Ukryty między budynkami dzielnicy Raval, niewielki, z ciemnego kamienia i o zaokrąglonych formach, stoi tu najstarszy wciąż istniejący kościół Barcelony. Sant Pau del Camp znaczy „Święty Paweł na Polu” i ta nazwa mówi wszystko: kiedy go wznoszono, były tu ogrody warzywne poza murami. Klasztor jest poświadczony już w 911 roku. W środku kryje się maleńki krużganek o łukach wielolistnych, jedna z najosobliwszych i najpiękniejszych rzeczy w katalońskim romanizmie, a do La Rambli jest stąd pięć minut.
Tysiąc lat pola w środku miasta
Dowód jego wieku jest w środku: płyta nagrobna Guifré Borrell, hrabiego Barcelony i syna Guifré el Pilós, niemal legendarnego hrabiego, od którego zaczyna się dynastia katalońska. Guifré Borrell zmarł około 911 roku, a jego epitafium jest jednym z najstarszych zachowanych w mieście dokumentów pisanych.
Ten pierwszy klasztor został prawdopodobnie zrównany z ziemią w 985 roku, kiedy Almanzor przyszedł z Córdoby i spalił Barcelonę. Kościół, który widzisz dziś, to rekonstrukcja z XII wieku, podręcznikowy romanizm: plan krzyża greckiego, ośmioboczna wieża nad skrzyżowaniem naw i portal z kapitelami, na których wyrzeźbiono zwierzęta, liście i postacie.
I jeszcze długo pozostawał na polu. Dzielnicę Raval zabudowano dopiero, gdy powstał mur z XIV wieku, a przez stulecia była to strefa ogrodów, szpitali i klasztorów: wszystkiego, czego miasto nie chciało mieć w środku. Kościół trwał w bezruchu, podczas gdy wokół wyrastał najpierw przemysł, a potem najgęściej zaludniona dzielnica Europy.
Krużganek o łukach wielolistnych
Jest malutki, ledwie kilka metrów z każdej strony, i ma osobliwość, którą widać od razu: jego łuki nie są półkoliste, lecz wielolistne, wycięte w listki, o niewątpliwie mauretańskim charakterze. W katalońskim romanizmie to wyjątkowa rzadkość, a najczęściej przyjmowane wyjaśnienie to kontakt ze sztuką al-Andalus za pośrednictwem rzemieślników i wzorów krążących po Półwyspie Iberyjskim.
Przyjrzyj się też zewnętrznemu portalowi: para marmurowych kapiteli nie jest romańska, lecz znacznie starsza, przeniesiona z budowli wizygockiej albo późnorzymskiej. To ta sama praktyka, którą zobaczysz w rzymskim murze na Plaça Nova: budowanie z tego, co było pod ręką.
Na kapitelach krużganka jest cały bestiariusz, zatarty przez tysiąc lat niepogody: ptaki zwrócone ku sobie, czworonogi, schematyczne postacie ludzkie. Warto podejść bardzo blisko, bo zużycie zatarło szczegóły i odczytasz je tylko z bliska.
Nie do przegapienia
Płyta nagrobna z 911 roku
Guifré Borrell, syn Guifré el Pilós. Jeden z najstarszych dokumentów pisanych w Barcelonie.
Krużganek o łukach wielolistnych
Łuki wycięte w listki, z mauretańskim echem. Rzadkość w całym katalońskim romanizmie.
Kapitele z odzysku
Dwa marmurowe kapitele w portalu są starsze niż romanizm: wizygockie albo późnorzymskie.
Pole, które zniknęło
Nazwano go „del Camp”, bo stał na polu. Dziś stoi w najgęściej zaludnionej dzielnicy Europy.
Jak to miejsce wpisuje się w twoje zwiedzanie Barcelony
Stoi na południowym krańcu dzielnicy Raval, dziesięć minut od MACBA, jeśli zejdziesz Rambla del Raval – tam, gdzie stoi tłusty brązowy kot Botera – i pięć minut od Paral·lel i od stoczni Drassanes.
Zwiedzanie jest krótkie, dwadzieścia minut razem z krużgankiem, a wstęp kosztuje bardzo niewiele. Godziny otwarcia są ograniczone, z przerwą w południe, więc lepiej je sprawdzić: to czynny kościół, nie muzeum, i to również jest częścią jego uroku.
Cały urok polega na kontraście z resztą spaceru po dzielnicy Raval: w niespełna kilometr przechodzisz od sztuki współczesnej w MACBA do sklepów z używanymi rzeczami, od kota Botera do tysiącletniego kościoła. Żadna inna dzielnica Barcelony nie mieści takiej drogi na tak małej przestrzeni.
Najczęstsze pytania
Skąd wiadomo, że jest taki stary, z 911 roku?
Dzięki płycie nagrobnej przechowywanej w środku. To grób hrabiego Guifré Borrell, syna nie byle kogo, bo samego Guifré el Pilós, tego niemal legendarnego Wilfreda Włochatego z hrabiów Barcelony. Guifré Borrell zmarł około 911 roku, a jego epitafium, wykute w kamieniu, jest jednym z najstarszych zachowanych w mieście. To wyryte imię przykuwa klasztor do tak niewiarygodnie odległej daty. Masz przed sobą kamień, który ma ponad tysiąc lat, naprawdę.
Te łuki krużganka mają bardzo dziwny kształt, prawda?
Masz świetne oko! Te faliste łuki, wycięte w płaty, mają niemal arabski charakter, echo al-Andalus, jakie rzadko spotkasz w katalońskim romanizmie. A to jeszcze nie wszystko: jeśli przyjrzysz się portalowi wejściowemu, para marmurowych kapiteli nie jest romańska, są dużo starsze, wtórnie użyte z wcześniejszej budowli wizygockiej. Czyli przerobiono kamienie sprzed wieków, by wznieść ten kościół. Czysty kolaż tysiąca lat.
A dlaczego trzeba go było odbudować?
Bo najpewniej zrównano go z ziemią. W 985 roku z Córdoby przyszedł budzący grozę Almanzor i bez litości spalił całą Barcelonę; tamten pierwszy klasztor za miastem miał wszelkie szanse paść ofiarą tej wyprawy łupieskiej. To, co widzisz dziś, kościół z ciemnego kamienia, wzniesiono później, już w XII wieku, na pamięci tego, co zniszczono. Dlatego jest taki surowy i masywny: narodził się w czasach, gdy świątynia też musiała wytrzymać wszystko, co przyniesie los.
