Madrid · Co zobaczyć

Budynek Telefónica

Edificio Telefónica

Idź w górę Gran Vía, a w pewnej chwili zauważysz, że jakiś budynek zasłania ci niebo. Ten kolos z jasnego kamienia, który wznosi się uskokami jak wyciosana góra, to Edificio Telefónica: pierwszy drapacz chmur w Hiszpanii i – gdy go ukończono w 1929 roku – najwyższy budynek Madrytu, który utrzymał ten tytuł do 1953 roku. Prawie dziewięćdziesiąt metrów w mieście, w którym do tej pory nie budowano wyżej niż na pięć kondygnacji. Dla mieszkańców Madrytu lat dwudziestych to była fantastyka naukowa.

Drapacz chmur, który przywiózł Nowy Jork do Madrytu

Projekt podpisał architekt Ignacio de Cárdenas, ale za nim stała ręka Amerykanina Louisa S. Weeksa i cała machina ITT, amerykańskiej firmy, z którą w 1924 roku narodziła się Telefónica. Stąd ten wyraźny posmak Manhattanu: technika, inżynierowie i sposób budowania w górę przybyli ze Stanów Zjednoczonych.

Zobacz, jak bryła zwęża się ku górze kolejnymi uskokami pięter – to profil, który w Nowym Jorku nazywano „tortem weselnym”. Cárdenas zaprojektował go tak, by spełnić miejskie rozporządzenie dotyczące światła i przewietrzania ulic, ale efektem jest czysty amerykański drapacz chmur wbity w sam środek Madrytu. Za to dekoracja wieży jest barokowo-churriguerowska: to ukłon w stronę miejscowego gustu, żeby zagraniczny olbrzym nie zgrzytał aż tak bardzo.

Budynek wyznaczył cezurę. Po Telefónice Madryt przestał patrzeć w dół: przyszła Plaza de España z wieżowcami z lat pięćdziesiątych, a później cała aleja Castellana. Ale pierwszy był ten.

Wieża w czasie hiszpańskiej wojny domowej

W czasie hiszpańskiej wojny domowej ta wieża była najbardziej pożądanym punktem obserwacyjnym artylerii w Madrycie. Ze szczytu widać było cały front, więc Republika umieściła tu swoich obserwatorów, a artylerzyści strony przeciwnej używali jej jako punktu odniesienia przy celowaniu. Budynek przyjął setki trafień i wytrzymał.

W środku mieściła się ponadto międzynarodowa centrala telefoniczna, co zamieniło budynek w ośrodek nerwowy światowej informacji o wojnie: wszyscy zagraniczni korespondenci musieli tu przychodzić, by dyktować swoje relacje, przechodząc najpierw przez republikańską cenzurę. W tych murach opowiadano całej planecie o wojnie w Hiszpanii, przez telefon i pod bombami. Hemingway, między innymi, wchodził na dach, by patrzeć, jak pociski spadają na miasto.

Dziś wieża wciąż stoi, z zaleczonymi bliznami i dużo spokojniejszym życiem. Na niższych piętrach mieści się przestrzeń kulturalna fundacji firmy, z wystawami sztuki i technologii oraz salą poświęconą historii telefonu, a wstęp jest wolny. Ten kolos to więc już nie tylko biura: możesz przejść przez drzwi i rozejrzeć się w środku pierwszego drapacza chmur w Hiszpanii.

Nie do przegapienia

Uskokowy profil

Nowojorski „tort weselny” dostosowany do madryckiego rozporządzenia o świetle na ulicach.

Przestrzeń kulturalna

Na niższych piętrach wystawy sztuki i technologii z wolnym wstępem.

Wieża korespondentów

Stąd dyktowano światu relację z hiszpańskiej wojny domowej, z cenzurą pośrodku.

Churriguerowska dekoracja

Ukłon w stronę hiszpańskiego gustu w budynku o ściśle amerykańskiej technice.

Jak to wpleść w spacer po Gran Vía

Telefónica stoi na środkowym odcinku alei, między Red de San Luis a Plaza del Callao. Schodząc na wschód, w pięć minut dojdziesz do Círculo de Bellas Artes i Plaza de Cibeles; idąc w górę na zachód – do Edificio Carrión z neonem Schweppes, a dalej do Plaza de España.

Pod twoimi stopami, na skrzyżowaniu Red de San Luis, jest jedna z najstarszych stacji metra w Madrycie: otwarto ją w 1919 roku razem z pierwszą linią w mieście i przez lata nazywała się właśnie „Red de San Luis”. Kiedy na górze burzono całą dzielnicę, by przebić Gran Vía, na dole jeździły już pierwsze pociągi.

Żeby uchwycić skalę, oddal się w stronę Callao i obejrzyj się: stamtąd widać uskoki wieży na tle nieba. A jeśli chcesz poznać pełną historię budowy tej alei – która zmiotła ponad trzysta domów i czternaście całych ulic – trasa Viavoy „Gran Vía i nowoczesny Madryt” opowiada ją przystanek po przystanku z lokalnym przewodnikiem.

Najczęstsze pytania

Dlaczego jest tak podobny do nowojorskiego drapacza chmur?

Bo w gruncie rzeczy firma była w połowie amerykańska. Telefónica narodziła się w 1924 roku z kapitałem amerykańskiej ITT, która przywiozła swoich inżynierów i swój sposób budowania w górę. Plany podpisywał Cárdenas, ale za nim stała cała ta amerykańska machina wyspecjalizowana we wznoszeniu wież. Kawałek tamtego przemysłu wbity w sam środek Gran Vía.

Czy to prawda, że w czasie wojny dziennikarze pracowali w środku?

Tak, i to jest jak z powieści. Tu mieściła się międzynarodowa centrala telefoniczna, więc wszyscy zagraniczni korespondenci musieli tu przychodzić, żeby dzwonić i dyktować światu swoje relacje, przechodząc najpierw przez republikańską cenzurę. W murach tej wieży opowiadano całej planecie o wojnie w Hiszpanii, za pomocą telefonu i pod bombami.

Czy można dziś wejść do środka?

Można, i warto. Na niższych piętrach mieści się przestrzeń kulturalna fundacji firmy, z wystawami sztuki i technologii i salką poświęconą historii telefonu. Wstęp jest wolny. Ten kolos to więc już nie tylko biura: możesz przejść przez drzwi i trochę się porozglądać w pierwszym drapaczu chmur w Hiszpanii.

Odkryj Madrid i słuchaj we własnym tempie

Zwiedzaj z lokalnymi przewodnikami, we własnym tempie i offline.

Aplikacja Viavoy

Inne miejsca w Madrid

Estanque Grande

Fontanna Neptuna

Casa Encendida

La Tabacalera

Manuela Malasaña

Mercado de San Fernando