Szlachecka Salamanka: pałace, czaszki i wojna stronnictw
Północ starego miasta skupia pałace, a prawie nikt tamtędy nie chodzi. Pałac, z którego zbudowano tylko jedną czwartą, cztery czaszki, które zrodziły legendy, i miasto podzielone na dwoje przez dwa stulecia.
Zanim Salamanka stała się miastem studentów, była miastem szlacheckich rodów, a ta warstwa przetrwała niemal nietknięta na północy starego miasta: renesansowe pałace, domy z herbami i place noszące nazwy prawdziwych konfliktów. To pięć minut od Plaza Mayor, a trafia tu znikomy ułamek odwiedzających, którzy skupiają się na osi uniwersyteckiej.
W XIV i XV wieku miasto było podzielone na dwa szlacheckie stronnictwa zwaśnione na śmierć i życie. Nie była to symboliczna rywalizacja: dochodziło do zasadzek, morderstw i wyniszczenia całych rodzin w obrębie murów.
Monterrey: ćwierć projektu, która stworzyła szkołę
Najczęściej kopiowany renesansowy pałac w Hiszpanii.
Zaczął go około 1539 roku trzeci hrabia Monterrey według projektu Rodriga Gila de Hontañón, architekta Nowej Katedry. Plan przewidywał budynek na planie kwadratu z wieżą w każdym narożniku i centralnym dziedzińcem. Wzniesiono jedno skrzydło z dwiema wieżami, a budowę wstrzymano z braku funduszy.
To, co dziś widać jako długą i wyważoną fasadę, jest w rzeczywistości bokiem, a budynek został bez dziedzińca i bez bryły, które nadawały mu sens. Paradoks polega na tym, że ten fragment sprawdził się lepiej niż zaplanowana całość.
Połączenie masywnej dolnej kondygnacji, ażurowej górnej galerii z łukami odcinkowymi i zwieńczenia z grzebieniem okazało się tak skuteczne, że stało się typem i powtarzano je w całej Kastylii przez następne stulecie. To najbardziej wpływowy renesansowy pałac w Hiszpanii.
Najbardziej włoskie i najczęściej kopiowane są kominy: każdy wyrzeźbiono i skomponowano jak małą świątynkę, pośród ażurowego grzebienia. W kraju, w którym dachy zwykle traktowano bez większego namysłu, uznanie sylwetki na tle nieba za część projektu było nowym pomysłem.
Należy do rodu Alba i przez długi czas nie można go było zwiedzać. Od kilku lat jest otwierany ze zwiedzaniem z przewodnikiem w ograniczonych godzinach, co pozwala zobaczyć sale z meblami, gobelinami i malarstwem z kolekcji rodowej. Nawet jeśli nie wejdziesz, sama fasada wynagradza wizytę.
Cztery małe czaszki na wspornikach w dolnej części, trudne do wypatrzenia, z których miasto zrobiło czarną legendę z opowieściami o zbrodniach i zjawach, bez żadnych podstaw. W rzeczywistości to konwencjonalne memento mori poświęcone arcybiskupowi Fonsece.
Pobierz aplikację i odkrywaj Salamanca offline, kiedy chcesz. Przejdź trasę Pałace, place i szlachecka Salamanka z lokalnym przewodnikiem w słuchawkach.
Plaza de los Bandos nosi tę nazwę z bardzo konkretnego powodu. W XIV i XV wieku miejskie rody szlacheckie skupiały się w dwóch stronnictwach (bandos), San Benito i Santo Tomé, żeby kontrolować urzędy w radzie miejskiej, dochody i sądy, a ta rywalizacja przez dziesięciolecia przeradzała się w otwartą przemoc.
Każde stronnictwo brało nazwę od parafii, wokół której się organizowało, a te kościoły służyły za siedzibę, miejsce spotkań i rodzinny panteon. Pójście na mszę było dosłownie deklaracją przynależności. Konflikt doprowadził do tego, że miasto zostało sparaliżowane.
Najbardziej zapamiętana historia to ta o doñi Maríi Rodríguez de Monroy, znanej jako María la Brava, czyli Dzielna. Jej dwaj synowie zginęli z rąk braci Manzano z wrogiej rodziny. Kronika opowiada, że zebrała grupę mężczyzn, ścigała ich aż do Portugalii, zabiła ich i wróciła z ich głowami, które położyła na grobie synów.
Jej dom zachował się przy tym samym placu, z gotycką fasadą i rodowym herbem. To, co dziś jest spokojnym miejscem ze stolikami kawiarni, było centrum wojny, która trwała przez pokolenia i ucichła dopiero dzięki interwencji Korony i mediacji św. Jana z Sahagún.
Fonseca i odpoczynek dla oczu
Na północno-zachodnim krańcu starego miasta, dziesięć minut od Plaza Mayor, stoi Colegio Mayor de Santiago Apóstol, znane jako Kolegium Irlandczyków. Założył je w 1519 roku arcybiskup Alonso de Fonseca, a jego dziedziniec zaprojektował Diego de Siloé.
Ten dziedziniec to chyba najczystsza renesansowa przestrzeń w Salamance: dwie kondygnacje arkad na kolumnach, medaliony w przyłuczach i proporcje tak wyważone, że dają spokój, jakiego nie osiąga żadne inne miejsce w mieście. Siloé przyjechał z Włoch i przywiózł klasycyzm o wiele bardziej ortodoksyjny niż miejscowy, dekoracyjny styl platereskowy.
Dlatego warto zostawić go na koniec dnia, a nie na początek. Po dniu fasad przesyconych ornamentem ten dziedziniec działa jak odpoczynek dla oczu, a tę różnicę czuje się fizycznie, wchodząc do środka.
W kaplicy jest też retabulum Alonsa Berruguetego, najważniejszego rzeźbiarza hiszpańskiego renesansu – dzieło najwyższej klasy, które prawie nikt nie kojarzy z tym budynkiem. Nazwa Kolegium Irlandczyków pochodzi z XIX wieku, kiedy przyjmowało katolickich studentów, którzy nie mogli kształcić się we własnym kraju.
Dziś to przyjemne miejsce ze stolikami kawiarni i cieniem, dobre na przerwę. Dom Maríi la Brava stoi przy jednym z jego boków, z gotycką fasadą i herbem, i nie można go zwiedzać od środka. Św. Jan z Sahagún, zakonnik, który był mediatorem, został w końcu patronem miasta.
Jedno z czterech colegios mayores Salamanki, instytucji z własnymi dochodami i statutami, z których wychodzili biskupi i wysocy urzędnicy kastylijskiej administracji. Dziś należy do uniwersytetu, a wstęp na dziedziniec i do kaplicy kosztuje około 3 euro.
Kolejny pałac z XVI wieku, dziś siedziba Rady Prowincji, z dziedzińcem, który kryje osobliwość: galerię wspartą na wspornikach wyrzeźbionych w powykręcane ludzkie postaci z wyrazem wysiłku na twarzach, jakby fizycznie dźwigały ciężar. Wstęp wolny w godzinach pracy urzędu.
Bo zrealizowano tylko jedną czwartą projektu. Plan Rodriga Gila de Hontañón przewidywał budynek na planie kwadratu z wieżą w każdym narożniku i centralnym dziedzińcem; wzniesiono jedno skrzydło z dwiema wieżami, a budowę wstrzymano z braku funduszy. To, co dziś wygląda na kompletną fasadę, jest w rzeczywistości bokiem.
Czym są cztery czaszki na Casa de las Muertes?
Konwencjonalnym renesansowym memento mori, wyrzeźbionym na wspornikach w dolnej części fasady, które nawiązuje do arcybiskupa Alonsa de Fonseki, którego pamięci poświęcono dom. Miasto zbudowało potem własną opowieść z historiami o zbrodniach i zjawach, z których żadna nie ma oparcia w dokumentach.
Czym była wojna stronnictw?
W XIV i XV wieku szlacheckie rody Salamanki skupiły się w dwóch stronnictwach, San Benito i Santo Tomé, żeby kontrolować urzędy w radzie miejskiej i dochody, a rywalizacja przerodziła się w otwartą przemoc z zasadzkami i morderstwami w obrębie murów. Miasto było sparaliżowane przez dziesięciolecia.
Kim była María la Brava?
Doñą Maríą Rodríguez de Monroy, której dwaj synowie zginęli z rąk wrogiej rodziny w czasie sporu stronnictw. Kronika opowiada, że zebrała grupę mężczyzn, ścigała zabójców aż do Portugalii, zabiła ich i wróciła do Salamanki z ich głowami, które położyła na grobie synów. Jej dom wciąż stoi przy Plaza de los Bandos.
Czy dziedziniec Fonseca jest wart wizyty?
Zdecydowanie, a przy tym to jedno z najrzadziej odwiedzanych miejsc starego miasta. Zaprojektował go Diego de Siloé w ortodoksyjnym klasycyzmie przywiezionym z Włoch, bez ornamentalnego przesytu dominującego stylu platereskowego, i daje spokój, jakiego nie osiąga żadne inne miejsce w mieście. W jego kaplicy jest też retabulum Alonsa Berruguetego.
Czy można wejść do pałacu Monterrey?
Od kilku lat tak, ze zwiedzaniem z przewodnikiem i w ograniczonych godzinach, bo pałac należy do rodu Alba. Można zobaczyć kilka sal z meblami, gobelinami i malarstwem z kolekcji rodowej. Warto wcześniej sprawdzić godziny. Nawet jeśli nie wejdziesz, sama fasada wynagradza wizytę.
Informacje praktyczne
GdziePółnoc i północny zachód starego miasta, 5-10 minut od Plaza Mayor.
Ile czasuDobra godzina na cały spacer razem z Fonsecą.
Za darmoPlaza de los Bandos, fasady pałacu Monterrey i Casa de las Muertes, dziedziniec Palacio de la Salina.
Co jest płatneFonseca, około 3 euro. Pałac Monterrey – zwiedzanie z przewodnikiem w ograniczonych godzinach.
WskazówkaZostaw Fonsecę na koniec: po przesyconym stylu platereskowym działa jak odpoczynek dla oczu.
UwagaCzaszki na Casa de las Muertes są maleńkie i znajdują się na dolnych wspornikach.
Na mapie
🎧 Z Viavoy
Spaceruj po Salamanca i słuchaj we własnym tempie
Pobierz Viavoy i zwiedzaj Salamanca offline, kiedy chcesz.
od 2,99 €· płatność jednorazowa
City Pass · 9,99 €3 dni, wszystkie trasy w Salamanca