Van buiten valt het niet op en van binnen lijkt het een gewoon barok klooster, met zijn witte, gladde plafond boven de kerk. Tot iemand in de 20e eeuw keek wat er boven dat plafond zat, en tevoorschijn kwam wat driehonderd jaar verborgen had gelegen: een beschilderd mudéjar-cassetteplafond uit de 15e eeuw, compleet, verborgen onder een vals barok plafond dat niemand de moeite had genomen weg te halen.
Het plafond dat verborgen was
In de 17e eeuw besloot de gemeenschap, naar de smaak van die tijd, de kerk te moderniseren en bracht ze een vlak gipsplafond aan onder de oorspronkelijke overkapping. Er werd niets vernietigd: het werd gewoon afgedekt, omdat mudéjar als ouderwets gold en de barok om witte, strakke vlakken vroeg.
Dat gebaar van esthetische minachting bleek het best denkbare conserveringssysteem. Het cassetteplafond bleef zo'n driehonderd jaar beschermd tegen kaarsrook, vocht en latere verbouwingen, en toen het werd ontdekt, verkeerde het in een staat die geen zichtbaar plafond ooit had kunnen bereiken.
Nu loop je over een loopbrug die op de hoogte van het plafond is aangelegd, zodat je vlak onder het bewerkte hout doorgaat en het vlechtwerk, de trekbalken en de beschildering van dichtbij ziet. Die nabijheid maakt het bezoek: een cassetteplafond dat je vanaf de vloer ziet, op vijftien meter, komt niet op dezelfde manier over.
Een klooster in lagen
Het gebouw werkt als een stratigrafische doorsnede van de geschiedenis van de stad. Er zijn romaanse resten uit de 12e eeuw in het oorspronkelijke metselwerk, het mudéjar-cassetteplafond uit de 15e, gotische muurschilderingen die bij dezelfde werkzaamheden tevoorschijn kwamen, de barokke laag uit de 17e en latere toevoegingen.
De muurschilderingen zijn een andere vondst van diezelfde ingrepen: gotische scènes die onder lagen kalk waren verdwenen en gedeeltelijk zijn teruggehaald. Ze zijn fragmentarisch, zoals meestal, maar ze laten zien hoe een middeleeuwse kerk versierd was voordat alles werd witgekalkt.
Er wonen clarissen, de vrouwelijke tak van de franciscaanse orde, gesticht door Clara van Assisi, en de gemeenschap leeft nog altijd in slot. Het deel dat je kunt bezoeken staat los van het deel waar de zusters leven, en dat samengaan van bezoek en slotclausuur voel je terwijl je rondloopt.
Niet te missen
Driehonderd jaar afgedekt
Het mudéjar-cassetteplafond uit de 15e eeuw werd in de 17e onder een barok plafond verborgen en pas in de 20e eeuw ontdekt.
De minachting heeft het bewaard
Het afdekken beschermde het tegen rook, vocht en verbouwingen. Geen zichtbaar plafond was in die staat bewaard gebleven.
Je loopt op zijn hoogte
Over een loopbrug ga je vlak onder het hout door en zie je het vlechtwerk en de beschildering van dichtbij.
Gotische schilderingen onder de kalk
Bij dezelfde werkzaamheden kwamen middeleeuwse muurschilderingen tevoorschijn die eeuwenlang witgekalkt waren geweest. Fragmentarisch, maar leesbaar.
Hoe het past in je bezoek aan Salamanca
Het ligt in de calle Santa Clara, op vijf minuten van het klooster van San Esteban en op tien van de Plaza Mayor, in de kloosterwijk in het oosten van de oude binnenstad. Het laat zich in één ochtend goed combineren met San Esteban en met Las Dueñas.
Het bezoek is begeleid, duurt zo'n veertig minuten en is de enige manier om binnen te komen: op eigen houtje kun je er niet in. De openingstijden zijn beperkt, met rondleidingen op vaste tijden, dus kijk ze na voordat je erheen gaat.
Het is een van de minst bezochte plekken van de oude binnenstad en een van de verrassendste, juist omdat niemand verwacht achter een bescheiden gevel een compleet mudéjar-cassetteplafond te vinden. Als je plan drie kloosters omvat, is dit het klooster dat de minste mensen kennen.
Veelgestelde vragen
Waarom werd zo'n waardevol plafond bedekt?
Omdat de smaak verandert, en soms wreed. In de achttiende eeuw leek dat middeleeuwse hout hun oud en armoedig; elegant was toen de barok, met zijn gipsgewelven en zijn verguldsel. Ze verkozen het oude te bedekken met wat in de mode was en het mudéjar in het donker te laten slapen. Het mooie is dat het bedekken, zonder het te beogen, de beste manier bleek om het te bewaren.
Wie zijn de clarissen?
De dochters van de heilige Clara van Assisi, die zich rond twaalfhonderdtwaalf liet overtuigen door het voorbeeld van de heilige Franciscus en een orde van vrouwen stichtte, toegewijd aan absolute armoede en afzondering. Leven zonder iets, binnen de muren, biddend. En dit klooster werd nog maar één generatie daarna gebouwd: het is een van de vroegste die de clarissen in heel Spanje hadden.
