Siedem metrów białej sylwetki o rozpostartych skrzydłach, ustawionej na skalnym cyplu, gdzie kończy się piasek, a zaczynają klify. Wykonał ją Néstor Basterretxea w 1980 roku, w bardzo trudnych latach dla tej ziemi, a jego zamiar był jasny: spokojny gest na rzecz dialogu przeciwko przemocy. Po baskijsku nazywa się Bakearen Usoa.
Rzeźba z konkretnego momentu
Kontekst ma tu większe znaczenie niż w niemal każdym innym dziele w przestrzeni publicznej miasta. Rok 1980 był jednym z najkrwawszych lat terroryzmu w Kraju Basków, a postawienie gołębicy pokoju w najbardziej widocznym punkcie plaży nie było gestem dekoracyjnym, lecz publicznym opowiedzeniem się po jednej ze stron w czasie, gdy to kosztowało.
Basterretxea rozwiązał ją sylwetką uproszczoną do granic możliwości, bez szczegółów anatomicznych, ze stali pokrytej poliestrem i pomalowanej na biało. Ta redukcja formy jest zamierzona: szukał znaku czytelnego z daleka i z każdej strony, bliższego językowi plakatu niż rzeźby.
Rzeźba kilka razy zmieniała miejsce w obrębie miasta, jakby trudno jej było znaleźć swoje. Dziś stoi na cyplu Sagüés, na wschodnim krańcu plaży Zurriola, tam, gdzie kończy się miasto, a zaczyna otwarte wybrzeże.
Basterretxea, który był kimś znacznie więcej niż rzeźbiarzem
Należał do pokolenia, które wprowadziło sztukę baskijską do międzynarodowej awangardy, obok Jorge Oteizy i Eduarda Chillidy, którego Peine del Viento stoi na przeciwległym krańcu miasta. To, że dwie najbardziej znane rzeźby San Sebastián patrzą na siebie z przeciwnych punktów wybrzeża, nie było zaplanowane, ale działa.
Basterretxea zajmował się też malarstwem, projektowaniem mebli i filmem. W 1968 roku współreżyserował „Ama Lur”, czyli „Matkę Ziemię”, film dokumentalny o Kraju Basków, nakręcony i pokazany w samym środku frankizmu i sfinansowany ze zbiórki publicznej, co w tamtych czasach było czymś niespotykanym.
Jego rzeźby niemal zawsze grają uproszczonymi formami geometrycznymi i pamięcią kultury baskijskiej, a ta gołębica jest jednym z jego najbardziej przystępnych dzieł: nie wymaga kontekstu, by ją zrozumieć, i właśnie o to chodziło.
Nie do przegapienia
1980, i to ma znaczenie
Ustawiono ją w jednym z najcięższych lat terroryzmu. Było to publiczne opowiedzenie się po jednej ze stron, a nie ozdoba.
Sylwetka zredukowana do minimum
Bez szczegółów anatomicznych, ze stali pokrytej poliestrem. Miała być znakiem czytelnym z daleka, bardziej plakatem niż rzeźbą.
Kilka razy zmieniała miejsce
Przenoszono ją w różne punkty miasta, zanim osiadła na cyplu Sagüés.
Basterretxea robił filmy
W 1968 roku współreżyserował „Ama Lur”, dokument o Kraju Basków sfinansowany ze zbiórki publicznej w samym środku frankizmu.
Jak to wpleść w zwiedzanie San Sebastián
Stoi na końcu promenady Zurriola, w dzielnicy Gros, piętnaście minut pieszo od Starej Części, po drugiej stronie mostu. To naturalne zakończenie spaceru wzdłuż tej plaży, jeśli idziesz od centrum kongresowego Kursaal.
Stąd rusza ścieżka na Monte Ulía, górę dużo mniej uczęszczaną niż Urgull, ze szlakami wzdłuż wybrzeża, które prowadzą aż do Pasai. Jeśli w planie jest wędrówka, to tutaj jest punkt startu.
Miejsce jest dostępne bez ograniczeń o każdej porze i świetnie się sprawdza przy wzburzonym morzu, gdy fale rozbijają się o skały poniżej. To dziesięciominutowy przystanek w ramach dłuższego spaceru, a nie cel sam w sobie.
Najczęstsze pytania
Kim był Néstor Basterretxea?
Jednym z wielkich baskijskiej rzeźby XX wieku, z tej samej grupy co Jorge Oteiza i Eduardo Chillida – nazwisk, które wprowadziły sztukę baskijską do światowej awangardy. Ale Basterretxea był kimś znacznie więcej niż rzeźbiarzem: malował, projektował meble, a nawet robił filmy. W 1968 roku współreżyserował „Ama Lur”, czyli „Matkę Ziemię”, film dokumentalny o Kraju Basków, który poruszył całe pokolenie. Artysta totalny, zaangażowany w sprawy swojej ziemi do ostatniego dnia. Dlatego jego gołębica nie jest ozdobą: jest deklaracją.
Czy to najsłynniejsza rzeźba w mieście?
Po baskijsku nazywa się Bakearen Usoa, gołębica pokoju, ale nie jest jedyną słynną rzeźbą Donostii. Na drugim końcu miasta, tam gdzie kończy się plaża Ondarreta u stóp Monte Igueldo, stoi Peine del Viento Eduarda Chillidy: trzy stalowe ramiona zakotwiczone w skałach, o które z furią bije morze. Między nimi, od krańca do krańca, miasto jest jakby objęte przez sztukę i przez Morze Kantabryjskie. Jeśli zostanie ci czasu, idź go zobaczyć: to czysta magia.
