Złocisty, szeroki piasek, otwarte Morze Śródziemne i bardzo długa promenada nadmorska, która ciągnie się na północ. Malvarrosa to wielka miejska plaża Walencji, a zarazem miejsce, w którym według pół Hiszpanii narodziła się paella. Tak nie jest i warto to wyjaśnić: paella narodziła się w głębi lądu, w ogrodach warzywnych i nad Albuferą, a tutaj, nad morzem, ubrała się tylko odświętnie i trafiła do restauracji.
Skąd naprawdę pochodzi paella
Paella to danie chłopów, nie rybaków. Narodziła się w ogrodach warzywnych i w okolicach Albufery, wielkiego pola ryżowego na południe od miasta, gdzie robotnicy dniówkowi gotowali w południe to, co mieli pod ręką: ryż, kurczaka, królika, zieloną fasolkę i garrofó – tę szeroką białą fasolę – wszystko na płaskiej patelni nad ogniem z drewna pomarańczowego.
Samo słowo też nie znaczy tego, co się sądzi: „paella” to walencka nazwa szerokiej patelni z dwoma uchwytami i pochodzi od łacińskiego „patella”, naczynia kuchennego. Kiedy zamawiasz paellę, zamawiasz dosłownie patelnię. Danie nazywa się, ściśle rzecz biorąc, ryż.
Paella z owocami morza, ta, którą prawie wszyscy kojarzą z plażą, to późniejszy, nadmorski wariant. A ryż, którego trzeba tu szukać, to żaden z nich: to arròs a banda z Cabanyal, gotowany na bulionie rybnym i podawany bez ryby, którą podaje się osobno. Ten naprawdę pochodzi z dzielnicy rybackiej.
Dzielnica za plażą
Za plażą leży Cabanyal, jedna z najbardziej niezwykłych dzielnic Hiszpanii: siatka niskich domów z początku XX wieku z fasadami wyłożonymi kolorowymi płytkami azulejos, bezpośrednie dziedzictwo dawnych rybackich osad z chat.
Dzielnica przez dziesięciolecia była zagrożona planem urbanistycznym, który przewidywał przedłużenie alei przez jej środek i wyburzenie setek domów. Walka mieszkańców, która trwała ponad dwadzieścia lat, zatrzymała projekt w 2015 roku, a dziś Cabanyal przechodzi intensywną rewitalizację, z całym napięciem wokół gentryfikacji, jakie to ze sobą niesie.
Spacer jego ulicami – Progrés, Reina, Barraca – wśród fasad z azulejos jest równie ciekawy jak plaża, a znacznie bardziej niezwykły. To tu zresztą je się najlepszy ryż w okolicy, w rodzinnych jadłodajniach otwartych od pokoleń.
Nie do przegapienia
Paella nie pochodzi z plaży
Narodziła się w ogrodach warzywnych i nad Albuferą, z kurczakiem, królikiem i garrofó. Ta z owocami morza przyszła później.
„Paella” to patelnia
Od łacińskiego „patella”. Danie nazywa się, ściśle rzecz biorąc, ryż. Tutaj zamawia się je po nazwie naczynia.
Fasady z azulejos w Cabanyal
Niskie domy z początku XX wieku, dziedzictwo dawnych chat. Dzielnica uratowana przed wyburzeniem w 2015 roku.
Arròs a banda
Ryż dzielnicy rybackiej, gotowany na bulionie rybnym, z rybą podawaną osobno. Ten naprawdę jest stąd.
Jak to wpleść w zwiedzanie Walencji
Plaża leży na końcu nadmorskiej trasy, za Balneario de Las Arenas, i kończy się w pobliżu Domu-Muzeum Blasco Ibáñeza, gdzie pisarz zbudował sobie willę, żeby patrzeć właśnie na te fale.
Z centrum dojedziesz tramwajem albo metrem w około dwadzieścia minut, a rowerem przez Jardín del Turia i promenadę nadmorską. Plaża jest szeroka, ma pełne zaplecze, a woda jest taka, jakiej można się spodziewać na miejskiej plaży obok dużego portu.
Uwaga na godziny, która w Walencji ma znaczenie: żeby zjeść ryż, trzeba zarezerwować stolik i przyjść w południe. Prawie żaden poważny lokal od dań ryżowych nie robi paelli wieczorem, a wiele z nich wymaga zamówienia z wyprzedzeniem, bo przygotowuje się ją na bieżąco i trwa to długo. Jeśli planujesz kolację z paellą nad morzem, najpewniej zjesz coś znacznie gorszego, niż się spodziewałeś.
Najczęstsze pytania
Wiesz, co znaczy słowo „paella”?
Otóż to nie danie, tylko patelnia. „Paella” to po walencku nazwa tej szerokiej patelni z dwoma uchwytami, a słowo pochodzi od łacińskiego „patella”, naczynia do gotowania. Więc kiedy zamawiasz paellę, tak naprawdę nazywasz garnek, a nie przepis. To, co gotuje się w środku, to „ryż”; naczynie to paella. Zamieszanie dla przyjezdnych, ale dla walencjanina to niemal świętość: tutaj ryż robi się w paelli, a nie odwrotnie.
Co jest najlepsze w dobrej paelli?
Socarrat, bez cienia wątpliwości. To ta warstwa ryżu, która przywiera i przypieka się na dnie paelli, chrupiąca, niemal skarmelizowana, z całym skoncentrowanym smakiem. Dobry mistrz od ryżu szuka jej celowo, podkręcając na koniec ogień dokładnie do momentu, w którym ryż przywiera, ale się nie przypala. My, którzy się znamy, kiedy prawie wszyscy już skończyli, skrobiemy dno łyżką w poszukiwaniu tego skarbu. Jeśli kiedyś podadzą ci paellę bez socarrat, coś poszło nie tak.
A czy jest „właściwy” sposób, żeby ją jeść?
Dla purystów tak. Prawdziwą paellę je się od środka ku brzegom, każdy biesiadnik swój trójkąt, prosto z paelli i, jeśli mnie przyciśniesz, drewnianą łyżką, która nie parzy i nie smakuje metalem. I jeszcze jedna złota zasada: to danie na obiad, nigdy na kolację; paella wieczorem to dla walencjanina niemal herezja. Takie nasze sprawy, jak widać, ale ryż nie jest tu tylko jedzeniem, to sposób, żeby się spotkać.
