Wchodzisz pod ogromną halę z żelaza i szkła, a podłoga znika: kilka metrów niżej rozciąga się cała dzielnica bez dachów, z ulicami, studniami, domami i warsztatami. To osiem tysięcy metrów kwadratowych Barcelony z 1700 roku, a wyglądają tak, bo wojska Filipa V zrównały tę dzielnicę z ziemią po oblężeniu w 1714 roku, żeby zbudować na niej wojskową cytadelę. Odkryto je przypadkiem, podczas przebudowy starego targu na bibliotekę.
Targ, który skrywał miasto
Hala to dawny Mercat del Born, jedno z wielkich dzieł architektury żelaznej w Hiszpanii, zaprojektowane przez Josepa Fontserègo i ukończone w 1876 roku. Przez prawie sto lat był to centralny targ hurtowy Barcelony: tu przyjeżdżały owoce, warzywa i ryby, którymi zaopatrywano całe miasto.
W 1971 roku handel przeniesiono do Mercabarny, na przedmieścia, a hala opustoszała. Przez dziesięciolecia stała nieużywana, z kilkoma nieudanymi projektami na koncie, aż na początku lat dwutysięcznych postanowiono zamienić ją w bibliotekę prowincji. A kiedy zaczęto kopać pod fundamenty, wyszło na jaw to, co leżało pod spodem.
Ponad sześćdziesiąt domów, całe ulice, studnie, kanały, resztki warsztatów i przedmioty codziennego użytku. To dzielnica, którą wojska Burbonów burzyły od 1716 roku, by zbudować Ciutadellę: ponad tysiąc rodzin wysiedlono, a ich dzielnica zniknęła w ciągu kilku miesięcy, bo domy musieli rozebrać sami mieszkańcy, zmuszeni do tego siłą.
Co widać z kładek
Trasa prowadzi kładkami zawieszonymi nad stanowiskiem archeologicznym, więc idziesz dosłownie ponad ulicami z 1700 roku. Z góry wyraźnie widać układ kwartałów, szerokość ulic, progi domów i przewody wodne.
Dwa elementy zwykle zaskakują bardziej niż same domy: wielki kolektor ściekowy, wybitne jak na swoje czasy dzieło inżynierii miejskiej, oraz pozostałości Rec Comtal, średniowiecznego kanału, który przez prawie tysiąc lat zaopatrywał Barcelonę w wodę i którego bieg wciąż wyznacza dzisiejszy układ okolicy.
Wstęp do hali i ogólny widok na wykopaliska są bezpłatne. Za wystawy i trasę z przewodnikiem po samym wnętrzu wykopalisk płaci się osobno, i to one zmieniają zwiedzanie w coś więcej niż zdjęcie zrobione znad barierki.
Nie do przegapienia
Osiem tysięcy metrów dzielnicy z 1700 roku
Ulice, domy, studnie i warsztaty, odkryte podczas kopania fundamentów pod bibliotekę, której nigdy nie zbudowano.
Hala Fontserègo
Żelazo i szkło z 1876 roku, jeden z wielkich hiszpańskich targów XIX wieku. Pusta od 1971 roku.
Rec Comtal
Kanał, który przez prawie tysiąc lat zaopatrywał Barcelonę w wodę, widoczny tu w swoim pierwotnym biegu.
Otwarte 11 września
W 2013 roku, w Diadę, 299 lat po upadku miasta. Datę wybrano celowo.
Jak to wpasować w zwiedzanie Barcelony
Stoi na końcu Passeig del Born, trzy minuty od Santa Maria del Mar i Fossar de les Moreres i pięć minut od Museu Picasso przez Carrer de Montcada.
Kolejność, która nadaje wszystkiemu sens, jest taka: najpierw Fossar de les Moreres, gdzie upamiętnia się klęskę z 1714 roku; potem Born, gdzie widać dzielnicę, którą ta klęska wymazała; a obok, po drugiej stronie ulicy, Parc de la Ciutadella, który zajmuje teren, gdzie stała twierdza zbudowana z kamieni tamtych domów. Trzy przystanki i jedna historia.
Centrum otwarto 11 września 2013 roku, w Diadę, święto narodowe Katalonii, dokładnie dwieście dziewięćdziesiąt dziewięć lat po upadku miasta. Data nie była przypadkowa i całkiem dobrze tłumaczy, jaka to instytucja.
Najczęstsze pytania
Dlaczego ten targ opustoszał?
Bo przez prawie stulecie był wielkim targiem centralnym Barcelony: tu przyjeżdżały hurtem owoce, warzywa i ryby, którymi zaopatrywało się całe miasto. W 1971 roku ten handel przeniesiono do Mercabarny, na przedmieścia, a ta ogromna żelazna hala, jedno z wielkich dzieł katalońskiej architektury żelaznej, nagle zamilkła. Przez lata stała pusta, czekając na swój los, aż w końcu zdecydowało za nią to, co kryło się pod ziemią.
Dokąd trafiły wysiedlone rodziny?
To jeden z najbardziej gorzkich, a zarazem najpiękniejszych rozdziałów. Kilkadziesiąt lat po zrównaniu dzielnicy z ziemią korona zbudowała nad morzem nową dzielnicę, wytyczoną od linijki i ekierki, by przesiedlić część tamtych ludzi: to La Barceloneta, którą zaczęto budować w 1753 roku. Niskie domy, proste i wąskie ulice, wszystko zaplanowane przez inżynierów wojskowych. Ze zniszczenia jednej dzielnicy narodziła się z czasem inna, jedna z najbardziej lubianych w mieście.
