To najlepiej zachowany pałac islamski na północy półwyspu i jedyne wielkie świadectwo sztuki królestw taifa, które wciąż stoi w Europie. Zbudowano go w XI wieku, gdy Saragossa była niezależnym królestwem, a jego wartość jest podwójna: ze względu na to, czym jest, i ze względu na miejsce, w którym stoi, bo al-Andalus pozostawił bardzo mało architektury pałacowej tak daleko na północy, a ten pałac przetrwał niemal w całości.
Pałac królestwa taifa na północy
Gdy na początku XI wieku rozpadł się kalifat Córdoby, powstały królestwa taifa, a królestwo Saragossy było jednym z najbogatszych. Ten pałac wzniesiono wtedy jako rezydencję wypoczynkową za murami miasta, a jego repertuar dekoracyjny to wielki wkład tamtej epoki.
Patrzeć trzeba na łuki: przeplatane, wielolistne, mieszanoliniowe, nałożone na siebie w kilku planach, aż tworzą ażurowe kraty, które nie mają już funkcji konstrukcyjnej, lecz czysto wizualną. To krok dalej niż to, co zrobiono w Córdobie, doprowadzony do niemal abstrakcyjnej skrajności.
Salón Dorado i dziedziniec z basenem to centralne elementy, ze sztukateriami, kapitelami i arkadami, które bezpośrednio zapowiadają to, co dwa wieki później powstanie w Alhambrze. Jeśli zobaczysz to przed Granadą, inaczej odczytasz tamto miejsce.
Cztery nałożone na siebie funkcje i parlament
Po zdobyciu miasta przez chrześcijan w 1118 roku budynek stał się pałacem królów Aragonii, a w XV wieku Królowie Katoliccy dobudowali na górze całe piętro z salami reprezentacyjnymi i polichromowanym stropem kasetonowym w stylu mudéjar o wyjątkowej jakości, z ich herbami oraz jarzmem i strzałami.
Potem nastąpił upadek: był siedzibą inkwizycji, później koszarami i skończył jako półruina, z mauretańską dekoracją skutą albo zamurowaną. Długa i drobiazgowa renowacja, która go uratowała, pochodzi z drugiej połowy XX wieku.
A dziś jest siedzibą Cortes de Aragón, parlamentu Aragonii. Innymi słowy: muzułmański pałac z XI wieku mieści regionalny parlament z XXI wieku, z salami obrad plenarnych zbudowanymi wewnątrz murów. Takiej ciągłości użytkowania przez instytucje przez tysiąc lat nie ma żaden inny budynek w Hiszpanii.
Nie do przegapienia
Jedyny na północy
Wielkie zachowane świadectwo sztuki królestw taifa w Europie. Tak daleko na północy al-Andalus pozostawił bardzo mało architektury pałacowej.
Przeplatane łuki
Nałożone na siebie w kilku planach, aż tworzą ażurowe kraty bez funkcji konstrukcyjnej. Bezpośrednio zapowiadają Alhambrę.
Strop Królów Katolickich
W XV wieku dobudowali całe piętro z salami reprezentacyjnymi i wyjątkowym polichromowanym stropem w stylu mudéjar.
Dziś jest parlamentem
Mieści Cortes de Aragón. Tysiąc lat nieprzerwanego użytkowania przez instytucje, jakiego nie ma żaden inny budynek w Hiszpanii.
Jak to wpasować w zwiedzanie Saragossy
Pałac leży poza starym miastem, dwadzieścia minut pieszo od centrum albo kilka minut tramwajem, w kierunku zachodnim. To jedyne miejsce w mieście, do którego trzeba się specjalnie wybrać, i bez dyskusji to się opłaca.
Ponieważ to siedziba parlamentu, godziny zwiedzania są ograniczone i zmieniają się zależnie od prac Cortes: bywają dni z ograniczonym dostępem i dni, w które pałac jest zamknięty. Sprawdź to z wyprzedzeniem, a w wysokim sezonie zarezerwuj.
W drodze powrotnej do centrum miniesz Puerta del Carmen, naznaczoną śladami pocisków z oblężenia z 1808 roku, i bazylikę Santa Engracia. Na sam pałac licz dobrą godzinę.
Najczęstsze pytania
Skąd się wzięła ta dziwna nazwa, Al-Yafariyya?
Opowiem ci o tym, bo prawie nikt tego nie wie: nazwa pochodzi od samego króla, który kazał wznieść pałac. Jego pełne imię zawierało Abu Yaafar Ahmad, i z tego „Yaafar” narodziło się Al-Yafariyya, „to, co należy do Yaafara”. Tak więc za każdym razem, gdy wymawiasz nazwę zabytku, nieświadomie wołasz po imieniu muzułmańskiego króla sprzed tysiąca lat. Dla mnie to piękne.
A która to opera zainspirowana tą wieżą?
To „Il Trovatore”, czyli „Trubadur”, którego Verdi wystawił po raz pierwszy w 1853 roku i który wciąż wypełnia teatry na całym świecie. Ciekawe, że Verdi niczego nie wymyślił: oparł się na hiszpańskim dramacie romantycznym, „El Trovador”, autora o nazwisku Antonio García Gutiérrez. I jest jeszcze szczegół, który uwielbiam: ta wieża to w rzeczywistości najstarsza część całego zespołu, starsza od samego pałacu, wzniesiona gdzieś w IX wieku. Czyli cegła licząca ponad tysiąc sto lat nad twoją głową.
Czy to był pałac, w którym królowie mieszkali na co dzień?
Otóż nie, i w tym cały urok. Kiedy go wznoszono, otoczone murami miasto było dalej; to był pałac wypoczynkowy za miastem, otoczony ogrodami i sadami, coś w rodzaju posiadłości dla przyjemności, żeby uciec od zgiełku. Nie był centrum codziennej władzy, był miejscem rozrywki, zabawy i poezji. Z czasem miasto się rozrosło i go połknęło, ale narodził się jako kaprys pod gołym niebem.
