Het geldt als het mooiste hoofdplein van Spanje, en het effect komt niet van één los element maar van de herhaling: achtentachtig identieke bogen langs alle vier de zijden, drie verdiepingen balkons in hetzelfde ritme, en alles in dezelfde gouden steen. Het werd gebouwd tussen 1729 en 1755, en het was geen wandelplek: het was een arena.
Een gesloten plein, en waarom
Het ontwerp is van Alberto de Churriguera, uit de familie die haar naam gaf aan de churriguereske stijl, en zijn uitgangspunt was geslotenheid: een volledig dicht plein, zonder gevels naar buiten, alleen toegankelijk via bogen op de hoeken en een paar zijdoorgangen.
Die vorm beantwoordt aan een functie. Het plein was bedoeld voor stierengevechten, en daarom is het gesloten: het midden werd afgezet, de toegangen werden gesloten en de balkons werden als zitplaatsen verhuurd. De hele stad paste erin, en van buiten zag niemand iets.
Het is geen volmaakt vierkant, al lijkt het zo. De vier zijden verschillen in lengte en geen enkele hoek is recht, wat verklaard wordt door het bestaande stratenpatroon waarin het moest worden ingepast. Het oog merkt het niet, omdat de eenvormigheid van de gevels het volledig verhult.
De medaillons en het Koninklijk Paviljoen
Boven de bogen, in de zwikken, zit een reeks ronde medaillons met bustes in reliëf. Ze stellen koningen van Spanje, conquistadores, militairen en vooraanstaande figuren voor, en ze werden niet allemaal tegelijk aangebracht: de reeks werd door de eeuwen heen aangevuld, en sommige medaillons zijn nog leeg.
Die lege plekken zijn met opzet zo gelaten en werken als een open lijst. Er zijn ook op verschillende momenten om politieke redenen bustes weggehaald en vervangen, wat van de reeks een vrij betrouwbare thermometer maakt van hoe Spanje in drie eeuwen veranderd is.
De noordzijde wordt ingenomen door het stadhuis, met zijn klokkengevel en zijn beelden, en aan de oostkant staat het Koninklijk Paviljoen, met het medaillon van Filips V, die het werk financierde. Het plein heeft bovendien een hoekje met een eigen naam, de Corrillo, en onder de arcaden zitten de historische cafés van de stad.
Niet te missen
Het was een arena
Het werd met opzet gesloten om er stierengevechten te houden: het midden werd afgezet en de balkons werden als zitplaatsen verhuurd.
Het is niet vierkant
De vier zijden verschillen in lengte en geen enkele hoek is recht. De eenvormigheid van de gevels verhult het volledig.
Medaillons met lege plekken
De reeks bustes is eeuwenlang aangevuld en sommige zijn nog leeg. Er zijn er om politieke redenen weggehaald.
Ontworpen door een Churriguera
Alberto de Churriguera, uit de familie die haar naam aan de stijl gaf. Het werd gebouwd tussen 1729 en 1755.
Hoe het past in je bezoek aan Salamanca
Het is het exacte middelpunt van Salamanca en de plek waar je meerdere keren per dag langskomt zonder dat je het van plan bent. Van hieruit ben je in vijf minuten bij de Casa de las Conchas, de Clerecía, het Patio de Escuelas en de twee kathedralen.
Aan de zuidkant komt een zijdoorgang uit naast de kerk San Martín de Tours, die romaans is en ouder dan het plein: het plein werd eromheen gebouwd, en de kerk raakte ingeklemd tussen de gebouwen.
De arcaden bieden beschutting bij regen en schaduw in de zomer, en het plein is voor de hele stad de vanzelfsprekende ontmoetingsplek. Het moment is het vallen van de avond, als de verlichting aangaat en de gouden steen zo goed als oranje wordt.
Veelgestelde vragen
Is het plein een perfect vierkant?
Nou nee, ook al lijkt het vanuit het midden zo. Als je goed kijkt, is geen van de vier zijden even lang: het is een enigszins onregelmatige vierhoek, een beetje scheef. Het was geen onachtzaamheid, maar de enige manier om het plein in te passen tussen de straten die er al omheen waren. De architecten verhulden de list met de herhaling van de bogen, die het oog bedriegt en je laat geloven dat alles symmetrisch is. Ik hou van dat kleine geheim.
Komt “churrigueresco” van die achternaam?
Ja, van diezelfde familie. Het waren meerdere architectenbroers, en de oudste, José Benito de Churriguera, gaf zijn naam aan die zo overladen, met versieringen volgestopte stijl die we churrigueresk noemen. Het merkwaardige is dat Alberto, degene die ons plein ontwierp, de jongste van de drie was en een veel soberder en evenwichtiger smaak had. Dus ook al draagt het de achternaam, dit plein heeft niets churrigueresks. Familiezaken.
