Trzy formy ze skręconej stali zakotwiczone w skale na końcu zatoki, tam gdzie kończy się miasto i zaczyna otwarte Morze Kantabryjskie. Rzeźba jest dziełem Eduarda Chillidy, a otaczający ją schodkowy plac z różowego kamienia zaprojektował architekt Luis Peña Ganchegui. Odsłonięto ją w 1977 roku i od tamtej pory nie było pocztówki z San Sebastián, która by tu nie zajrzała.
To nie jedna rzeźba, lecz trzy, i nie stoją tu po to, żeby na nie patrzeć
Najczęstszy błąd to szukać jednego dzieła i je znaleźć. To trzy stalowe grzebienie rozmieszczone na skałach, każdy o innym kształcie i w innej pozycji, i żeby zobaczyć wszystkie, trzeba przejść się po platformie. Żaden nie stoi w wygodnym punkcie widokowym.
Chillida jasno mówił o swoim zamiarze: ustawił je po to, by czesały wiatr wiejący znad Morza Kantabryjskiego, a nie po to, by zwiedzający podziwiał je z ławki. Dzieło prowadzi dialog z morzem, skałą i horyzontem, a sam autor posunął się do stwierdzenia, że nie jest ono jego, lecz jest hołdem dla wiatru.
Zwróć uwagę, jak żelazo, najsztywniejszy materiał w rzeźbie, wygina się tu jak tkanina poruszona podmuchem. Każdy grzebień waży około dziesięciu ton i został wykuty w odlewni Patricio Echeverría w Legazpi, w samym sercu krainy dawnych kuźni, zanim zakotwiczono go bezpośrednio w litej skale.
Plac, który też jest dziełem
Peña Ganchegui rozwiązał podłoże schodkową platformą z różowego kamienia, która zdaje się wyrastać ze skały i schodzi ku wodzie nieregularnymi stopniami. To nie zwykła nawierzchnia: to ta część całości, która pozwala podejść do morza bez balustrady i poczuć skalę miejsca.
W platformie są okrągłe otwory wycięte w kamieniu i to właśnie szczegół, którego prawie nikt nie zauważa. Gdy morze wdziera się z siłą, woda zostaje sprężona w komorach pod spodem i wystrzeliwuje przez te otwory kolumnami piany z głuchym hukiem. To dzieło, które brzmi i rozpryskuje wodę, i działa samo.
Dlatego najlepsza pora to nie spokojny, słoneczny dzień, lecz dzień wzburzonego morza. Podczas sztormu platformę zamyka się ze względów bezpieczeństwa, ale przy wysokiej fali i wietrze całość robi dokładnie to, do czego ją zaprojektowano, i nie przypomina żadnej innej rzeźby publicznej w Hiszpanii.
Nie do przegapienia
To trzy elementy
Rozmieszczone na skałach, w różnych pozycjach. Żeby zobaczyć wszystkie, trzeba przejść się po platformie.
Otwory w kamieniu
Przy wzburzonym morzu woda wystrzeliwuje przez nie kolumnami piany. Dzieło samo brzmi i rozpryskuje wodę.
Po dziesięć ton każdy
Wykute w odlewni Patricio Echeverría w Legazpi i zakotwiczone bezpośrednio w litej skale.
Hołd dla wiatru
Chillida nie ustawił ich po to, by je podziwiano, lecz by czesały powietrze napływające znad Morza Kantabryjskiego.
Jak to wpleść w zwiedzanie San Sebastián
Stoi na końcu promenady, na zachodnim krańcu, za plażą Ondarreta, jakieś dwadzieścia pięć minut pieszo od centrum brzegiem zatoki. Cała trasa jest płaska i biegnie nad samą wodą, a sama w sobie jest jednym z najlepszych spacerów w mieście.
Tuż powyżej jest plac, z którego kolejka linowo-terenowa wjeżdża na Monte Igueldo, więc najrozsądniej połączyć jedno z drugim: najpierw grzebień, potem kolejka, a na koniec panorama zatoki z góry. Schodząc aleją, mijasz pałac Miramar.
Najlepsza pora to zachód słońca, gdy słońce zachodzi dokładnie naprzeciwko, a stal rysuje się na tle wody. Wtedy też jest najwięcej ludzi, więc jeśli chcesz zdjęcie bez nikogo, przyjdź wcześnie albo przy złej pogodzie.
Najczęstsze pytania
Kim był Eduardo Chillida, zanim został rzeźbiarzem?
Choć może cię to zaskoczyć – bramkarzem. Jako młody chłopak bronił bramki Realu Sociedad, naszej drużyny, i dobrze się zapowiadał. Ale poważna kontuzja kolana z dnia na dzień przerwała mu karierę. Wyjechał do Madrytu studiować architekturę, rzucił ją w połowie i w końcu odkrył, że jego żywiołem są żelazo i kamień. Ta sama ręka, która łapała piłki, wykuła w końcu jedno z najbardziej podziwianych dzieł sztuki dwudziestego wieku. Z bramki prosto do wieczności – ni mniej, ni więcej.
Jak udało się ustawić to żelazo na skałach?
To nie było wcale łatwe. Każdy z trzech grzebieni to stalowy kolos ważący około dziesięciu ton, wykuty w odlewni Patricio Echeverría w Legazpi, odwiecznej baskijskiej krainie kowali. Potem trzeba było przewieźć te ogromne elementy aż tutaj i zakotwiczyć je bezpośrednio w litej skale, walcząc z morzem i pływami. Pomyśl o tym następnym razem, kiedy wydadzą ci się tak lekkie, jakby wiatr mógł je poruszyć: każdy waży tyle co ciężarówka.
Czy to prawda, że istnieje „Peine del Viento numer piętnaście”?
Tak, i to właśnie ten. Chillida przez prawie trzydzieści lat obracał w głowie ten sam pomysł – grzebienia, który rozmawia z wiatrem – i przez całe życie tworzył całą ich serię. Ten, który masz przed sobą, jest piętnasty, „Peine del Viento XV”, a dla niego było to jak zamknięcie koła: postawić ukoronowanie tych poszukiwań na skałach własnego miasta, z widokiem na morze, nad którym dorastał. To nie odosobniony kaprys; to koniec długiej podróży.
