Artxanda Füniküleri
Birkaç dakikada bir kalkar ve rezervasyon gerekmez. Kabinlerin içi kademelidir, zemini basamak basamaktır, çünkü bu eğimde başka türlü ayakta durmak imkânsız olurdu. Çıkışta arka pencerenin yanına geç.

Neredeyse ortadan kaybolan 1915 tarihli bir füniküler, şehre neden “el bocho” dendiğinin anlaşıldığı manzara ve yukarıda bakmaktan başka neler yapılacağı.
🎧 Artxanda ve rianın köprüleri rotasındaBazı şehirler yürüyerek anlaşılır, bazıları ise uzaklaşmanı gerektirir. Bilbao ikincilerdendir: dağa çıkıp bütün vadiyi görmeden şehrin neden bu biçimde olduğu, Ensanche'nin neden orada durduğu ve rianın neden kesinlikle her şeyi düzenlediği anlaşılmaz. Yolculuk üç dakika sürer ve bir otobüs bileti kadar tutar.
Ve iki kez yok olmanın eşiğinde.
1915'ten beri çalışır ve yüzde kırk beşe ulaşan bir eğimde, iki yüz yirmi altı metrelik yükselti farkını üç dakikadan biraz fazla bir sürede aşar. Sistem klasik dağ sistemidir: bir kabloyla birbirine bağlı, birbirini dengeleyen iki kabin; böylece biri çıkarken diğeri iner ve motor yalnızca farkı karşılar.
Çok somut bir nedenle inşa edildi. XX. yüzyılın başında Artxanda bir eğlence ve dinlenme yeri olarak moda oldu: yukarıda piknik alanları, restoranlar ve açık arazi vardı; fabrikalar ve duman arasında yaşayan Bilbaolular pazar günleri kaçmak istiyordu. Yürüyerek çıkmak epey yorucuydu, bu yüzden füniküler kuruldu.
İki kez kaybolmanın eşiğine geldi. İlki, onu yıkılmış ve yıllarca hizmet dışı bırakan iç savaş sırasında. İkincisi sessizliği yüzünden daha kötüydü: 1976'da kârlı olmadığı gerekçesiyle kapatıldı ve Artxanda, mahalle sakinlerinin baskısı onu geri kazanana dek şehirle olan göbek bağından yoksun kaldı.
Bugün tam anlamıyla bir kent içi ulaşım aracıdır; normal fiyatlı bileti ve Barik kartıyla indirimi vardır. Bu, deneyimi değiştirir: aynı kabinde fotoğraf makineli turistlerle alışverişiyle evine çıkan yamaç sakinleri bir araya gelir.
Birkaç dakikada bir kalkar ve rezervasyon gerekmez. Kabinlerin içi kademelidir, zemini basamak basamaktır, çünkü bu eğimde başka türlü ayakta durmak imkânsız olurdu. Çıkışta arka pencerenin yanına geç.
Vadinin dibine uzanmış bütün Bilbao'nun, binaların arasında kıvrılan riayla birlikte görüldüğü korkuluk. On yıllar boyunca nişanlıların pazar fotoğrafını çektirmek için çıktığı yerdi ve tam aynı noktada hâlâ gayriresmî bir sıra oluşur.
Uygulamayı indir ve Bilbao şehrini istediğin zaman çevrimdışı keşfet. Kulağında yerel bir rehberle Artxanda ve rianın köprüleri yürüyüş rotasını tamamla.
Viavoy hakkında daha fazlası →İşe yarayan alıştırma fotoğraf çekmek değil, parçaları tanımaktır. Batıda, suyun yanında Guggenheim'ın titanyumu parlar, başka hiçbir şeyle karıştırılamaz; arkasında Ensanche'nin kuleleri ve şehrin en yüksek binası Torre Iberdrola yükselir; rianın bu yakasında, dağın eteğinde ise Casco Viejo'nun koyu renkli çatıları sıkış sıkış durur.
Riayı kuzeye doğru izleyince denize giden yol sezilir; eski tersanelerin arsaları artık tanınmaz hâldedir. Dağın öbür yanında ise havalimanının bulunduğu Txorierri vadisinin yeşili açılır. Bu yükseklikten köprüler oyuncak gibi görünür.
Ama burada gerçekten öğrenilen şey topografyadır. Bilbao dar bir vadideki tek kullanılabilir düzlüğü kaplar ve geri kalan her şey eğimli olarak yapılaşmış yamaçlardır. Yerel lakap “el bocho” da buradan gelir, “çukur” demektir: şehir yayılmaz, bir kâsenin dibine büzülür.
Bu toprak kıtlığı birden birkaç şeyi açıklar: Ensanche'nin neden suyun öbür yanına çizildiğini, şehrin neden yukarıya doğru büyüdüğünü ve neden fünikülerlerin ve halka açık asansörlerin bulunduğunu. Coğrafya hükmeder ve buradan onun hükmettiği görülür.
Artxanda yalnızca bir seyir terası değildir: patikaları, çayırları ve piknik alanları olan açık bir parktır ve herhangi bir şehir balkonundan farkı da budur. Bütün bir öğleden sonra geçirilebilir ve pek çok Bilbaolu hafta sonu yemek yemek ve yürümekten başka bir plan olmadan çıkar.
Asadorlar, yani ızgara restoranları, ve sidrerías var, daha gayriresmî yeme içme yerleri de. Şehir aşağıdayken yukarıda yemek klasik bir yerel plandır ve hafta sonları dolduğu için rezervasyon yapmak iyi olur. Yazın ayrıca teraslar ve bir belediye yüzme havuzu da açıktır.
Seyir terasının yanına zamanla manzaranın parçası hâline gelmiş eserler yerleştirildi: yere dayanmış ve şehri içinde çerçeveleyen büyük bronz bir ayak izi ve fotoğraf için apaçık bir cazibe olan, Bilbao adını taşıyan büyük harfler.
İdeal an, müzenin titanyumunun tutuştuğu ve vadinin ışıklarının teker teker belirdiği gün batımıdır. Çıkmak, bakmak ve inmek için uzunca bir yarım saat yeter; yemek yenirse bütün bir öğleden sonra. Dönüşte de Campo Volantín gezinti yolu düz ve su kenarından Zubizuri'ye kadar götürür.
Calatrava'nın beyaz köprüsü; kemeri bir yana kaydırılmış, yaya yolu bir kavisle karşıya geçer. Orijinal zemini camdandı ve yağmurda kayıyordu, bu yüzden üzerinin kaplanması gerekti; mimar sonunda şehri mahkemeye verdi. Fünikülerden dönüş yolunun üzerindedir.
Sıradan bir kent içi ulaşım aracıdır; normal fiyatlı bileti ve Barik kartıyla indirimi vardır. Rezervasyon yapmak ya da önceden bilet almak gerekmez: Plaza del Funicular'dan birkaç dakikada bir kalkar ve yolculuk üç dakikadan biraz fazla sürer.
İkisi de olur. Yukarıya kadar otoparklı bir yol var, kent içi otobüs de var. Yürüyerek gidilecek bir patika da mevcut, ama pek az kişinin keyif için yaptığı uzun ve zorlu bir yokuştur. Füniküler hızlı seçenektir ve deneyimin bir parçasıdır.
Vadinin dibinde bütün Bilbao: suyun yanında Guggenheim'ın titanyumu, Torre Iberdrola'nın öne çıktığı Ensanche kuleleri, rianın bu yakasında, dağın eteğinde Casco Viejo'nun çatıları ve hepsinin arasında kıvrılan ria. Dağın öbür yanında havalimanının bulunduğu Txorierri vadisi açılır.
Çünkü “çukur” ya da “delik” demektir ve Artxanda'dan bu kelimenin tam anlamıyla anlaşılır: şehir, her yönden dağlarla kapalı dar bir vadinin dibine yerleşmiştir. Bilbao diğer şehirler gibi yayılmaz, tek kullanılabilir düzlüğe büzülür ve bu toprak kıtlığı şehirciliğinin önemli bir kısmını açıklar.
Evet, ve bu yerel planın bir parçasıdır. Asadorlar, sidrerías ve daha gayriresmî yeme içme yerleri var, yazın da teraslar. Pek çok Bilbaolu hafta sonu yalnızca yemek yemek ve parkta dolaşmak için çıkar. Dolduğu için cumartesi ve pazar rezervasyon yapmak iyi olur.
Bulutluysa evet, alçak sis varsa hayır. Bilbao'da pus sık görülür ve vadiye çöktüğünde yukarıdan kesinlikle hiçbir şey görünmez. Gri ama açık bir gün mükemmel işler, hatta şehrin mavi bir gökyüzünden daha karakteristik bir görüntüsünü verir.
Viavoy'u indir ve Bilbao şehrini istediğin zaman çevrimdışı gez.
