Een enorme witte doos, van rondingen en glas, neergezet tussen de oude gevels van de Raval. Het is het MACBA, het Museum voor Hedendaagse Kunst van Barcelona, een werk van Richard Meier dat in 1995 openging. Maar wat ervoor gebeurt is net zoveel waard als wat erin zit: het voorplein is een van de bekendste skatespots ter wereld geworden, en het tafereel van planken, graffiti en wasgoed aan de lijn tegen het smetteloze wit vat de hele Raval beter samen dan welke uitleg ook.
Een wit museum in de meest gemengde wijk
Meier won in 1984 de Pritzkerprijs en heeft een herkenbare obsessie: hij bouwt bijna alles in het wit. Toen hij de opdracht voor het MACBA kreeg, vroeg hij uitdrukkelijk dat de hoofdgevel naar de wijk zou kijken in plaats van haar de rug toe te keren, en dat het grote glasvlak van buitenaf de hellingen zou laten zien waarlangs het publiek binnen rondloopt.
Het gebouw maakte deel uit van een veel grotere stedenbouwkundige operatie: de herinrichting van de Raval in de jaren tachtig en negentig, die pleinen opende, hele huizenblokken sloopte en culturele instellingen bracht naar een wijk die al lang de naam had verloederd te zijn. Het was een omstreden ingreep, en dat is het nog steeds: de een ziet er een succes in, de ander leest het als het begin van de gentrificatie van de wijk.
Het plein heet dels Àngels naar een klooster van dominicanessen uit de 16e eeuw dat hier stond. Een deel van dat klooster staat nog overeind, tegen het museum aan, en is omgebouwd tot tentoonstellingsruimte. Ernaast ligt het CCCB, het Centrum voor Hedendaagse Cultuur, ondergebracht in de voormalige Casa de la Caritat: een armenhuis uit de 18e eeuw.
Het plein van de skaters
Het voorplein van het MACBA, met zijn gladde vloer, zijn lange banken en zijn hoogteverschillen, werd spontaan een van de beroemdste skatespots van de planeet. Het komt voor in video's, tijdschriften en videogames, en er zijn mensen die er speciaal voor naar Barcelona reizen. Het museum heeft het geaccepteerd en leeft er in de praktijk mee samen.
Het gevolg is dat het plein op elk uur leeft, en in meerdere talen tegelijk. Het is een van de weinige plekken in de stad waar buurtbewoners, studenten, skaters en mensen die een tentoonstelling komen bekijken zonder enig ongemak samenkomen. Het plein zien hoort bij het bezoek.
Wat de collectie betreft: het MACBA richt zich op kunst vanaf het midden van de 20e eeuw, met een sterke Catalaanse en Spaanse aanwezigheid – Tàpies, Brossa, Muntadas – en een heel uitgesproken lijn conceptuele kunst. Het is goed om dat te weten voordat je naar binnen gaat: het is geen museum van spectaculaire stukken, het is een museum van ideeën, en sommigen komen er verrukt uit en anderen verbijsterd.
Niet te missen
De gevel die naar de wijk kijkt
Meier vroeg er uitdrukkelijk om: de Raval niet de rug toekeren, en de hellingen zichtbaar vanaf de straat.
De beroemdste skatespot
Hij komt voor in video's en videogames. Er zijn mensen die voor dit voorplein naar Barcelona reizen.
Het Convent dels Àngels
Een dominicanessenklooster uit de 16e eeuw staat nog overeind tegen het museum aan, omgebouwd tot tentoonstellingsruimte.
Een museum van ideeën
Conceptuele kunst en een Catalaanse en Spaanse collectie. Het is goed om te weten waar je naar binnen gaat voordat je naar binnen gaat.
Hoe het past in je bezoek aan Barcelona
Het ligt in de Raval, op vijf minuten van La Rambla en de Mercat de la Boqueria. Het is het natuurlijke vertrekpunt om de wijk naar het zuiden te verkennen: de Carrer de la Riera Baixa met zijn tweedehandswinkels, de Rambla del Raval met de kat van Botero en, aan het eind, Sant Pau del Camp.
Het CCCB, muur aan muur ernaast, deelt vaak de belangstelling van de bezoeker en heeft meestal een toegankelijker programma: tentoonstellingen over steden, film, technologie en hedendaagse cultuur. Er zijn combitickets en het loont om te kijken wat er in elk van de twee te zien is voordat je beslist.
Ook als je geen van beide binnengaat, is het plein een volwaardige stop. Ga twintig minuten op de banken zitten en kijk: het is de best mogelijke kennismaking met de Raval, een wijk die de helft van de reisgidsen afdoet met een waarschuwing en die veruit de levendigste van het centrum van Barcelona is.
Veelgestelde vragen
En wie was die Richard Meier?
Richard Meier, een van de groten van de Noord-Amerikaanse architectuur. Jaren voordat hij dit bouwde, had hij al de Pritzkerprijs gewonnen, die zowat de Nobelprijs van de architecten is. Hij heeft een obsessie die je meteen zult herkennen: hij bouwt bijna alles in het wit, van boven tot onder. Van hem is bijvoorbeeld het enorme Getty Center in Los Angeles. Hier speelde hij er opzettelijk mee dat ons Mediterrane licht op die spierwitte huid weerkaatst. Daarom verblindt het op de middag zo.
Waar komt de naam van het plein, dels Àngels, vandaan?
Van een oud klooster. Precies hier vestigden zich in de 16e eeuw dominicanessen in het Convent dels Àngels, en het plein kreeg uiteindelijk zijn naam. Een deel van dat klooster staat nog overeind, tegen het museum aan, omgebouwd tot tentoonstellingsruimte. Ik denk er graag aan: waar nu de jongens skaten en de meest baanbrekende kunst hangt, was vierhonderd jaar geleden afzondering, stilte en gebed. De Raval is een en al palimpsest, laag na laag van over elkaar gelegde levens.
