Jedna z najbardziej zdumiewających fasad w całej Hiszpanii: kamienny mur, który wygląda jak haftowany, rzeźbiona koronka, na której nie zostało ani jedno gładkie miejsce. To portal Colegio de San Gregorio, arcydzieło gotyku izabelińskiego, a dziś siedziba Museo Nacional de Escultura.
Kamienna koronka bez pewnego autora
Kazał go wznieść między 1487 a 1496 rokiem fray Alonso de Burgos, spowiednik Izabeli Katolickiej, by założyć kolegium teologów dominikańskich i przy okazji zostawić pomnik ku chwale Królów Katolickich.
Przyjrzyj się z ulicy rzeźbionemu drzewu i dzikim ludziom, którzy stoją po jego bokach: owłosieni mężczyźni uzbrojeni w maczugi, dziwna i fascynująca średniowieczna ikonografia, która w dworskiej wyobraźni tamtej epoki przedstawiała to, co dzikie i nieokiełznane.
I tu kryje się zagadka: nie wiemy na pewno, kto go zaprojektował. Nie ma podpisanego dokumentu. Eksperci się o to spierają: wielu wskazuje na Gila de Siloé, geniusza, który wyrzeźbił alabastrowe nagrobki w kartuzji Miraflores w Burgos; inni mówią o Simónie de Colonia.
Gotyk izabeliński, czyli hiszpańsko-flamandzki, to właśnie to: skrajne zagęszczenie dekoracji, heraldyka na każdym kroku i technika rzeźbiarska ocierająca się o niemożliwe. Był oficjalnym stylem panowania Królów Katolickich.
Museo Nacional de Escultura
W środku jest równie olśniewająco jak na portalu: Patio de los Estudios, wielki dziedziniec, kaplica i klatka schodowa z kasetonowym stropem. A potem kolekcja.
Są tu retabulum San Benito Alonsa Berruguetego, poruszające Złożenie do grobu Juana de Juni i Chrystus leżący Gregoria Fernándeza. To trzy szczyty hiszpańskiej rzeźby w polichromowanym drewnie.
To, że narodowe muzeum rzeźby jest tutaj, a nie w Madrycie, ma swoje wyjaśnienie: w Złotym Wieku to miasto było stolicą rzeźby w polichromowanym drewnie, a wielcy mistrzowie pracowali w tutejszych warsztatach.
A w tym budynku wydarzyło się coś ogromnego: między 1550 a 1551 rokiem obradowała tu dysputa w Valladolid. Z jednej strony fray Bartolomé de las Casas, który bronił tezy, że rdzenni mieszkańcy Ameryki są ludźmi wolnymi i mają prawa; z drugiej Ginés de Sepúlveda. To była jedna z pierwszych w historii debat o prawach człowieka.
Nie do przegapienia
Mur, który wygląda jak haftowany
Gotyk izabeliński z lat 1487-1496, wzniesiony przez spowiednika Izabeli Katolickiej.
Nie wiadomo, kto go zaprojektował
Nie ma podpisanego dokumentu. Wskazuje się na Gila de Siloé albo na Simóna de Colonia.
To Museo Nacional de Escultura
Z Berruguetem, Juanem de Juni i Gregoriem Fernándezem: trzema szczytami hiszpańskiej rzeźby w drewnie.
Tutaj debatowano o Ameryce
Dysputa w Valladolid, 1550-1551, między Bartolomé de las Casasem a Ginésem de Sepúlvedą.
Jak to wpleść w zwiedzanie Valladolid
Stoi w dzielnicy pałaców, obok kościoła San Pablo i Plaza de San Pablo, dziesięć minut od Plaza Mayor.
Zwiedzanie zajmuje dobre dwie godziny. Wstęp jest płatny, ale niedrogi, i są dni z bezpłatnym wstępem: sprawdź godziny otwarcia.
Muzeum obejmuje też Palacio de Villena z szopką neapolitańską i Casa del Sol z kolekcją odlewów gipsowych.
Najczęstsze pytania
Czy to prawda, że debatowano tu o Indianach z Ameryki?
Prawda, i była to jedna z najważniejszych debat w historii. Między tysiąc pięćset pięćdziesiątym a tysiąc pięćset pięćdziesiątym pierwszym rokiem obradowała tu tak zwana dysputa w Valladolid. Z jednej strony fray Bartolomé de las Casas, który zębami i pazurami bronił tezy, że rdzenni mieszkańcy Ameryki są ludźmi wolnymi, mają duszę i prawa; z drugiej Ginés de Sepúlveda, który usprawiedliwiał podbój. To był jeden z pierwszych razów, kiedy imperium zatrzymało się, by przedyskutować, czy ma prawo do tego, co robi.
Kto zaprojektował tę szaloną fasadę?
Choć może cię to zaskoczyć, nie wiemy tego na pewno, i to część jej tajemnicy. Nie ma podpisanego dokumentu, który by to wyjaśniał. Eksperci się o to spierają: wielu wskazuje na Gila de Siloé, geniusza, który wyrzeźbił alabastrowe nagrobki w kartuzji Miraflores w Burgos; inni mówią o Simónie de Colonia albo o Juanie Guasie. Takie cudo, a nie możemy nawet z pewnością przypisać go żadnemu artyście. Zostawiam to twojej wyobraźni.
Dlaczego wielkie muzeum rzeźby jest tutaj, a nie w Madrycie?
Bo Valladolid ciężko na to zapracowało. W Złotym Wieku to miasto było stolicą rzeźby w polichromowanym drewnie: tu mieli swoje warsztaty wielcy mistrzowie tej sztuki i tu stworzyli swoje najbardziej poruszające dzieła. Zgromadzenie narodowej kolekcji rzeźby właśnie w mieście, w którym narodził się ten sposób rzeźbienia, miało jak najbardziej sens. A czy można wymarzyć lepszą szkatułkę niż ta, nie sądzisz?
