Barcelona · Wat te zien

Sant Pau del Camp

Verstopt tussen de gebouwen van de Raval, klein, van donkere steen en met ronde vormen, staat de oudste nog bestaande kerk van Barcelona. Sant Pau del Camp betekent “Sint-Paulus van het Veld”, en de naam zegt alles: toen ze werd gebouwd, lagen hier moestuinen buiten de stadsmuren. Het klooster wordt al in het jaar 911 vermeld. Binnen ligt een piepkleine kloostergang met veelpasbogen die een van de vreemdste en mooiste dingen van de Catalaanse romaniek is, en dat op vijf minuten van La Rambla.

Duizend jaar platteland in de stad

Het bewijs van haar ouderdom ligt binnen: de grafsteen van Guifré Borrell, graaf van Barcelona en zoon van Guifré el Pilós, de bijna legendarische graaf met wie de Catalaanse dynastie begint. Guifré Borrell stierf rond het jaar 911, en zijn grafschrift is een van de oudste bewaarde geschreven documenten van de stad.

Dat eerste klooster werd waarschijnlijk in 985 verwoest, toen Almanzor vanuit Córdoba naar het noorden trok en Barcelona in brand stak. De kerk die je nu ziet, is een herbouw uit de 12e eeuw, romaans volgens het boekje: een plattegrond in de vorm van een Grieks kruis, een achthoekige vieringtoren en een portaal met kapitelen waarin beesten, bladeren en figuren zijn uitgehakt.

En het bleef lang platteland. De Raval werd pas bebouwd toen de stadsmuur van de 14e eeuw werd aangelegd, en eeuwenlang was het de zone van moestuinen, gasthuizen en kloosters: alles wat de stad niet binnen wilde hebben. De kerk bleef stil staan, terwijl eromheen eerst de industrie groeide en daarna de dichtstbevolkte wijk van Europa.

De kloostergang met de veelpasbogen

Ze is piepklein, nauwelijks een paar meter per zijde, en heeft een eigenaardigheid die meteen opvalt: de bogen zijn geen rondbogen maar veelpasbogen, in lobben uitgesneden, met een onmiskenbaar Moorse uitstraling. In de Catalaanse romaniek is dat een opmerkelijke zeldzaamheid, en de meest aanvaarde verklaring is het contact met de kunst van al-Andalus via ambachtslieden en voorbeelden die over het schiereiland circuleerden.

Kijk ook naar het buitenportaal: een paar marmeren kapitelen zijn niet romaans maar veel ouder, hergebruikt uit een Visigotisch of laat-Romeins gebouw. Het is dezelfde praktijk die je ziet in de Romeinse muur van de Plaça Nova: bouwen met wat er voorhanden was.

Op de kapitelen van de kloostergang staat een compleet bestiarium, versleten door duizend jaar weer en wind: vogels die tegenover elkaar staan, viervoeters, schematische mensfiguren. Het loont om er heel dichtbij te komen, want de slijtage heeft de details uitgewist en je kunt ze alleen van korte afstand lezen.

Niet te missen

De grafsteen uit het jaar 911

Guifré Borrell, zoon van Guifré el Pilós. Een van de oudste geschreven documenten van Barcelona.

De kloostergang met veelpasbogen

Bogen die in lobben zijn uitgesneden, met een echo van al-Andalus. Een zeldzaamheid in de hele Catalaanse romaniek.

De hergebruikte kapitelen

Twee marmeren stukken van het portaal zijn ouder dan de romaniek: Visigotisch of laat-Romeins.

Het veld dat verdween

Ze heette “del Camp” omdat ze in het veld lag. Nu staat ze in de dichtstbevolkte wijk van Europa.

Hoe het past in je bezoek aan Barcelona

Ze staat aan de zuidkant van de Raval, op tien minuten van het MACBA als je de Rambla del Raval af loopt – waar de dikke bronzen kat van Botero staat – en op vijf minuten van de Paral·lel en de Drassanes.

Het bezoek is kort, twintig minuten met de kloostergang erbij, en de toegang kost heel weinig. De openingstijden zijn beperkt en rond het middaguur is ze dicht, dus controleer ze even: het is een kerk waar nog diensten worden gehouden, geen museum, en ook dat hoort bij haar charme.

Het contrast met de rest van een wandeling door de Raval is juist het mooie: je gaat van de hedendaagse kunst van het MACBA naar de tweedehandswinkels, van de kat van Botero naar een kerk van duizend jaar oud, in minder dan een kilometer. Geen andere wijk van Barcelona legt die weg af op zo weinig ruimte.

Veelgestelde vragen

Hoe weet men dat het zo oud is, van het jaar 911?

Door een grafsteen die binnen wordt bewaard. Het is het graf van graaf Guifré Borrell, zoon van niemand minder dan Guifré el Pilós, de bijna legendarische Wilfried de Harige van de graven van Barcelona. Guifré Borrell stierf rond het jaar 911, en zijn grafschrift, in steen gebeiteld, is een van de oudste die in de stad bewaard zijn gebleven. Die gegraveerde naam verankert het klooster aan een zo ongelooflijk verre datum. Je staat voor steen van meer dan duizend jaar oud, echt waar.

Die bogen van de kloostergang hebben een heel rare vorm, toch?

Goed gezien! Die golvende bogen, in lobben uitgesneden, hebben een bijna Arabische uitstraling, een echo van Al-Andalus die je zelden in de Catalaanse romaanse stijl zult vinden. En er is nog meer: als je naar het portaal bij de ingang kijkt, zijn een paar marmeren kapitelen niet romaans, ze zijn veel ouder, hergebruikt uit een eerder Visigotisch gebouw. Ze recycleerden dus stenen van eeuwen eerder om deze kerk op te trekken. Een pure collage van duizend jaar.

En waarom moest ze worden herbouwd?

Omdat ze hoogstwaarschijnlijk werd verwoest. In het jaar 985 trok de gevreesde Almanzor vanuit Córdoba naar beneden en stak heel Barcelona zonder genade in brand; dat eerste klooster aan de rand had alle kans om aan die plundertocht ten prooi te vallen. Wat je nu ziet, de kerk van donkere steen, werd daarna opgetrokken, al in de 12e eeuw, op de herinnering aan het verwoeste. Daarom is ze zo sober en massief: ze werd geboren in een tijd waarin een kerk ook moest doorstaan wat er ook kwam.

Ontdek Barcelona en luister in je eigen tempo

Sant Pau del Camp maakt deel uit van onze tour El Raval: kunst, culturenmix en leven.

Viavoy-app

Andere plekken in Barcelona

Santa Maria del Mar

Torre del Rellotge

Sagrada Família

Carrer de Montcada

Casa Vicens, het eerste huis van Gaudí

El Born Centre de Cultura i Memòria