Dyskretna fasada przy nijakiej ulicy w dzielnicy Velluters, a za nią siedziba cechu, który uczynił Walencję bogatą. Tutaj przez stulecia rządzili mistrzowie tkacze jedwabiu, w dzielnicy, w której stały krosna – velluter znaczy tkacz aksamitu – i tutaj przechowuje się archiwum, ceramiczną posadzkę z XVIII wieku i krosna. Całe bogactwo, którym obracano w Lonji, powstawało, nitka po nitce, na tych ulicach.
Cech w randze kolegium
Budynek pochodzi z XV wieku i był siedzibą cechu velluters, tkaczy aksamitu, który w 1686 roku uzyskał rangę Colegio del Arte Mayor de la Seda, czyli Kolegium Wyższej Sztuki Jedwabiu. „Arte Mayor” odróżniało mistrzów najcieńszych i najbardziej złożonych jedwabi od prac pośledniejszych; „Colegio” było rangą niemal uniwersytecką, z prawem egzaminowania i nadawania tytułów.
W okresie świetności, między XV a XVIII wiekiem, w Walencji pracowały tysiące krosien, a jej jedwabie ubierały królów i ołtarze w pół Europy. Miasto nie tylko tkało: uprawiało morwy, hodowało jedwabniki i przędło nić, czyli kontrolowało cały łańcuch.
Koniec nadszedł z dwóch stron naraz. W połowie XIX wieku epidemia zwana pebryną zdziesiątkowała jedwabniki w całej Europie – była tak groźna, że osobiście badał ją Louis Pasteur – a jednocześnie industrializacja włókiennictwa sprawiła, że ręczne krosno przestało się opłacać. W ciągu kilku dziesięcioleci zgasło rzemiosło liczące pięć stuleci.
Co zobaczysz w środku
Element, który zaskakuje wszystkich, to posadzka. Sala Sławy na piętrze reprezentacyjnym jest wyłożona walenckimi płytkami azulejos z XVIII wieku, które przedstawiają alegorię sławy, i jest w znakomitym stanie. Chodzi się po niej po ochronnej płycie: to dosłownie obraz na podłodze.
W salach z krosnami zachowały się kompletne maszyny tkackie, w tym działające krosno do aksamitu, oraz karty perforowane systemu Jacquarda: dziurkowane paski tektury, które programowały wzór tkaniny. To bezpośredni przodek programowania komputerowego, a zobaczenie go w oryginalnym otoczeniu ma w sobie sporo uroku.
Muzeum przechowuje też archiwum cechu – księgi egzaminów, statuty, wzorniki – i kolekcję tkanin. Zwiedzanie jest krótkie, dobra godzina, i należy do najlepiej objaśnionych w Walencji.
Nie do przegapienia
Posadzka Sali Sławy
Walenckie azulejos z XVIII wieku z pełną alegorią. Obraz, po którym się chodzi.
Karty perforowane Jacquarda
Dziurkowane kartony, które programowały wzór tkaniny: bezpośredni przodek oprogramowania.
Pebryna
Epidemia, która zabiła europejskie jedwabniki. Badał ją Pasteur, a ona położyła kres rzemiosłu.
Velluters
Dzielnica wzięła nazwę od velluters, tkaczy aksamitu. Nazwa to zawód.
Jak to wpleść w zwiedzanie Walencji
Leży w Velluters, dzielnicy tkaczy, dziesięć minut od Lonji i Mercado Central. To mniej turystyczna część starego miasta, nierówno odnowiona, i warto się tu przejść właśnie dlatego.
Połączenie, które nadaje wszystkiemu sens, to zwiedzić oba budynki tego samego dnia: tutaj jedwab wytwarzano, a tam nim handlowano. Lonja bez tego muzeum to piękny budynek; z nim rozumiesz, skąd pochodziły pieniądze, które ją wzniosły.
I uwaga do kalendarza: podczas Ofrendy w czasie Fallas falleras, uczestniczki święta w tradycyjnych strojach, noszą jedwabne suknie tkane według tych samych wzorów, a niektóre walenckie warsztaty tkackie wciąż je produkują. Rzemiosło nie umarło do końca: przetrwało dzięki świętu.
Najczęstsze pytania
Dlaczego „Colegio” i „Arte Mayor”?
Bo to nie był byle jaki cech. „Arte Mayor” wyróżniało mistrzów tkających najdelikatniejsze i najbardziej złożone jedwabie, elitę zawodu, w odróżnieniu od prac pośledniejszych. A „Colegio” to ranga, którą nadał mu król Karol Drugi w 1686 roku, wynosząc go królewskim przywilejem do rangi korporacji z własnymi prawami i własną dumą. Krótko mówiąc: to był dom najlepszych w branży, i chcieli, żeby było to widać od progu.
Co naprawdę wykończyło walencki jedwab?
Ta zaraza miała nazwę: pebryna, choroba, która atakowała same jedwabniki. I zobacz, jakie powiązanie: była tak groźna dla całej Europy, że nie kto inny jak Louis Pasteur, ten od szczepionek, spędził lata na jej badaniu, żeby ocalić francuskie jedwabnictwo. W Walencji maleńki mikrob zadał ostateczny cios wiekom krosien, które ubierały królów. Czasem historii nie zmieniają armie, tylko stworzonko, którego nie widać gołym okiem.
