Aan de Passeig de Sant Joan, een brede laan met bomen waar bijna geen toeristen komen, staat een stralend witte gevel vol uiterst fijn sgraffito. Het is het Palau Macaya, een werk van Josep Puig i Cadafalch dat rond 1901 klaar was, en het is het makkelijkst te bezoeken modernistische gebouw van Barcelona: het is een cultureel centrum, de toegang is gratis en de binnenplaats met trap is een van de mooiste van het Eixample. Bijna niemand weet het.
Sgraffito, of tekenen door te krassen
De hele gevel is bewerkt met sgraffito, een techniek die in Catalonië diep geworteld is: lagen mortel in verschillende kleuren worden over elkaar aangebracht en, zolang ze nog zacht zijn, wordt de bovenste weggekrast zodat de onderste tevoorschijn komt. De tekening is er niet op geschilderd, ze is in de muur zelf gegraveerd, en daarom doorstaat ze een eeuw regen zonder aan scherpte te verliezen.
Het resultaat is hier een bijna verblindend wit met plantaardige en geometrische motieven over de hele gevel. Het is een bewust tegenwicht voor de gehouwen steen van het Palau Baró de Quadras, van dezelfde architect en uit bijna dezelfde tijd: het ene huis wordt met licht geschilderd, het andere met schaduw gebeeldhouwd.
Het stenen beeldhouwwerk van het portaal is van Eusebi Arnau, zoals bij zoveel andere modernistische gebouwen. Als je naar de gevel kijkt en het gevoel hebt dat dit paleis op de Casa Amatller aan de Passeig de Gràcia lijkt, is dat geen toeval: ze zijn van dezelfde hand en uit dezelfde jaren.
De beeldhouwer op de fiets
Ga dicht bij de reliëfs naast de hoofdingang staan en zoek op je gemak: tussen de figuren zit er een die beroemd is geworden, een figuur op een fiets. De gangbare lezing is dat het een knipoog is naar Puig i Cadafalch zelf, die op de fiets naar de bouwplaats ging, in 1900 tamelijk schandalig voor een heer van zijn stand.
Dit soort gebeeldhouwde grapjes is een vast element van het Catalaanse modernisme, en heel weinig mensen gaan ernaar op zoek: op gebouwen uit die tijd zitten fotografen, fietsers, grammofoons en auto's verstopt tussen heiligen en draken, als kleine handtekeningen van de moderne tijd die een middeleeuwse vormentaal binnenglippen.
De binnenplaats, met haar open marmeren trap en haar zuilen, is het mooiste deel en is open. Het is een huiselijke versie van het schema van de Catalaanse profane gotiek – poort, binnenplaats, trap naar de bel-etage – dat Puig als historicus door en door kende en hier in modernistische stijl toepaste.
Niet te missen
Het witte sgraffito
De tekening is niet geschilderd: ze is in lagen mortel gekrast. Daarom is ze al een eeuw intact.
De beeldhouwer op de fiets
Verstopt in de reliëfs van het portaal. Een knipoog naar de architect, die in 1900 op de fiets naar de bouwplaats ging.
De binnenplaats met de trap
Catalaanse profane gotiek in modernistische stijl, en vrij toegankelijk. Een van de mooiste van het Eixample.
Gratis toegang
Het is een werkend cultureel centrum, geen monument waarvoor je betaalt. Vrijwel niemand gaat naar binnen.
Hoe het past in je bezoek aan Barcelona
Het paleis staat aan de Passeig de Sant Joan, op tien minuten lopen van de Sagrada Família en op nog eens tien van de Diagonal en het Palau Baró de Quadras. Het is een natuurlijke stop tussen die twee punten, en zo hoef je minder over lanen zonder schaduw te lopen.
Omdat het een werkend cultureel centrum is, heeft het de openingstijden van een instelling, niet van een monument: het is open van maandag tot vrijdag en met beperkte openingstijden in het weekend, met tentoonstellingen en evenementen die soms de toegang tot sommige zalen beperken. De binnenplaats en de begane grond zijn meestal toegankelijk.
En een tip voor de buurt: de Passeig de Sant Joan is een van de beste wandellanen van Barcelona om niets te doen. Er staan bomen, er is om de paar meter een terras, er loopt een fietspad en er spelen kinderen, en hij staat op geen enkele lijst van dingen die je gezien moet hebben. Na de Sagrada Família maakt twintig minuten hier zitten je dag weer goed.
Veelgestelde vragen
Hoe maak je die witte tekening op de gevel?
Het is een prachtige en heel Catalaanse techniek, sgraffito. In plaats van de tekening er bovenop te schilderen, worden lagen mortel in verschillende kleuren over elkaar gelegd en wordt, als ze nog zacht zijn, de bovenste laag weggekrast zodat de onderste tevoorschijn komt, alsof je tekent door te krassen. Zo zitten de motieven in de muur zelf gegraveerd en doorstaan ze eeuwen in de open lucht. De modernisten haalden dit oude ambacht terug en vulden het met fantasie. Ga dichterbij: er is geen verf, er is een muurhuid die met het geduld van een goudsmid is bekrast.
