Je komt erin vanuit de Nieuwe Kathedraal, via een paar treden omlaag, en de overgang is brutaal: van de hoogte en het licht van de late gotiek kom je in een romaans gebouw uit de 12e eeuw, lager, donkerder en veel compacter. Ze bleef bestaan omdat ze in gebruik bleef terwijl de nieuwe werd gebouwd, en toen de nieuwe klaar was, wilde niemand haar nog afbreken.
Het retabel met drieënvijftig panelen
Het topstuk zit in de apsis: een retabel uit het midden van de 15e eeuw met drieënvijftig panelen, beschilderd op een gouden ondergrond, het werk van Nicolás Florentino, die scène na scène het leven van Christus en van de Maagd vertellen, verdeeld over vijf rijen.
Het is een van de meest complete ensembles van gotische schilderkunst die in Spanje bewaard zijn gebleven, en het interessante zit niet alleen in de panelen maar in hoe ze werkten: ze waren een geordend beeldverhaal voor mensen die niet konden lezen, met een duidelijke volgorde van links naar rechts en van onder naar boven.
Daarboven, over de halve koepel van de apsis, ligt een enorm fresco van het Laatste Oordeel van dezelfde kunstenaar, met een hel die met aanzienlijke rauwheid is uitgewerkt. Wie die twee samen ziet – het geordende verhaal onderaan, de waarschuwing erboven – begrijpt hoe een middeleeuwse kerk communiceerde.
De Torre del Gallo en de kloostergang
De vieringtoren, bekend als Torre del Gallo naar de windwijzer die hem bekroont, is een van de bijzonderste stukken van de Spaanse romaanse kunst: een geribde koepel op een tamboer met twee rijen vensters, bedekt met stenen schubben, met een duidelijke Byzantijnse invloed die waarschijnlijk via Aquitanië binnenkwam.
Hij hoort bij een kleine groep vieringtorens in het westen van het schiereiland – Zamora, Toro en deze – die die oplossing delen en in de rest van Europa geen tegenhanger hebben. Van buitenaf zie je hem goed vanaf het Patio Chico, het pleintje erachter.
De kloostergang, sterk veranderd na de aardbeving van Lissabon van 1755, geeft toegang tot een aantal kapellen die zeer de moeite waard zijn. In een ervan staat een middeleeuws pijporgel, een van de oudste van Europa die nog bespeeld kunnen worden, en een andere bevat graftombes met liggende beelden van grote kwaliteit.
Niet te missen
Drieënvijftig panelen
Het retabel van Nicolás Florentino, uit het midden van de 15e eeuw, is een van de meest complete ensembles van gotische schilderkunst in Spanje.
Het Laatste Oordeel in de apsis
Een enorm fresco boven het retabel, met een hel die met aanzienlijke rauwheid is uitgewerkt. Dat was de waarschuwing.
De Torre del Gallo
Een geribde koepel bedekt met stenen schubben, met Byzantijnse invloed. Er bestaan er maar drie zoals deze, allemaal in het westen van het schiereiland.
Een orgel dat nog klinkt
In een kapel van de kloostergang staat een middeleeuws pijporgel, een van de oudste van Europa die nog in gebruik zijn.
Hoe het past in je bezoek aan Salamanca
Je komt erin vanuit het interieur van de Nieuwe Kathedraal en het kaartje is gezamenlijk, dus je hoeft niet tussen de twee te kiezen. Wat je wel beter kunt kiezen, is de volgorde: eerst de nieuwe in en daarna afdalen naar de oude geeft het volledige contrast.
Erachter ligt het Patio Chico, een klein pleintje vanwaar je de Torre del Gallo en de romaanse apsis ziet, en dat een van de rustigste hoekjes van de oude binnenstad is. Van daaruit daal je af naar de Huerto de Calixto y Melibea en de rivier.
Reken op veertig minuten voor de oude kathedraal met de kloostergang. En als je Ieronimus doet, loopt de route over de hoogten boven deze kathedraal en zie je de vieringtoren vanuit een hoek die vanaf de grond onmogelijk is.
Veelgestelde vragen
Wat deden de studenten in die kapel?
Ze brachten daar de nacht door voor het doctoraatsexamen, alleen, studerend naast het graf van de bisschop die de kapel stichtte; ze gingen zitten met hun voeten op het graf zodat zijn wijsheid op hen “afgaf”. De volgende dag kwamen ze, als ze slaagden, triomfantelijk naar buiten; en zo niet, dan glipten ze door een klein deurtje weg om zich niet te hoeven laten zien. Puur studentenzenuwen, zeshonderd jaar geleden.
Waarom draagt het orgel de naam Salinas?
Naar Francisco de Salinas, een musicus uit de zestiende eeuw, blind van kinds af aan en hoogleraar muziek aan de universiteit hier. Hij speelde op een manier die iedereen sprakeloos achterliet, en een van degenen die verrukt naar hem luisterde was fray Luis de León, die hem een van de mooiste oden van de taal opdroeg: “De lucht wordt helder en tooit zich met schoonheid…”. Als je binnen bent en het orgel ziet, bedenk dan dat die muziek een gedicht inspireerde dat nog steeds op school wordt bestudeerd.
