Najbardziej codzienne z czterech rzymskich muzeów Saragossy i to, które najwięcej opowiada o tym, jak się wtedy żyło. Zachowały się tu pozostałości publicznych latryn i basenu otoczonego portykami, a to połączenie – wspólna toaleta i kąpiel – pozwala zrozumieć, że termy nie były tylko miejscem do mycia.
Termy jako instytucja społeczna
Chodzenie do term było codzienną rutyną dużej części rzymskiej ludności miejskiej, i to nie głównie dla higieny: tam toczyło się życie towarzyskie, zawierano umowy, ćwiczono i spędzano czas. Wstęp kosztował bardzo mało albo był darmowy, finansowany przez urzędników zabiegających o popularność.
Zwykła trasa prowadziła przez kilka sal o rosnącej i malejącej temperaturze, z palestrą do ćwiczeń i miejscami do masażu i depilacji. Zachowała się tu część kompleksu, a dokładnie strefa natatio, czyli basenu pod gołym niebem otoczonego portykami.
Widać bazy kolumn, które podtrzymywały te portyki, zarys basenu i kanały wodne. Pierwotny kompleks był dużo większy: jak prawie wszystko, co rzymskie pod ziemią w tym mieście, reszta wciąż leży pod budynkami.
Latryny, czyli to, co się najbardziej pamięta
Drugi zachowany element to publiczne latryny i zwykle to one najbardziej robią wrażenie na zwiedzających, bo jednym ruchem burzą wszelkie wyobrażenia o intymności. Była to długa sala z kamiennymi ławami z otworami, bez żadnych przegród, gdzie ludzie siedzieli w rzędzie i rozmawiali.
Pod spodem płynął kanał z bieżącą wodą, który odprowadzał nieczystości do kloaki, a przed ławami biegł drugi, mniejszy kanał z czystą wodą. Ten drugi służył do płukania gąbki umocowanej na kiju, którą się podcierano i która była przedmiotem wspólnego użytku.
To, że takie miejsce było wspólne i sprzyjało rozmowom, wiele mówi o różnicy między rzymskim a współczesnym pojmowaniem prywatności. To jedna z tych rzeczy, które czyta się w muzeum na tablicy i których się nie zapomina.
Nie do przegapienia
Latryny były wspólne
Długa sala z ławami z otworami i bez przegród, gdzie ludzie siedzieli w rzędzie i rozmawiali.
Dwa kanały z wodą
Jeden pod ławami odprowadzał nieczystości, a drugi, z czystą wodą, biegł przed nimi i służył do płukania wspólnej gąbki.
Nie chodziło tylko o higienę
Termy były miejscem życia towarzyskiego i zawierania umów. Wstęp kosztował bardzo mało albo był darmowy.
Natatio z portykami
Zachowały się bazy kolumn i zarys basenu pod gołym niebem. Reszta wciąż leży pod budynkami.
Jak to wpasować w zwiedzanie Saragossy
Muzeum leży na starym mieście, pięć minut od Plaza del Pilar i bardzo blisko teatru rzymskiego. Razem z forum i portem rzecznym należy do trasy Caesaraugusty.
To najkrótsze z czterech muzeów, około dwudziestu minut, i to, w którym zachowało się najmniej materialnych pozostałości. Jego wartość nie leży w tym, co przetrwało, lecz w tym, co wyjaśnia, więc przeczytaj tablice, zamiast przechodzić przez nie w pośpiechu.
Łączony bilet do czterech muzeów wychodzi dużo taniej niż osobne wizyty i kupisz go w każdym z nich. Wszystkie są pod dachem, więc cała trasa świetnie sprawdza się na deszczowy dzień albo upalne popołudnie.
Najczęstsze pytania
A jak się podcierali w tych latrynach?
Teraz będzie to, od czego każdy się wzdryga. Papieru nie było: była naturalna gąbka nadziana na kij, tersorium, wspólna dla wszystkich, którzy siedzieli na ławie. Jeden kończył, płukał ją w rynience z wodą płynącą u stóp i podawał sąsiadowi. Wspólna, jak wszystko inne. Dlatego rozmawiali sobie tak spokojnie: intymności po prostu jeszcze nie wymyślono. Następnym razem, kiedy będziesz narzekać na publiczną toaletę, przypomnij sobie wspólną gąbkę.
Jak podgrzewali tyle wody i tyle pary?
Genialnym wynalazkiem, który nazywali hypocaustum. Podłoga gorących sal nie dotykała gruntu: opierała się na ceglanych słupkach, zostawiając pod spodem pustą komorę. Piec, podsycany bez przerwy przez niewolników, wtłaczał gorące powietrze i dym w tę pustkę i w kanały ukryte w ścianach, więc ciepło szło od podłogi i otulało od stóp do głów. W najgorętszym pomieszczeniu kamień parzył tak, że trzeba było chodzić w drewnianych klapkach. Centralne ogrzewanie dwa tysiące lat temu, i działało.
