuda.
Zakon rycerski z Ziemi Świętej
Pełna nazwa, San Juan de los Panetes, łączy dwie rzeczy. San Juan odsyła do Zakonu Szpitala św. Jana Jerozolimskiego, czyli joannitów, jednego z wielkich zakonów rycerskich zrodzonych z wypraw krzyżowych, który miał tu swoją komandorię.
Joannici otrzymali ogromne posiadłości w Aragonii po zdobyciu Saragossy w 1118 roku, po części dzięki słynnemu testamentowi Alfonsa I Wojownika, który zapisał swoje królestwo zakonom rycerskim z Ziemi Świętej. Testamentu nigdy nie wykonano, ale zostawił zakonom pokaźny majątek w dolinie Ebro.
A „Panetes” wyjaśnia się znacznie bardziej domowo: nazwa pochodzi od małych bochenków chleba, które rozdawano tu ubogim, w tradycji dobroczynnej związanej z zakonem. Nazwa miejsca, w której krzyżują się wyprawy krzyżowe i jałmużna z chleba.
Nie do przegapienia
Wieża jest krzywa
Z powodu nierównomiernego osiadania fundamentów na gruntach aluwialnych, blisko dawnego koryta Ebro.
Zmienia się zależnie od kąta
Z niektórych miejsc na placu ledwie go widać, z innych jest oczywisty. Najlepszy punkt jest od strony wieży Zuda.
Należał do joannitów
Zakonu rycerskiego zrodzonego z wypraw krzyżowych, który otrzymał ogromne posiadłości w Aragonii po zdobyciu miasta w 1118 roku.
„Panetes” od bochenków chleba
Tych, które rozdawano tu ubogim. Nazwa miejsca, w której krzyżują się wyprawy krzyżowe i jałmużna z chleba.
Jak to wpasować w zwiedzanie Saragossy
Stoi na zachodnim krańcu Plaza del Pilar, obok wieży Zuda i murów rzymskich. To wejście na plac, jeśli przychodzisz od strony Mercado Central.
Wnętrze ma bardzo ograniczone godziny otwarcia, związane z nabożeństwami, i łatwo trafić na zamknięte drzwi. Wieżę, bo to ją trzeba zobaczyć, podziwia się z placu o każdej porze i bez wchodzenia do środka.
To pięciominutowy przystanek, który naturalnie łączy się z bezpłatnym punktem widokowym na wieży Zuda, minutę stąd, skąd zresztą przechył wieży widać z góry całkiem wyraźnie.
Najczęstsze pytania
Co robił tu zakon z Ziemi Świętej?
To przedziwny spadek. Kiedy Alfons I Wojownik zmarł bezdzietnie, zapisał w testamencie, ni mniej, ni więcej, całe swoje królestwo trzem wielkim zakonom rycerskim Ziemi Świętej: templariuszom, joannitom i bożogrobcom. Jego możni odmówili wykonania takiego szaleństwa, ale zakony ostatecznie dostały ziemie, domy i kościoły w całej Aragonii, i ten był jednym z nich.
