Yarımadanın kuzeyinde en iyi korunmuş İslam sarayı ve Avrupa'da hâlâ ayakta duran taifa sanatının tek büyük tanığı. XI. yüzyılda, Zaragoza bağımsız bir krallıkken inşa edildi ve değeri iki katlı: hem kendisi olduğu şey için hem de aradaki şey için, çünkü Endülüs bu kadar kuzeyde çok az saray mimarisi üretti ve bu saray bize neredeyse eksiksiz ulaştı.
Kuzeyde bir taifa sarayı
Córdoba Halifeliği XI. yüzyılın başında dağılınca taifa krallıkları ortaya çıktı ve Zaragoza'nınki en müreffeh olanlardan biriydi. Bu saray o zaman sur dışında bir dinlenme konutu olarak yapıldı ve süsleme dağarcığı o dönemin büyük katkısıdır.
Bakılması gereken şey kemerler: birbirini kesen, dilimli, karma eğrili, birkaç düzlemde üst üste binerek artık taşıyıcı değil tamamen görsel bir işlevi olan kafes perdeler oluşturan kemerler. Córdoba'da yapılanın bir sonraki adımı, neredeyse soyut bir uca taşınmış hali.
Salón Dorado ile havuzlu avlu merkezdeki parçalar; alçı süslemeleri, sütun başlıkları ve kemer dizileri iki yüzyıl sonra Alhambra'da yapılacak olanı doğrudan haber veriyor. Bunu Granada'dan önce görmek oranın okunuşunu değiştirir.
Üst üste dört kullanım ve bir parlamento
1118'deki Hristiyan fethinden sonra bina Aragon krallarının sarayı oldu; XV. yüzyılda da Katolik Hükümdarlar üstüne, tören salonları ve armaları ile boyunduruk ve oklarıyla birlikte olağanüstü kalitede çok renkli bir Mudéjar kaset tavan içeren koca bir kat eklediler.
Ardından düşüş geldi: Engizisyon'un merkezi, sonra askerî kışla oldu ve Endülüs süslemeleri kazınmış ya da duvarla örtülmüş halde yarı harabeye döndü. Onu kurtaran uzun ve titiz restorasyon XX. yüzyılın ikinci yarısına ait.
Bugün de Cortes de Aragón'un, yani Aragon parlamentosunun merkezi. Yani: XXI. yüzyıldan bir özerk bölge parlamentosunu barındıran XI. yüzyıldan bir Müslüman sarayı; genel kurul salonları da yapı topluluğunun içine inşa edilmiş. Bu, pek az İspanyol binasının gösterebileceği, birbirini izleyen kullanımlarla dolu neredeyse bin yıl demek.
Kaçırılmayacaklar
Kuzeyde tek
Avrupa'da korunmuş taifa sanatının büyük tanığı. Endülüs bu kadar kuzeyde çok az saray mimarisi bıraktı.
Birbirini kesen kemerler
Birkaç düzlemde üst üste binerek taşıyıcı işlevi olmayan kafes perdeler oluşturuyorlar. Alhambra'yı doğrudan haber veriyorlar.
Katolik Hükümdarlar'ın kaset tavanı
XV. yüzyılda tören salonlarıyla koca bir kat ve olağanüstü, çok renkli bir Mudéjar tavan eklediler.
Bugün bir parlamento
Cortes de Aragón'u barındırıyor. Pek az İspanyol binasının gösterebileceği, birbirini izleyen kullanımlarla dolu neredeyse bin yıl.
Zaragoza gezine nasıl uyar
Tarihi merkezin dışında, batıya doğru, merkezden yürüyerek yirmi dakika ya da tramvayla birkaç dakika. Şehirde ulaşım gerektiren tek ziyaret bu ve tartışmasız buna değer.
Parlamento binası olduğu için ziyaret saatleri kısıtlı ve Cortes'in faaliyetine göre değişiyor: erişimin sınırlı olduğu günler ve kapalı olduğu günler var. Önceden kontrol etmek ve yüksek sezonda rezervasyon yapmak iyi olur.
Merkeze dönüş yolunda 1808 Sitios kuşatmalarının izlerini taşıyan Puerta del Carmen ile Santa Engracia Bazilikası var. Saray için bir saatten biraz fazla hesapla.
Sık sorulan sorular
O tuhaf ad, Al-Yafariyya, nereden geliyor?
Anlatayım, çünkü neredeyse kimse bilmez: ad, onu inşa ettiren kralın kendisinden geliyor. Tam adında Ebu Cafer Ahmed vardı ve bu “Cafer”den, İspanyolca yazımıyla “Yaafar”dan, Al-Yafariyya doğdu: “Cafer'e ait olan”. Yani anıtın adını her söylediğinde, farkında olmadan bin yıl önceki Müslüman bir kralı adıyla çağırıyorsun. Bence bu çok güzel.
Peki kuleye ilham veren o opera hangisi?
Verdi'nin 1853'te sahnelediği ve hâlâ dünyanın dört bir yanında tiyatroları dolduran Il Trovatore, yani “Trubadur”. İşin ilginç yanı, Verdi hiçbir şey uydurmadı: Antonio García Gutiérrez adlı bir yazarın İspanyol romantik draması El Trovador'a dayandı. Bayıldığım bir ayrıntı daha var: o kule aslında bütün yapı topluluğunun en eski kısmı; sarayın kendisinden önce, IX. yüzyıl civarında inşa edilmiş. Yani başının üstünde bin yüz yılı aşkın tuğla.
Krallar hep bu sarayda mı yaşardı?
Hayır, işin güzelliği de burada. İnşa edildiğinde surlarla çevrili şehir daha ötedeydi; burası şehrin dışında, bahçeler ve bostanlarla çevrili bir eğlence sarayıydı, kalabalıktan kaçmak için bir tür keyif çiftliği. Gündelik iktidarın merkezi değil, keyfin, şenliğin ve şiirin yeriydi. Zamanla şehir büyüdü ve onu yuttu, ama açık havada bir heves olarak doğmuştu.
