Sto czterdzieści cztery lata budowy, a końca wciąż nie widać. Sagrada Família to najsłynniejszy niedokończony kościół świata, dzieło, któremu Antoni Gaudí poświęcił czterdzieści trzy lata, a ostatnie z nich przeżył, mieszkając w pracowni na budowie jak mnich. Gdy wyrzucano mu powolność, odpowiadał, że jego klient się nie spieszy. Dziś znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa, odwiedzają ją miliony ludzi i wciąż finansuje się dokładnie tak samo jak w 1882 roku: z datków i z tego, co płacą wchodzący.
Zlecenie, które nie było jego
Pierwotny projekt podpisał w 1882 roku Francisco de Paula del Villar i był to zupełnie konwencjonalny kościół neogotycki. Villar pokłócił się z fundatorami o kwestie materiału i rok później zrezygnował. Zlecenie trafiło wtedy do trzydziestojednoletniego, praktycznie nieznanego architekta, który przerobił je od podstaw: do Gaudíego.
To, co zrobił, nie ma precedensu. Gotyckie łuki przyporowe zastąpił pochyłymi kolumnami, które rozgałęziają się jak drzewa, obliczonymi za pomocą makiet ze sznurków i obciążników zawieszonych do góry nogami – słynnej makiety funikularnej – tak, by konstrukcja pracowała wyłącznie na ściskanie. To geometria powierzchni prostokreślnych zastosowana w świątyni, a nic podobnego wcześniej nie istniało.
Zaplanował osiemnaście wież: dwanaście dla apostołów, cztery dla ewangelistów, jedną dla Matki Bożej i centralną dla Jezusa, o przewidzianej wysokości 172,5 metra. Ta wysokość nie jest przypadkowa: Gaudí ustalił ją poniżej wzgórza Montjuïc, bo uważał, że dzieło człowieka nie powinno przewyższać dzieła Boga.
Trzy fasady i tramwaj
Fasada Narodzenia, od wschodu, jest jedyną, którą Gaudí zostawił praktycznie ukończoną, i to jej trzeba się przyglądać powoli: każdy centymetr pokrywają wyrzeźbione rośliny, zwierzęta, pasterze i anioły grające na instrumentach. To kamienna szopka wielkości budynku, a wiele postaci wymodelowano na podstawie prawdziwych ludzi i zwierząt z dzielnicy.
Fasadę Męki Pańskiej, od zachodu, rzeźbił od 1987 roku Josep Maria Subirachs w kanciastym, surowym stylu, który wciąż dzieli opinie. Porównanie obu to pół zwiedzania: to dwa przeciwstawne sposoby rozumienia, co znaczy kontynuować cudze dzieło.
A 7 czerwca 1926 roku Gaudí wyszedł z budowy, idąc na mszę, i na Gran Via potrącił go tramwaj. Był tak źle ubrany i wyglądał tak biednie, że nikt go nie rozpoznał ani nie chciał mu pomóc: wzięto go za żebraka i zawieziono do szpitala dla ubogich. Zmarł trzy dni później. Jest pochowany w krypcie, pod świątynią.
Nie do przegapienia
Fasada Narodzenia
Jedyna prawie ukończona przez Gaudíego. Kamienna szopka z postaciami wzorowanymi na prawdziwych sąsiadach.
Rozgałęzione kolumny
Konstrukcyjny las obliczony za pomocą makiet ze sznurków i obciążników zawieszonych do góry nogami.
172,5 metra i ani jednego więcej
Wieża Jezusa pozostaje niższa od Montjuïc: dla Gaudíego to, co ludzkie, nie przewyższa tego, co boskie.
Witraże według temperatury
Chłodne od wschodu, ciepłe od zachodu. Wnętrze zmienia się całkowicie zależnie od godziny, o której wejdziesz.
Jak to wpasować w zwiedzanie Barcelony
Stoi w Eixample, dzielnicy o szachownicowym układzie ulic, dwadzieścia minut pieszo od La Pedrery w górę Carrer de Provença albo dwa przystanki metrem. Trasa między nimi przecina siatkę ulic zaprojektowaną przez Cerdę i prowadzi obok Casa de les Punxes oraz reszty modernistycznego Eixample.
Zarezerwuj naprawdę z wyprzedzeniem: tygodnie, nie dni. To najczęściej odwiedzany zabytek Hiszpanii, a bilety na konkretną godzinę się wyprzedają. Bilet podstawowy uprawnia do wejścia do wnętrza; za wieże płaci się osobno, wjeżdża się na nie windą, a schodzi pieszo bardzo wąskimi krętymi schodami, które nie są dla każdego.
Wnętrze zaskakuje prawie każdego bardziej niż to, co na zewnątrz. Witraże ułożono według temperatury barwowej – chłodne od wschodu, ciepłe od zachodu – więc światło zmienia się radykalnie zależnie od godziny: rano błękity i zielenie, po południu pomarańcze i czerwienie. Jeśli możesz wybrać przedział godzinowy, najbardziej spektakularny jest ten późnym popołudniem.
Najczęstsze pytania
Czy zaczął ją Gaudí?
Otóż nie, i mało kto o tym wie: pierwszym architektem był Francisco de Paula del Villar, który w 1882 roku zaczął ją jako najzwyklejszy w świecie kościół neogotycki. Wkrótce pokłócił się z inicjatorami budowy i zrezygnował, a w 1883 roku zlecenie trafiło w ręce Gaudíego, który miał wtedy zaledwie trzydzieści jeden lat. On wyrzucił prawie wszystko za burtę i wymyślił całą świątynię na nowo, od fundamentów, aż zamienił ją w to, co widzisz. Tak oto to, co miało być jeszcze jednym kościołem, dzięki zmianie warty przemieniło się w najbardziej niezwykłe dzieło miasta.
Dlaczego budowa naprawdę trwa tak długo?
Poza tamtym jego żartem są bardzo konkretne powody. Sagrada Família jest świątynią ekspiacyjną, co oznacza, że wznosi się ją wyłącznie z darowizn, a dziś z tego, co wnoszą zwiedzający: nigdy nie dostała publicznych pieniędzy, a bez funduszy nie ma budowy. Na dodatek w 1936 roku, w czasie hiszpańskiej wojny domowej, podpalacze wtargnęli do pracowni Gaudíego i zniszczyli jego makiety i oryginalne plany. Odtworzenie jego zamysłu z tamtych potłuczonych kawałków zajęło lata. To nie powolność: to niemal cud, że budowa wciąż trwa.
Czy kiedyś zostanie ukończona?
Jest coraz bliżej, choć trudno w to uwierzyć po tak długim czasie. Wielką wieżę centralną, wieżę Jezusa, zwieńczono w 2026 roku, dokładnie w setną rocznicę śmierci Gaudíego: po raz pierwszy w historii widać świątynię niemal w całości, wycelowaną w niebo. Zostały detale, schody, fasada Chwały... ale szkielet jego marzenia jest już kompletny. Pomyśl: ten, kto to zaczął, nie spodziewał się, że to zobaczy, a my tak. Ale z nas szczęściarze.
