Demir, cam ve tuğla, 1903 tarihli, Avrupa pazar mimarisinin en parlak döneminden ve hâlâ gerçek bir pazar olarak işliyor. Félix Navarro onu Paris'teki Les Halles örneğini izleyerek, açıkta bırakılmış metal bir yapıyla örtülü, ara desteksiz büyük bir salon olarak tasarladı. Üstelik tam da Roma surunun hattı üzerine inşa edildi.
Demir mimarisi
XIX. yüzyılın sonu ile XX. yüzyılın başındaki metal pazarlar hem teknik hem de hijyenik bir değişime karşılık verir. Demir, büyük açıklıkları ara destek olmadan örtmeye izin veriyor ve bu da engelsiz bir salon sağlıyordu; çapraz havalandırma ile tepeden gelen ışık da açık hava pazarlarının sağlık sorunlarını çözüyordu.
Burada yapı dökme demir sütunlar ve metal makaslardan oluşuyor, duvarları tuğla ve büyük pencerelerle kapatılmış; çatı ise salonun ortasını yukarıdan aydınlatan boylamasına bir fenerle yükseliyor. Paris'in belirlediği ve bütün Avrupa'da kopyalanan şema bu.
Birkaç yıl önceki kapsamlı restorasyon özgün yapıyı geri kazandırdı ve tesisatı yeniledi; sonuç da kendi kategorisinde İspanya'nın en çok övülenlerinden biri oldu: bina, başka şehirlerde olduğu gibi bir gastronomi alışveriş merkezine dönüştürülmeden, hem bina olarak hem de pazar olarak korundu.
Hâlâ pazar olan bir pazar
Onu en çok ayıran şey bu. Burada tezgâhların çoğu hâlâ eve götürülecek ürün satıyor: balık, et, sebze, meyve ve turşu; müşteriler de haftalık alışverişini yapan mahalle sakinleri. Bir tadım alanı var, ama asıl işlevin yerini almış değil.
Öne çıkan ürün Ebro vadisinin bostanlarından geliyor; yerel simgesi borraja, yani hodan —Aragon dışında pek yenmeyen bir kış sebzesi—, bunun yanında Fuentes soğanları, ternasco ve Pireneler'in peynirleri.
Hemen yanında, sokakta, kuleleriyle birlikte Roma surunun bir bölümü korunuyor, çünkü pazar tam olarak sur hattının üzerine yapıldı. Alışverişten çıkıp III. yüzyıldan bir sur duvarıyla karşılaşmak bu şehirde oldukça sıradan.
Kaçırılmayacaklar
Les Halles modeli
Dökme demir yapı ve metal makaslar, salonu yukarıdan aydınlatan boylamasına bir fenerle, tıpkı Paris'teki gibi.
Hâlâ bir pazar
Tezgâhların çoğu eve götürülecek ürün satıyor, müşteriler mahalle sakinleri. Bir gastronomi merkezine dönüşmedi.
Roma surunun üzerinde
Tam da III. yüzyıl sur hattı üzerine yapıldı; surun kuleli bir bölümü yan sokakta açıkta korunuyor.
Borraja (hodan)
Ebro bostanlarının simge ürünü, Aragon dışında pek yenmeyen bir kış sebzesi.
Zaragoza gezine nasıl uyar
Plaza del Pilar'a beş dakika, batı yönünde, Torreón de la Zuda ile surların yanında. Merkez ile San Pablo Kilisesi'nin bulunduğu El Gancho mahallesi arasındaki doğal geçiş yolu.
Öğleden sonranın ortasında kapanır ve pazar günleri açılmaz, bu yüzden sabaha yerleştirmek gerekir. İşe yarayan, öğle yemeğinden önce gitmek ve ardından on dakika uzaklıktaki eski şehrin tapas bölgesi Tubo'ya geçmek.
Giriş serbest ve ziyaret yirmi dakika sürüyor. Bir şey almayacak olsan da içeri girmeye değer: hem binasını hem de işlevini birlikte koruyan az sayıdaki tarihi İspanyol pazarından biri.
Sık sorulan sorular
Pazarın hemen yanında duran o taş sur nedir?
Pazarın hemen bitişiğinde Roma surunun günümüze kalan en iyi bölümü var. Zaragoza'yı İmparator Augustus MÖ 14 yılı civarında Caesaraugusta adıyla kurdu; yüzyıllar boyunca ve Arapça Saraqusta biçimiyle aşınan bu addan “Zaragoza” çıktı. Bu duvarların yanında Augustus'un bronz bir heykelini göreceksin: İtalya'nın 1940'ta şehre hediye ettiği çok ünlü bir Roma orijinalinin kopyası. Bak, jambonla imparatoru dört adım ayırıyor.
